Iran Newspaper - فرهنگ و پايدارى

]مرتضى جوكار]

سال ،۱۳۶۲ نخستين سالى بود كه محرم را در اسارت مى گذراندم. روزهاى سختى را انتظار مى كشيدم. به يادم مى آمد كه سال هاى گذشته، در ايام محرم ايران سرتاسر سياه پوش مى شد. با رؤيت هلال ماه محرم، لباس سياه مى پوشيديم و همراه با بچه هاى محل، شروع مى كرديم به سياه پوش كردن تكايا و مساجد زنجير هاى مان را آماده مى كرديم، پرچم هاى عزا را بر مى افراشتيم و سپس به همراه دسته سينه زنى محل به خيابان ها مى آمديم. از هر سو صداى بلندگوها و نداى «حسين، حسين» به گوش مى رسيد. در روزها و شب هاى عاشورا، غذاى نذرى بين مردم توزيع مى كرديم و خلاصه شور و حال غريبى داشتيم.
آن سال نسبت به سال هاى گذشته، به كربلا نزديك تر بوديم، ولى از پوشيدن لباس سياه خبرى نبود. نمى توانستيم عزادارى كنيم. اجازه سينه زنى و زنجير زنى نداشتيم. از حسين، حسين گفتن و توزيع غذاى نذرى محروم بوديم .حالت مان درست همچون انسانى بود كه از شدت عطش، در حال هلاكت است؛ انسان تشنه اى كه در كنارش آب زلالى جريان دارد، ولى نمى گذارند از آن آب كام خود را سيراب كند. اين لحظات براى عاشقان اباعبدالله الحسين (ع) كه به راستى همه رزمندگان و اسراى ما را شامل مى شد، يكى از سخت ترين روزها و ماه هاى اسارت بود.
شب اول محرم پس از نماز مغرب و عشا، اسرا در داخل آسايشگاه اقدام به عزادارى كردند. عراقى ها كه ظاهراً آماده چنين لحظه اى بودند با چوب و كابل، مست و عريان به داخل محوطه اردوگاه هجوم آوردند و خودشان را شتابان به آسايشگاه ما (آسايشگاه پنج موصل يك) رساندند. آن گاه، ضمن فراخواندن ارشد آسايشگاه، دستور دادند تا همه به ستون پنج، در داخل آسايشگاه جمع شويم. آنها پس از باز كردن قفل در آهنى، به داخل آسايشگاه هجوم آوردند و اسراى مظلوم و عزادار اباعبدالله (ع) را آنچنان زير مشت و لگد و كابل گرفتند كه اگر عنايت خود حضرت نبود، قطعاً ما تلفات خيلى زيادى مى داديم. سپس تهديد كردند كه اگر يك بار ديگر عزادارى كنيد، جيره آب و غذا را قطع مى كنيم. به ناگاه به ياد اصحاب امام حسين(ع) افتاديم، كه به دست پدران همين ها با لب تشنه در صحراى كربلا به شهادت رسيدند.
روز بعد، اسرا با يكديگر گفت وگو كردند؛ گويى نمى خواستيم باور كنيم كه نبايد براى سيد و سالار شهيدان عزادارى كنيم. آن گاه بدون برنامه از قبل طراحى شده، همه اردوگاه تصميم گرفتند تا براى شب دوم، تمامى آسايشگاه ها بعد از نماز مغرب و عشا عزادارى كنند، تا هم عراقى ها نتواند به يك آسايشگاه فشار بياورند و هم درغم شهادت اصحاب امام حسين(ع) عزادارى كرده باشيم. بعد از نماز، آسايشگاه ها يكى پس از ديگرى، با ناله و زارى و مظلوميت هر چه تمام تر، پسر فاطمه را فرياد كردند و اين حركت همه جانبه باعث وحشت سربازان شد.
فرمانده اردوگاه به همراه همه سربازانش وارد محوطه شدند و با سوت و فرياد، اسرا را به سكوت دعوت كردند، اما آنها موفق نشدند و مثل شب گذشته، به دو تا از آسايشگاه ها حمله كردند. با اين همه اين كار هم نه تنها تأثير مثبتى در بر نداشت، بلكه باعث تحريك ساير اسرا نيز شد. سرانجام بعد از نيم ساعت گريه و روضه خوانى، مراسم به پايان رسيد.
صبح روز بعد، مسئولان اردوگاه، ارشدهاى آسايشگاه را جمع كردند. فرمانده عراقى از آنها پرسيده بود: «اصلاً چرا شما براى حسين گريه مى كنيد به شما چه ربطى دارد حسين عرب بو، ما هم عرب هستيم. خودمان او را كشته ايم، حالا هم اگر بخواهيم براى او گريه مى كنيم، اگر هم نخواهيم گريه نمى كنيم! در نهايت بعداز صحبت ها و توضيحات مسئولان آسايشگاه ها، عراقى ها پذيرفتند كه هر شب فقط به مدت يك ربع ساعت، آن هم بسيار آهسته و بدون سينه زنى عزادارى كنيم. اين خود براى ما يك قدم موفقيت آميز بود. اين وضعيت تا روز عاشورا ادامه داشت.
صبح، اردوگاه چهره ديگرى به خود گرفته بود، هيچ كس مثل روزهاى گذشته به خوردن صبحانه علاقه نشان نمى داد. چشم ها پر از اشك بود به راستى همين مظلوميت عاشقان امام حسين(ع) نيز خود روضه اى بود. بلندگوهاى اردوگاه، بر خلاف روز هاى گذشته، شروع به پخش مقتل كرد. بچه ها، بى اختيار به سمت بلندگوهاى اردوگاه كشيده شدند. بيشتر اسرا عربى بلد نبودند، ولى سوز مقتل اشك ها را روان مى كرد. عراقى ها ترسيده بودند. براى همين، بلندگو را خاموش كردند و اسرا براى عزادارى به سمت داخل آسايشگاه به راه افتادند. همه سربازان به حالت آماده باش به داخل اردوگاه آمدند. دركنار هر آسايشگاه، يك سرباز ايستاده بود. اسرا كه ديدند نمى توانند عزادارى جمعى كنند، در دو گوشه آسايشگاه به صورت گروه هاى ۱۰ تا ۲۰ نفره جمع شدند. وقتى سربازى از سمت راست آسايشگاه به سمت چپ حركت مى كرد، گروه سمت راست، به آهستگى سينه مى زدند و «حسين، حسين» مى گفتند، وقتى هم از سمت چپ، به سمت راست مى آمد، گروه دوم همين حركت را تكرار مى كردند. تا اين كه در نهايت سرباز متوجه شد و به داخل آسايشگاه آمد.
او در گوشه اى نشست و جايى براى عزادارى باقى نگذاشت. اسرا با پاى پياده به وسط اردوگاه آمدند. آن وقت ناله «حسين، حسين» كم كم بالا گرفت و تبديل به عزادارى در وسط اردوگاه شد.
فرمانده عراقى سراسيمه ارشد آسايشگاه را صدا زد و از او خواست تا جلو اين حركت را بگيرد. ارشد اردوگاه اعلام عجز و ناتوانى كرد و به فرمانده عراقى ها گفت :همه مسئوليت اين كار به عهده خودشماست! اگر تا لحظه اى ديگر اجازه عزادارى در داخل آسايشگاه را به اين ها ندهيد، در وسط اردوگاه شروع به سينه زنى مى كنند و آن وقت ديگر جلوگيرى از اين كار از توان من خارج خواهد شد!»
فرمانده عراقى ها چون چاره اى ديگر نداشت، و از طرفى، اين حركت خود جوش بچه ها، واقعاً او را ترسانيده بود، دستور داد سوت آمار به صدا درآيد و بعد از هدايت اسرا به داخل آسايشگاه، اجازه داد تا به مدت نيم ساعت و به صورت آرام، مراسم عزادارى فرزند زهرا در داخل آسايشگاه برگزار شود.
تهيه و تنظيم: مؤسسه فرهنگى پيام آزادگان