|
دروازه انقلاب در دانشگاه باز شد
|
|
|
على خضريان / دبير انجمن اسلامى دانشجويان مستقل
پيشينه جنبش دانشجويى در ايران به روزگار مشروطه و فعاليت دانشجويان كه براى تحصيل در زمان قاجار به خارج از كشور رفته بودند، برمى گردد.
اگر بخواهيم به نقش دانشگاه و دانشجويان در پيروزى انقلاب اسلامى بپردازيم بايد با نگاهى تاريخى از زمان تأسيس اين نهاد در ايران به تحليل روند پيوستن دانشگاهيان به مبارزات مردمى در انقلاب اسلامى اشاره شود. زمانى كه دانشگاه تهران از سوى رژيم پهلوى در سال ۱۳۱۳ تأسيس شد، شايد كمتركسى فكرش را مى كرد كه اين نهاد در براندازى نظام شاهنشاهى نقش اساسى ايفا كند. نكته اى كه بايد به آن اشاره شود اين است كه تاريخ جنبش دانشجويى ايران را نمى توان مقارن با تأسيس دانشگاه دانست، چرا كه از يك سو اساساً جنبش، تعريف و ماهيتى متفاوت با جريان، حركت و شورش دارد و به علت اين كه دانشگاه در ايران يك پديده نو به شمار مى رفت، اين پديده نو آنقدر مجذوب كننده بود تا كسانى كه وارد آن محيط مى شدند، مقدار جذبشان يك نقش ضد انگيزه اى داشت، تا حدى كه يك جنبش اعتراضى و سياسى برپا نكنند.
از سوى ديگر در آن زمان دانشگاه از لحاظ تعداد دانشجو و به لحاظ كميت در حدى نبود كه بتواند نقش شكل گيرى جنبش دانشجويى را ايفا كند و در ابتداى تأسيس دانشگاه، اكثر تحصيل كردگان و دانشجويان از قشر بالاى جامعه بودند و نيازى به حركت هاى اعتراضى و عدالت گرايانه و آرمان خواهانه نمى ديدند.
حقيقت آن است كه اگر بخواهيم بطور مشخص به نقش و تأثير دانشجويان در انقلاب اسلامى بپردازيم، بايد آن را در تاريخ جنبش دانشجويى مسلمان و در قالب انجمن هاى اسلامى دانشجويان بنگريم، چرا كه يكى از پايه هاى اساسى مبارزات دانشگاهيان عليه رژيم پهلوى و نظام شاهنشاهى را بايد در باور ها و اعتقادات اسلامى آنها كه متأثر از شخصيت هاى خاصى همچون آيت الله طالقانى كه بر اثر جاذبه و عمق فكرى و معرفتى آنها در تعامل نزديك و مستقيم با دانشجويان به وجود آمده بود جست وجو كرد.
چنين اعتقادى در جريان دانشجويى موجب شد كه دانشجويان مسلمان در طول سال هاى دهه ۲۰ و ۳۰ همواره در مقابل انحرافات مختلف رژيم وابسته پهلوى دست به اعتراضات مختلف بزنند، به عنوان نمونه مى توان ۱۶ آذرماه سال ۱۳۳۲ را از اين منظر به عنوان نقطه عطفى در تاريخ مبارزات دانشگاه ثبت كرد؛ روزى كه جريان دانشجويى مسلمان بر خلاف بسيارى از سياسيون و روشنفكران چپ و راست- كه خود در شكل گيرى كودتا دخالت داشتند و يا با دولت كودتا كنار آمده بودند- براى مقابله با استبداد و استكبار وارد ميدان شدند، ٍ تا آنجا كه خونشان، سنگ فرش هاى دانشگاه تهران را رنگين كرد. البته برخى حركت هاى اعتراضى همچون برپايى تظاهرات به هنگام عقد كنسرسيوم در ارديبهشت سال ۳۳ و شركت فعال دانشجويان در گردهمايى دى ماه ۳۹ در جلاليه، تظاهرات گسترده در مخالفت با انتخابات دوره بيستم شورا در بهمن ماه ،۳۹ آتش زدن اتومبيل دكتر اقبال رئيس وقت دانشگاه تهران و تظاهرات به خاطر ورود ملكه اليزابت به تهران در اسفندماه همان سال، موجب شد تا دهه ۳۰ تحت تأثير ابتداى اين دهه روندى ناآرام و مبارزاتى را در دانشگاه هاى كشور به نمايش گذارد. دهه ۴۰ براى جريان دانشجويى مسلمان دهه رشد نرم افزارى و فكرى به حساب مى آمد و ضديت و مخالفت بنيادين با رژيم و سرسپردگى به آمريكا از شاخصه هاى اين برهه از تاريخ دانشگاه است كه مطمئناً واقعه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ نقشى اساسى در ايجاد تحرك و خيزش انقلابى دانشگاه داشته است. سالى كه نه تنها در جريان دانشجويى بلكه در تاريخ انقلاب اسلامى ايران وقايع مهم و تأثيرگذارى را در خود جاى داده است.
با رشد كمى و كيفى مبارزات دانشجويى از اواخر دهه ۴۰ و اوايل دهه ،۵۰ يك تحول بسيار عميق كيفى در حركت هاى دانشجويى بوجود آمد، به طورى كه بسيارى از انديشمندان اسلامى با تكيه بر امكانات بالقوه دانشجويى راهى نو پيش روى جوانان گشودند. از جمله آيت الله مطهرى ، دكتر شريعتى و آيت الله طالقانى با تأسيس كانون هاى فكرى مانند حسينيه ارشاد تلاش هاى گسترده اى را براى پى ريزى بيدارى اسلامى آغاز كردند. براين اساس از حدود سال هاى ۱۳۵۱ و ۱۳۵۲ طيف نيروهاى مذهبى در جنبش دانشجويى رو به افزايش مى گذارد، به گونه اى كه در سال ۱۳۵۳ نيروهاى مذهبى به يك وزنه مستقل و قابل توجه در جنبش دانشجويى تبديل شده بودند. از پديده هاى مهم و قابل تأملى كه از اواخر سال ۵۴ و اوايل سال ۵۵ روند رو به گسترش و نقش تأثيرگذار ى پيدا كرد، شكل گيرى هيأت هاى مذهبى خانگى با حضور دانشجويان به عنوان هسته هاى مبارزاتى و تربيت فكرى و عاطفى بود و ديگرى- بويژه از اواخر سال ۱۳۵۵ و اوايل ۱۳۵۶- افزايش تعداد دخترانى بود كه با روسرى و حجاب اسلامى در دانشگاه تردد مى كردند و رفتار باوقار و لباس عفاف آنها به پرچم مبارزه دانشجويان مذهبى با رژيم شاه و سكولاريسم و لامذهبى آشكار آن بدل گرديده بود. از اواسط سال ۱۳۵۵ و همزمان با افزايش اقتدار و نفوذ روحانيت در جامعه، بر ميزان تأثيرگذارى روحانيون در سخنرانى ها و فضاهاى دانشگاهى نيز افزوده شد و تشكيل نماز جماعت هاى دانشگاهى سيمايى جديد از فضاى مبارزه دينى و آرمانى عليه رژيم شاه را در دانشگاه ها رقم زد. كه اين روند همزمان با اوج گيرى انقلاب اسلامى مردم ايران و آشكار شدن رهبرى پرفروغ، حضرت امام خمينى«ره» و روحانيت پيرو حضرت امام «ره» بر كل نيروهاى مذهبى و نيز تماميت جنبش دانشجويى سركردگى و هژمونى تام و تمام پيدا كرد. در بين دانشگاه هاى ايران، دانشگاه تبريز و جنبش دانشجويى آن از اهميت ويژه اى برخوردار است. نقش دانشگاه تبريز جداى از نقش تبريز و آذربايجان در تاريخ معاصر ايران نيست.
دانشجويان مذهبى دانشگاه تبريز بيش از ساير دانشگاه ها موفق شدند هويت اسلامى خود را منسجم كنند و مبارزات سياسى خود را از دانشجويان چپى جدا كنند. اين دانشجويان در سال ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ در دو حركت مهم حضور يافتند؛ ابتدا در قيام تاريخى
۲۹ بهمن مردم تبريز كه در اعتراض به سركوب خونين مردم قم در ۱۹ دى ۱۳۵۶ صورت گرفت و ديگر در واقعه ۱۸ ارديبهشت دانشگاه تبريز ۱۳۵۷ كه به لحاظ اهميت كمتر از واقعه ۱۶ آذر سال ۱۳۳۲ نيست. پس از اين واقعه دانشگاه تبريز تا پيروزى انقلاب اسلامى فعاليت آموزشى نداشت. اما دانشگاه در سال ۱۳۵۷ به قلب تپنده مبارزه عليه رژيم طاغوت تبديل شد و جنبش دانشجويى تبديل به جنبشى اجتماعى با آرمان هاى بزرگ گرديد.
شروع سال تحصيلى ۵۸-۵۷ همزمان با رشد گسترده انقلاب اسلامى آغاز شد و در اين زمان بين دانشجويان طرفدار سازمان مجاهدين خلق و دانشجويان اصيل اسلامى نسبت به اين كه آيا دانشگاه ها را بايد باز نگه داشت يا اين كه تعطيل كرد، اختلاف افتاد. در اين وضعيت دانشجويان مسلمان معتقد به باز نگه داشتن دانشگاه ها، به عنوان يك مركز تجمع مناسب براى مبارزه با رژيم شاه بودند و دانشجويان طرفدار سازمان مجاهدين خلق از تعطيلى دانشگاه دفاع مى كردند و سرانجام دانشجويان مسلمان با يك تصميم سراسرى و پخش اعلاميه اراده خود را به باز نگه داشتن دانشگاه ها، اعلام كردند. تا اين كه ۴۰ روز از بازگشايى دانشگاه ها نگذشته بود كه در۱۳ آبان، تعطيلى دانشگاه ها از سوى رژيم اعلام شد.
و اينگونه بود كه دانشگاه در مسير پيروزى انقلاب اسلامى ايران نقشى مهم و تأثيرگذار را در كنار ديگر اقشار جامعه ايران ايفا كرد و پس از تعطيلى در آبان ماه۵۷ به خيل عظيم انقلاب اسلامى ايران پيوست.
|
