از قرن ۱۶ ميلادى كه پرتغالى ها «گمبرون» دهكده كوچك ساحلى خليج فارس را براى تخليه و بارگيرى كالاهاى خود انتخاب كردند تا امروز كه اين دهكده ساحلى به بندرعباس - بعد از خروج اش از حصار پرتغالى ها - تغيير نام داد يكى از مهم ترين مراكز استراتژيكى و تجارى ايران در جوار خليج فارس و درياى عمان محسوب مى شود.
اين بندر كه بعد از خروج از حصار پرتغالى ها به عرصه اى براى حضور انگليسى ها و هلندى ها تبديل شد لنگرگاه مناسبى بود تا به واسطه ا ش كشتى هاى بزرگ حمل كالا در آن لنگر بگيرند، و حتى در نيمه نخست قرن هفدهم نمايندگان كمپانى هاى هند شرقى تلاش كردند تا اين بندر را به پايگاه اصلى خود در خليج فارس تبديل كنند.
موقعيت استراتژيك و تجارى بندرعباس امروز بعد از گذشت بيش از ۵ قرن از آن تاريخ نه تنها از بين نرفته بلكه بخش وسيعى از مبادلات كالاهاى تجارى بين ايران و ديگر كشورها از طريق آن صورت مى گيرد.
از سوى ديگر اين بندر از طريق راه هاى دريايى، راه آهن، جاده هاى ترانزيتى و راه هاى هوايى با كليه مناطق داخلى و ديگر كشورهاى جهان مرتبط است. با توجه به اهميت تخليه و بارگيرى كشتى ها از اين بندر و درآمد سرشارى كه بدين ترتيب در مسير توسعه كشور وارد مى شود چندين اسكله بارگيرى و تخليه كالا در بندرعباس احداث شده كه يكى از مهم ترين آنها بندر شهيد رجايى است كه در حال حاضر بخش عظيمى از مبادله كالاهاى تجارى بين ايران و ديگر كشورها از طريق اين اسكله انجام مى شود.
توسعه بندر شهيد رجايى با وجود پتانسيل بالاى اين بخش براى حمل كالا بويژه كالاهاى كانتينرى يكى از مهم ترين نكاتى است كه در دستور كار سازمان بنادر و كشتيرانى استان هرمزگان قرار گرفته چرا كه از اين حيث بندر شهيد رجايى مى تواند به رقيب قدرتمندى براى بنادرى چون دوبى و جبل على در حمل و بارگيرى كالا تبديل شود.
اين گفته ها اظهار نظر محمدرضا اشكريز مدير بنادر و كشتيرانى استان هرمزگان در جريان بازديد خبرنگاران روزنامه ايران از طرح توسعه فاز يك بندر شهيد رجايى بود.
در حال حاضر استان هرمزگان بالغ بر هزار كيلومتر مرز ساحلى داشته و در مجموع از وجود بنادر چهارده گانه بهره مى گيرد و اين امر به عنوان اهرمى قوى براى حضور كشور در عرصه تجارت محسوب مى شود چرا كه با وجود حمل سالانه ۶ هزار و ۵۰۰ ميليارد تن كالا توسط كشتى ها، ايران هم اكنون سهم اندكى را در بارگيرى و تخليه آن دارد.
اشكريز ضمن بيان مطلب فوق صحبت هاى خود را اين گونه كامل كرد: در سال ۲۰۰۶ بالغ بر ۳۵۰ ميليون تن كالاهاى كانتينرى حمل شد كه سهم خليج فارس از اين ميزان ۸ درصد و سهم بندر شهيد رجايى نيز ۸ درصد از سهم خليج فارس است.
اين گفته وى در حالى است كه مى توانيم با به كارگيرى پتانسيل ۹۰ درصدى بندر شهيد رجايى در حمل كالاهاى كانتينرى سهم آن را از ۸ درصد به ۱۵ درصد ارتقا دهيم.
مدير كل بنادر و كشتيرانى استان هرمزگان تصريح كرد: با وجود موقعيت استراتژيك بندر شهيد رجايى و واقع شدن آن در تلاقى كريدور شمال به جنوب جاده ابريشم تاكنون موفق به استفاده از اين ظرفيت خالى نشده ايم.
وى با بيان اين كه ظرفيت حمل بار در كل بنادر كشور ۱۲۰ ميليون تن است، اظهار داشت: اين رقم تا پايان برنامه چهارم بايد به ۱۵۰ ميليون تن برسد در اين بين سهم بندر شهيد رجايى ۶۰ ميليون تن شامل كالاهاى كانتينرى، فله و معدنى است.
اشكريز ضمن اشاره به جهش صادرات در سه سال گذشته گفت: اين جهش صادراتى تأثيرى مثبت در استفاده از ظرفيت هاى خالى براى ما به همراه آورد.
كمبود ظرفيت براى حمل بار مهم ترين دليلى است كه اشكريز در تشريح عوامل توسعه فاز يك بدان اشاره كرد و افزود: احداث هزار متر اسكله با ۱۷/۵ متر آبخور و ظرفيت ۱۴۵ هزار تن بارگيرى و تخليه كالا اقداماتى است كه در طرح توسعه انجام شده است.
به گفته وى، اجراى چنين اقدامى ظرفيت بندر را از يك ميليون و ۸۰۰ هزار كانتينر به ۳ ميليون كانتينر ارتقا داده و بدين ترتيب در جايگاه دوم خليج فارس ايستاديم.
اشكريز ابراز اميدوارى كرد؛ با بهره بردارى از فاز دو، ظرفيت فعلى با احداث ۲ هزار و ۲۰ متر اسكله جديد به ۶ ميليون كانتينر ارتقا يابد.
در كنار مزايايى كه بندر شهيد رجايى در توسعه مبادلات تجارى ايران بر جاى مى گذارد كارخانجاتى كه همجوار اين بندر واقع شده اند نيز از بازتاب هاى مثبت آن بى بهره نمانده و از اين حيث مقادير قابل توجهى از هزينه هاى حمل و نقل شان كاهش يافته است.
مدير كل بنادر و كشتيرانى استان هرمزگان با تأييد اين موضوع گفت: در حال حاضر ارزان ترين راه حمل و نقل كالا، راه دريايى است.
وى در ادامه صحبت هاى خود ظرفيت ۲ هزار و ۲۰۰ هكتارى بندر شهيد رجايى را مورد اشاره قرار داد و خاطر نشان كرد: ظرفيت بندر تا ۲ سال آينده تكميل مى شود. همچنين با اقدامات اخير ۲ هزار و ۴۰۰ هكتار جديد براى الحاق به بندر شهيد رجايى و در كميسيون ۱۶۲ در دست بررسى قرار دارد.
وى با تأكيد بر اين كه ظرفيت مذكور تا پايان سال به بندر شهيد رجايى الحاق مى شود خاطرنشان مى كند : تا ۴۰ سال آينده اين بندر از ظرفيت آزاد بهره مند مى شود.
بندر شهيد رجايى از يك دهه پيش عنوان بندر ويژه اقتصادى را بر خود ثبت كرد و بيش از ۶۰۰ ميليارد تومان سرمايه گذارى در آن صورت گرفت.
اين اتفاقات در حالى روى مى دهد كه بنا به گفته اشكريز هم اكنون ۵۰۰ ميليارد تومان قرارداد براى توسعه امور مربوط به حمل كالا در بندر شهيد رجايى در دست اقدام است.
گسيل درآمدهاى فجيره به سمت بندر شهيد رجايى
يكى از مهم ترين موارد مورد توجه ساير كشورها براى درآمدزايى سوخت رسانى به كشتى ها است. موضوعى كه توجه كمى به آن در كشور ما مبذول شده اما بندر فجيره با استفاده از آن سالانه موفق به جذب ۶ ميليارد دلار درآمد ارزى شده است.
سوخت رسانى به كشتى ها كه به گفته مديركل بنادر و كشتيرانى در اصطلاح به بانكرينگ معروف است مى توانند درآمد بالايى را با خود همراه بياورد و به همين دليل در دستور كار سازمان بنادر و كشتيرانى استان هرمزگان قرار گرفته است.
وى در خصوص اقدامات صورت گرفته اظهار داشت: دعوت از سه شركت براى سوخت گيرى كشتى هايشان در بندر شهيد رجايى اولين اقدام مؤثر در اين خصوص بوده و از ابتداى سال تاكنون نيز موفق به تحويل ۵۰۰ هزار تن سوخت به كشتى ها شده ايم هرچند كه اين رقم در مقايسه با ساير بنادر بسيار محدود است.
اشكريز ابراز اميدوارى كرد: تا ۲ سال آينده بتوانيم ظرفيت سوخت رسانى را به كشتى ها به ۳ ميليون تن رسانده و بخش عمده اى از درآمد ۶ ميليارد دلارى فجيره را به كشور خود اختصاص دهيم.
وى بر اين اعتقاد است : در صورت افزايش توان خود در اين بخش و با وجود تأكيد رئيس جمهور قدرت رقابت مان در منطقه افزايش مى يابد.
در حال حاضر سالانه ۲۰ هزار كشتى از تنگه هرمز عبور مى كند و اين در حالى است كه به گفته اشكريز تنها بين۱۰۰ تا ۱۲۰ كشتى در بندر شهيد رجايى سوخت گيرى مى كنند. وى افزود: اگر بتوانيم حجم سوخت رسانى را به كشتى ها به دو هزار كشتى در سال افزايش دهيم مى توانيم بخشى از ظرفيت فجيره را از آن خود كنيم.
رشد ۲۰ درصدى حمل كانتينر تا سال ۲۰۰۸
وى ظرفيت ۳ تا ۵ درصدى حمل كانتينر منطقه را در بندر شهيد رجايى مورد اشاره قرار داده و مى گويد: اميدواريم تا پايان سال ۲۰۰۸ اين ميزان به ۲۰ درصد افزايش يابد. اگر چه در حال حاضر ۲۵۰ هزار كاميون براى حمل كالا در بندر شهيد رجايى وجود دارد اما اشكريز معتقد است: اين ميزان بايد به سالانه يك ميليون و ۲۰۰ هزار افزايش يابد.
ايجاد ۴۰ فرصت شغلى با حمل هر تن كالاى ترانزيت
اشكريز تصريح كرد: در صورت تحقق اين هدف در عين افزايش درآمد ملى هزينه حمل و نقل كالا كاهش يافته ضمن اين كه اشتغال زايى بالايى را براى منطقه به همراه مى آورد چرا كه با حمل هر تن كالاى ترانزيت ۴۰ فرصت شغلى ايجاد مى شود.
وى بر اين اعتقاد است: افزايش توان براى تعمير كشتى ها از ديگر اقداماتى است كه بايد در بندر شهيد رجايى بدان توجه شود.
اشكريز در تشريح حجم سرمايه گذارى صورت گرفته در بندر شهيد رجايى تصريح كرد: سرمايه گذارى صورت گرفته در فاز اول ۱۴۷ ميليون دلار و در فاز دوم ۱۵۰ ميليون دلار است.
وى با تأكيد بر اين كه فاز اول در سفر رئيس جمهور به بهره بردارى مى رسد خاطرنشان كرد: عمليات اجرايى فاز دوم از ۷ ماه قبل شروع شده است و براى انجام عمليات آن اميدواريم بتوانيم از حساب ذخيره ارزى و فاينانس استفاده كنيم.
وى در ادامه با اشاره به وجود ۳۰ بندر و ۵۰ گمرك متروكه در استان خاطرنشان كرد: 30 گمرك ساحلى متروكه شناسايى شده و بر اين اساس كارگروهى براى فعال كردن آنها تشكيل شده است.
بندر شهيد رجايى در دهمين سالگرد تبديل به منطقه ويژه اقتصادى
در ادامه بهزاد الصفى كارشناس واحد عمليات مجتمع بندرى شهيد رجايى در جريان بازديد از طرح توسعه فاز يك با اشاره به ساخت اين مجتمع در سال ۵۴ اظهار داشت: مجتمع بندرى در سال ۶۳ بهره بردارى شده و در سال ۷۶ به عنوان منطقه ويژه اقتصادى معرفى شده است.
الصفى با اشاره به وجود مخازن روغن نباتى مايع وارداتى در اين بندر گفت: علاوه بر اين ۴ شركت بزرگ بين المللى در زمينه ترانزيت پنبه نيز در اين بندر فعال هستند.
كارشناس واحد عمليات مجتمع بندرى شهيد رجايى امنيت محورى را موضوع مهم در حمل و بارگيرى كالا ها دانست و اظهار داشت: تمام كالا هايى كه هم اكنون در اين بندر موجود اند بيمه هستند.
وى با اشاره به اين كه كشتى هاى نسل جديد قابليت بارگيرى ۱۲ هزار و ۵۰۰ كانتينر را دارا هستند تصريح كرد: نسل آينده كشتى ها قابليت حمل ۱۸ هزار كانتينر را خواهند داشت.
با توجه به اين كه مهم ترين عاملى كه كشتى هاى خارجى را نسبت به بارگيرى و حمل كالا در يك بندر ترغيب مى كند كوتاه تر بودن زمان انجام اين عمليات است، در بندر شهيد رجايى اين زمان به ۱۰ تا ۱۲ ساعت كاهش يافته واميد است با افتتاح ترمينال جديد، تطابق با استانداردهاى جهانى بيشتر شود.
رتبه ۷۲ در بين ۱۰۰ بندر دنيا
هرچند بندر شهيد رجايى رتبه ۷۲ را در بين ۱۰۰ بندر كانتينرى جهان داراست اما الصفى اعتقاد دارد: اين موضوع از يك سو قابل تحسين است چرا كه پيش از اين هيچ جايگاهى در بين ساير بنادر نداشتيم.
وى ابراز اميدوارى كرد: در يك دوره ۴۰ ساله سرمايه گذارى صورت گرفته به كشور بازگردد.
كارشناس واحد عمليات مجتمع بندرى شهيد رجايى الحاق اين بندر را به ۱۸ كنوانسيون بين المللى مورد اشاره قرار داد و خاطرنشان كرد: هم اكنون سنگاپور بزرگ ترين بندر كانتينرى دنيا است و رتبه دوم و سوم به هنگ كنگ و شانگهاى اختصاص دارد.
وى با اشاره به حمل ۵۲۰ ميليون كانتينر در دنيا گفت: با توجه به پتانسيل بندر شهيد رجايى سهم آن در حمل كالاهاى كانتينرى بايد به ۶ ميليون TEU برسد.
الصفى اهميت حمل كالاهاى ترانزيتى در جذب درآمد را مورد تأكيد قرار داد و اظهار داشت: حمل هر يك ميليون تن كالاى ترانزيتى بين ۱۰۰ تا ۱۵۰ ميليون دلار درآمد زايى به همراه مى آورد.
وى ابراز اميدوارى كرد: با تبديل بندر شهيد رجايى به منطقه آزاد در آينده نزديك رشد اقتصادى اين منطقه تسهيل شود، اتفاقى كه در كيش و قشم تجربه آن قابل مشاهده است.
بررسى هاى موجود از حجم عمليات كانتينرى بنادر حوزه خليج فارس و درياى عمان در فاصله سال هاى ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۵ نشان مى دهد دوبى با اختصاص ۴۴ درصد از سهم بازار به خود در رتبه اول ايستاده و بعد از آن بنادر جده، سلاله و خورفكان به ترتيب با جذب ،۱۶ ۱۵ و ۱۲ درصد از حجم بازار جاى گرفته اند و در اين ميان بندر شهيد رجايى پله پنجم با سهم۸ درصدى را به خود اختصاص داده است و اميد مى رود با بهره بردارى از طرح هاى توسعه بندر شهيد رجايى به رديف هاى نخست جدول نزديك شود.
