] حميدرضا خالدى]

تكنولوژى همان طور كه مفيد است و مظهر زندگى نوين امروز، مى تواند زيان آور باشد و خطرناك. مفرح يا عاملى در جهت افسردگى. زندگى بخش يا نابودكننده. اميدبخش يا نااميدكننده و سازنده يا مخرب.
درست مثل موبايل و فرزند نه چندان خلف آن «SMS» يا همان پيام كوتاه معروف. فرآيندى كه چنان به سرعت به يك اپيدمى جهانى بدل شده كه هيچ ويروس و باكترى بيمارى زايى را نيز يارى مقابله با آن نيست!
آنچنان كه هم اينك، تنها در چين، روزانه بالغ بر ۳۰۰ ميليون پيام كوتاه رد و بدل مى شود. اين پديده هم اينك چنان جايگاهى پيدا كرده كه حتى در خصوصى ترين فرآيندهاى زندگى شهروندان نيز رسوخ كرده طورى كه در برخى از كشورها، انجام «طلاق» از طريق SMS نيز به پديده اى شناخته شده و معمولى تبديل شده است! اينها، همه و همه نشان از يك نكته دارد؛ اثربخشى يكى از مظاهر تكنولوژى و تبديل آن به يك فرهنگ جهانى. اما ...!

كلكسيون رنگارنگى از پيغام ها؛ جوك هاى ناب و دست اول، پيام هاى اطلاع رسانى شركت ها و سازمان ها، پيغام هاى انتخاباتى و پيام هاى دوست و دشمن!
۱۳ سال از عمر ورود تلفن همراه به ايران مى گذرد. در سال اول استقبال از اين پديده نوين، تنها محدود به حدود ۵ هزار خريدار شد و اين مسئله متوليان امر را چنان نگران كرد كه حتى براى تشويق ديگران به خريد موبايل، هدايايى در نظر گرفته شد!
البته اين پديده، تك و تنها به خانه هاى ما نيامده بود. فرزندى را در بطن خود داشت كه به سرعت به محبوبيتى بيش از خود اين پديده دست پيدا كرد. (SMS) نوزاد دوست داشتنى تلفن همراه، گرچه از سال ۱۳۶۹ در جهان متولد شد، ولى خيلى دير به دنياى مشتركان ايرانى آمد.
(SMS) هم اينك به شبكه پيچيده اى بدل شده بود كه پيام هاى آن، تارهاى نامرئى اش بود. پيام هايى كه ازاخبار و طنزهاى دنياى ورزش و ماجراهايى مانند جام جهانى گرفته تا سريال هاى تلويزيونى مانند «شب هاى برره» و ...
شبكه اى كه تارهاى نامريى اما محكم آن، حتى تا خصوصى ترين لحظات و زواياى زندگى خانواده ها نيز نفوذ كرده، مى رود تا به يكى از فاكتورهاى مؤثر يا حداقل قابل تأمل در طلاق خانواده ها بدل شود.
فرهاد در حال صحبت با همسر تازه عقد كرده اش در بابل بود كه به ياد قرارى كه با مجيد داشت افتاد. قرار بود با وى، جلسه اى كارى داشته باشند كه به دليل سرماى شديد هوا، اين جلسه در منزل وى تشكيل مى شد. فرهاد با يادآورى اين نكته و طولانى شدن زمان مكالمه با همسرش، براى اطمينان از برقرارى جلسه، در قالب يك پيام كوتاه براى دوستش نوشت: خونه تنهام «عزيز»م. بى صبرانه منتظرتم. زود بيا! اما ...! به اشتباه پيام را براى همسر خود ارسال كرد.
امروز چند ماه از اين مسئله مى گذرد، ولى هنوز همسر فرهاد، پس از بحث ها و دعواهاى فراوان به وى شك دارد و رفتارش را از پشت ذره بين نگاه مى كند.
راضيه با ۳۰ سال سن و زندگى مشتركى به عمر ۸ سال و فرزندى ۲ ساله با همسرش براى طلاق به دادگاه آمده اند. داوود، همسر وى دليل حضورش را اين گونه عنوان مى كند: همسرم علاقه شديدى به SMS بازى دارد. از طرفى من آدمى مذهبى هستم، اما وى اكثراً در حال مبادله جوك هاى مبتذلى است كه اصلاً در خور يك فرد سالم و متشخص نيست. آن هم براى افرادى كه من نه مى شناسمشان و نه مى دانم مرد هستند يا زن!
داوود ادامه مى دهد: بارها سر اين مسئله با هم دعوا كرده ايم ولى راضيه حاضر نيست اين عادت زشتش را ترك كند!
دكتر حميد بستانكار، جامعه شناس، در خصوص دلايل ترويج SMS در جوامع و استقبال مشتركان از آن مى گويد: واقعيت اين است كه پيام كوتاه يك نوع وسيله ارتباطى است. وسيله اى كه به كاربران آن اين امكان را مى دهد تا با حداقل هزينه، در كوتاه ترين زمان ممكن و بدون نياز به رويارويى با يكديگر با مخاطبان خود صحبت، انتقاد، بحث و حتى دعوا نمايند! طبيعى است كه چنين پديده اى با استقبال بسيارى هم مواجه خواهد شد.
وى مى افزايد: چنين پديده هاى فراگير و گسترده اى طبيعى است كه از ابعادى منفى نيز برخوردار بوده يا مورد سوء استفاده قرار گيرد. درست مانند اينترنت يا ماهواره.
دكتر رضا نكوسيرت، روانشناس نيز با تأييد اين مضامين مى گويد: تأثيرات منفى SMS ها بر روند زندگى هاى زناشويى را مى توان از ۳ جنبه بررسى كرد. اول: رد و بدل كردن پيام هاى مبتذل و مستهجن كه باعث ايجاد شك و ترديد نسبت به وجاهت اخلاقى يكى از زوجين نزد طرف ديگر مى شود، دوم: ارتباط پنهانى و بالاخره، پيام هايى كه به اشتباه فرستاده مى شوند، باعث مى شوند تا طرف مقابل نسبت به ارتباط همسر خود به شكل خارج از عرف حساس شود.
نكوسيرت درخصوص نقش و سهم پيام هاى كوتاه در شكل گيرى ريشه هاى طلاق در ايران مى گويد: اين سهم هنوز در جامعه ايران اندك است ولى بايد از آن ترسيد كه اين آمار نيز مانند خود روند تصاعدى SMS چنين شتاب نگيرد!
اين روانشناس معتقد است در حال حاضر اين پديده، هيچ داروى مسكن يا شفابخشى ندارد، اما در عين حال مى گويد: به اعتقاد من بهترين راه حل در اطلاع رسانى و آگاه كردن مردم و خانواده هاست.
وى تصريح مى كند: زوجين بايد از خطراتى كه از طريق پيام هاى كوتاه كانون گرم خانواده هايشان را تهديد مى كند آگاه شوند. بايد بدانند كه گاه يك پيام كوتاه كه شايد چندان مهم هم نباشد چطور مى تواند باعث بروز اختلافات ريشه اى دريك خانواده شود.
اما مينو هرمزى، كارشناس روانشناسى اين پديده را فقط محدود به ايران نمى داند و مى گويد: اين پديده فقط مختص به كشور ما نيست. آمار بروز مشكلات خانوادگى ناشى از SMS در بسيارى از كشورها، به ويژه در كشورهاى صنعتى امروز شكلى عينى و ملموس به خود گرفته و كارشناسان را به فكر چاره جويى انداخته است.
اين كارشناس روانشناسى، ارسال به اشتباه يك پيام كوتاه را از مهم ترين مصاديق بروز سوء تفاهم ها و اختلاف هاى زناشويى مى داند و مى گويد: بارها اتفاق افتاده كه پيام هاى كوتاه من و شما، با درج فقط عدد اشتباه در شماره تلفن، يا جابه جايى انتخاب از ميان ليست شماره تلفن هاى گوشى همراهمان، به اشتباه براى فرد ديگرى ارسال شده است. اين يك مسئله اتفاقى است كه مقصرى هم ندارد. حالا كافى است اين «SMS» كه شايد حاوى يك پيام شبه عاشقانه يا جوك هاى كثيف (dark jok) باشد، توسط همسر فردى كه پيغام براى وى ارسال شده، خوانده شود. آن وقت است كه اين مسئله نه تنها مى تواند باعث بروز اختلافاتى جدى در زندگى زناشويى شود كه حتى مى تواند در خانواده ها يى كه زمينه اختلاف و ناهنجارى وجود دارد، ماجرا را تا پاى «قتل» هم پيش ببرد!
به راستى حكم قاضى و قانون در چنين مواردى چيست
سعيد كريمى، وكيل دادگسترى، با اشاره به مصاديق ارسال اين گونه پيام هاى كوتاه مى گويد: اين گونه پيام ها را مى توان به دو دسته تقسيم كرد. يكى SMSهايى كه به قصد مزاحمت فرستاده مى شوند و ديگرى گروهى از اين پيام ها كه حكايت از ارتباط پنهانى يكى از زوجين با فرد ديگرى دارد. در هر دو مورد قوانينى براى برخورد با متخلفان وجود دارد.
وى مى افزايد: در مورد اول كه «SMS» به قصد مزاحمت فرستاده مى شود، دريافت كننده مى تواند با طرح شكايت و پيگيرى آن و اثبات آن از طريق استعلام از مخابرات فرستنده را پاى ميز محاكمه بكشاند.
كريمى در خصوص دسته بعدى مى گويد: از لحاظ شرعى و قانونى، هرگونه ارتباط پنهانى و بدون اطلاع همسر با جنس مخالف، مصداقى از ارتباط نامشروع است. منتهى اين ارتباط نامشروع از مصاديق مختلفى برخوردار است. از سطح ارتباط هاى كلامى گرفته تا ارتباط هاى فيزيكى و ارتباط هاى بسيار نزديكتر. در چنين حالى قانون بسته به هريك از اين موارد، مجازات هايى تعيين كرده كه با اثبات آن براى قاضى، صادر مى شود.
وى در پايان مى گويد: به هر حال آنچه مسلم است اين است كه تمامى اين موارد مصاديقى از سوء استفاده از تكنولوژى در جهت ايجاد مزاحمت تلقى مى شود كه از نظر قانون خلاف است و غيرقانونى.
باز هم صداى «دينگ»، «دينگ» موبايل. باز هم يك پيام كوتاه ديگر. مى گويند سرانه SMS در جهان ۱ تا ۱‎/۵ پيام كوتاه به ازاى هر مشترك است، در حالى كه در ايران اين سهم تا ۲‎/۵ پيام كوتاه رسيده است.
پس بايد هوشيار بود. شايد صداى زنگ موبايلى كه حكايت از ارسال SMS جديدى براى ما دارد، اين بار بمبى باشد كه هر لحظه امكان انفجار آن در زندگى مشترك ما وجود دارد.