حسين يارى بازيگر سينما و تلويزيون امسال در جشنواره يك فيلم دارد، اين فيلم «كتونى سفيد» است كه دومين ساخته محمد ابراهيم معيرى است.يارى در «كتونى سفيد» نقش يك معلم دلسوز شهرستانى را بازى مى كند كه براى سر و سامان دادن ورزش يك مدرسه قديمى به جنوب كشور اعزام مى شود. او سال ها پيش در فيلم «سرعت» كه مضمون ورزشى داشت، بازى كرده بود.اين بازيگر ۴۰ ساله امسال با فيلم «آن مرد آمد» ساخته حميد بهمنى نيز در جشنواره حضور دارد كه به جاى بازيگرى وظيفه بازيگردانى را بر عهده دارد.يارى اين روزها به همراه گلشيفته فراهانى به لندن رفته تا همزمان با نمايش «ميم مثل مادر» در مراسمى حضور داشته باشد.

پرونده «يازدهمين بازار جهانى فيلم و برنامه هاى تلويزيونى ايران» ساعت ۲۴ امشب بسته مى شود تا برگى ديگر بر دفتر قطور تجربيات متوليان اين حركت فرهنگى - اقتصادى افزوده شود.«بازار فيلم» كه بى شك به واسطه بسترى كه براى ارتباط مستقيم و بى واسطه توليد كنندگان و مصرف كنندگان عمده محصولات بصرى در مقياسى جهانى و فروش حقوق فيلم هاى سينمايى جهت اكران در ساير كشورها فراهم مى آورد، امروز به بحثى جداناشدنى از بسيارى جشنواره هاى معتبر تبديل شده است، امسال دومين دهه حضور خود در «جشنواره بين المللى فيلم فجر» را آغاز كرده است و گويى على رغم اين حضور مستمر هنوز آنچنان كه بايد و شايد ديده نشده و قدر نديده است.«بازار فيلم» در جشنواره فيلم فجر به ظاهر بخشى حاشيه اى است، اما همين «حاشيه» در بطن خود پايه ريز «اصول» بسيارى است؛ اصولى براى تحقق معناى واقعى «جشنواره بين المللى فيلم فجر».از شنبه ۱۳ بهمن ماه و يك روز پس از اولين روز بيست و ششمين جشنواره بين المللى فيلم فجر»، يازدهمين بازار جهانى فيلم و برنامه هاى تلويزيونى در سالن نمايشگاهى مركز آفرينش هاى فرهنگى - هنرى كانون پرورش فكرى كودكان و نوجوانان با ميزبانى ايران از ۲۸ كشور آغاز به كار كرده است.امروز روز سوم است و از ساعت ۴ بعد از ظهر طبق اعلام قبلى فعاليت غرفه ها آغاز مى شود. مسئولان غرفه هاى پذيرايى كمى پيشتر از سايرين آماده پذيرايى شده اند تا به بهترين شكل به استقبال مدعوين داخلى و خارجى بروند.۶۱ شركت خارجى و ۳۵ شركت داخلى در فضاى بازار غرفه هاى خود را برپا كرده اند تا محصولى ارائه دهند و خريدى از آن خود كنند. نام كشورهاى شركت كننده از همان ابتدا جلب نظر مى كند؛ «روسيه»، «آلمان»، «نيجريه»، «مالزى»، «فلسطين»، «افغانستان»، «امارات»، «آمريكا»، «سوريه»، «هلند»، «لبنان»، «كويت»، «هند»، «موناكو»، «كره جنوبى»، «هنگ كنگ»، «چين»، «كانادا»، «فرانسه»، «عربستان» و «تركيه» از جمله كشورهاى مطرح شركت كننده در اين بازارند كه در اين بين لبنان بيشترين نماينده را به خود اختصاص داده است.

«شاهين» نماينده يكى از شركت هاى ايرانى است كه براى آماده سازى غرفه شركت متبوع اش كمى قبل از زمان رسمى آغاز به كار بازار به سالن مركز آفرينش ها آمده بود. براى چهارمين سال است كه حضور در بازار بين المللى فيلم ايران را تجربه مى كند و معتقد است «واقعاً جاى مناسب و فرصت مغتنمى است، چون اين بازار تنها جايى است كه ما ايرانى ها مى توانيم محصولات خود را در سطح جهانى عرضه كنيم.» او از حضور در بازار و اين كه «هم ما خوب مى فروشيم، هم شركت هاى خارجى»، شديداً اظهار رضايت مى كند و تفاوت فروش شركت هاى داخلى و خارجى كه برخى نقطه ضعف اين بازار مى دانند را امرى طبيعى مى داند؛ «آنها طبيعتاً چون بيشتر از ما هزينه مى كنند و امكانات فنى بالاترى هم دارند، در عدد و رقم بيش از ما فروش دارند، اما همين تعامل مستقيم و امكان ارتباط مستقيم خود قابل تقدير و ارزشمند است.»
سعى در رسيدن به استانداردهاى بين المللى
كم كم تمامى غرفه ها فعاليت را آغاز كرده اند و همين امر سرماى طبيعى زمستان را به گرمايى تبديل كرد كه مسئولان سالن را به فكر خاموش كردن وسايل گرمايشى انداخت. يكى از غرفه داران ايرانى كه از ۱۰ سال پيش حضور مستمر در اين بازار داشته است، اما در همين گرما مشغول مطالعه است؛ «من خودم هم اهل رسانه ام و اين چند سال كه حضور داشته ام، واقعاً پيشرفت بازار خوب بوده است. اگرچه انتقاداتى هست، اما وقتى اين شور و حال را مى بينم، مى گويم حتماً راضى بوده اند كه مجدد هم آمده اند. اين باعث خوشحالى من است. همين غرفه روبه رو سال گذشته هم مقابل ما بودند. وقتى ديروز با آنها صحبت مى كردم، اذعان داشتند كه حضور برايشان مفيد بوده است كه دوباره آمده اند.»
در فستيوال هاى ديگر شركت نكرده است، اما مدعى است: «از صحبت هايى كه به دليل شغل رسانه اى ام با دست اندركاران داشته ام، مى دانم كه تمام سعى شان رسيدن به استانداردهاى بين المللى است. درست است كه در گام اول هدف گذارى روى كشورهاى منطقه است، اما وجود همين مجموعه بى شك باعث رونق بازار در كل منطقه خاورميانه شده است.» با تمام اين محسنات، اصلى ترين انتقادش را هم مطرح مى كند: «چرا آمار دقيقى از اين فعاليت ارائه نمى شود همين باعث مى شود كه برخى تهيه كننده هاى داخلى حتى مدعى شوند كه چيزى عايدشان نمى شود كه به نظر من بايد پرسيد چرا دوباره آمده ايد بايد آمار ارائه شود كه بى شك نقش تبليغى هم دارد.» او پيشنهاد مى دهد: «بعد از برگزارى جلسه اى با نمايندگان غرفه بگذارند و لا اقل در سطح اين جلسه گزارش كار بخواهند.»
اصل برقرارى ارتباط است
خانم «شرلى تاير كاليبرا» از پرجنب و جوش ترين و فعال ترين غرفه داران به نظر مى رسد. قرارهاى گفت و گويش كاملاً فشرده است و براى حضور در غرفه شركت «مولتى ويژن پلاس» از مالزى چند دقيقه اى منتظر ماندم.«من شخصاً سومين بار است، اما شركت «مولتى ويژن» براى چهارمين بار است كه در اين بازار شركت مى كند.» شرلى مى گويد: «اينجا همه چيز عالى است. من از اين كه اينجا هستم، بسيار خوشحالم، بخصوص كه مى توانم با نماينده ديگر كشورهاى اسلامى و خاورميانه اى ارتباط داشته باشم.»
او ميزان فروش و سطح پيشرفت در بعد اقتصادى را كمى «آهسته و آرام» مى داند، اما معتقد است: «مسئله اصلى براى ما اصل برقرارى ارتباط است. همين امر هم سبب شده كه ما به دنبال حضور پررنگ تر در هر دوره باشيم». شرلى با اشاره به حضور در بازار ساير كشورها مى گويد: «بازار ايران شايد نسبت به ساير كشورهايى كه حاضر بوده ام، كوچكتر باشد، اما وقتى نسبت به سه سال قبل همين جا مقايسه مى كنم، خيلى پيشرفت كرده است و از اين لحاظ خيلى خوشحالم كه اينجا هستم.»
به خاطر يانگوم
اما جالب ترين و شايد پرمراجعه ترين غرفه بازار غرفه شركت MBC از كره جنوبى باشد كه با اطلاع قبلى از سليقه مخاطب ايرانى با پوسترهاى يانگوم تزئين شده بود.
«پارك ژايى روف» نماينده اين شركت در بازار است كه اولين بار است پس از ۲۰ سال به ايران مى آيد: «اولين بار ۲۰ سال پيش و به قصد تجارت به ايران آمدم، امروز كه بعد از اين سال ها باز هم براى تجارت به اينجا آمدم، تغييرات و پيشرفت ها برايم خيلى جالب بود.»
«ژايى روف» معتقد است: «مردم ايران و كره به نظر من به خاطر يانگوم بسيار به هم نزديك شده اند و اين مهم است كه به دليل نزديكى فرهنگ ها، بتوانيم ارتباط بيشترى با ايران داشته باشيم. در اين اولين حضور تا حدودى موفق بوده ايم.» او مى گويد: «برگزارى اين بازار براى ارتقاى سطح فعاليت ها بسيار مؤثر است و ما قطعاً سال بعد هم شركت خواهيم كرد.»
«پارك ژايى روف» كه سال گذشته در بازار كن نماينده MBC بوده است، مى گويد: «اينجا نسبت به كن فرانسه و ساير فستيوال هاى جهانى كوچكتر است، اما براى من چيزى كه مهم است، بستن قرارداد با خريداران ايرانى است. ايرانى ها آدم هاى قابل اعتمادى هستند. در تجارت براى ما مهمترين چيز صداقت است كه من در اينجا آن را ديدم.» او همچنين يادآورى مى كند: «MBC تنها شركت كره اى است كه در اين بازار شركت كرده و من از اين كه شروع كننده اين حركت بوده ام، الآن احساس قدرت مى كنم. در فستيوال آمريكا هم من اولين نفر بودم، بعد ساير شركت ها آمدند».
ميزانسن خاص جغرافيايى و تاريخى
ديگر رسماً مى توان گفت سالن شلوغ شده است. غرفه ها فيلم ها و آثار خود را پخش مى كنند و غرفه هاى پذيرايى با آبميوه هاى خنك مدعوين را در رفع تشنگى و نجات از گرماى سالن كمك مى كنند.
برخى غرفه ها اما گويى هيچ نظرى را براى جلب كردن رد نمى كنند. «كابل فيلم» يكى از اين غرفه هاست.
نماينده غرفه مى گويد: «بازديد كنندگان در اين چند روزه خيلى خوب استقبال كرده اند و اين به نظر من به دليل آن است كه افغانستان داراى ميزانسن خاصى در جغرافيا و تاريخ منطقه است و اين براى همه كشورها جالب است.» او شركت افغانستان را نقطه عطفى براى بازار ايران تحليل مى كند و با افسوس مى گويد: «به دوستانم مى گفتم چرا افغانستان بر خلاف ساير كشورها تنهاست و يك نماينده دارد براى همين است كه مى خواهيم فعال تر از اين در منطقه ظاهر شويم تا در آينده حضورى پررنگ تر داشته باشيم.»
اين دومين سالى است كه «كابل فيلم» نماينده افغانستان در ايران است و نماينده شركت معتقد است: «به واسطه ايجاد امكان ارتباط با شركت ها و ساير جشنواره ها، اين بازار سبب رشد سيماى ملى ما شده است. به واسطه حضور در اين بازار در همين چند روز بسيارى از شركت ها جهت توليد فيلم با همكارى ما، ابراز علاقه كرده اند.
مديريت حرفه اى يك بازار
ساعت نزديك ۷ بعد از ظهر شد و تكميل گزارش منوط به گفت و گو با بانى اصلى اين حركت بى ترديد به بار نشسته در ايران بود.
«امير اسفنديارى» به همراه «محمد اسفنديارى» برادرش، متوليان اصلى پيگيرى، برنامه ريزى و برگزارى يازده دوره بازار فيلم در ايران بوده اند و از اين رو با اشرافى كامل و در عين حال توأم با افتخار به سير صعودى اين بازار نگاه مى كنند. «امير اسفنديارى» پس از شنيدن برخى انتقادات مطرح شده بخصوص در زمينه تسهيلات ارائه شده به كشورها، ضمن تأكيد بر اين كه «هزينه سفر جهت حضور در بازار جهانى ايران به عهده خود شركت هاست و تسهيلات نمايشگاهى هم توسط بنياد فارابى در اختيار شركت ها قرار مى گيرد»، گفت: «براى رسيدن به بازارى حرفه اى مى طلبد كه رفتارى حرفه اى هم داشته باشيم و من با توجه به اين كه اين بازار پس از ۱۰ سال از پنج غرفه به ۹۶ غرفه رسيده است، مدعى ام كه اين رفتار حرفه اى را داشته ايم. شما در نظر بگيريد در همسايگى ما در دوبى و آنتاليا كه اين حركت را از ما گرفته اند و شروع كرده اند و قصد رقابت با ما را دارند، كل هزينه شركت ها را تقبل مى كنند.» وى افزود: «ما بايد هزينه شركت خريداران را كامل تقبل كنيم كه اين امر هم تاكنون محقق نشده است، اما در راستاى گسترش عرضه تجارى سينماى ايران بايد اين كار انجام شود.»
«بازار فيلم اصولاً محلى است براى خريد و فروش حقوق فيلم و صرفاً بايد مواد بازبينى در آن باشد نه مواد خريد و فروش. در اينجا صرفاً قراردادى امضا مى شود براى خريد حقوق فيلم.» اسفنديارى در ادامه ارائه تعريفى از بازار فيلم گفت: «درست است كه شكل و شمايل اين بازار به واسطه استفاده از پوستر فيلم ها شبيه نمايشگاه شده است، اما بايد توجه داشت كه بازار اصلاً حكم نمايشگاه و ارائه مواد و محصولات را ندارد.»
«اسفنديارى» همچنين در پاسخ انتقادات در زمينه عدم ارائه آمار دقيق از فعاليت هاى بازار گفت: «اين بحث دو قسمت دارد. اگر منظور ارائه آمار جهت تبليغ است، اين كار در دوره هاى نخست در قالب آمار كلى انجام مى شد كه ديگر آن را لازم نمى دانيم، اما اگر بحث گزارش آمار دقيق باشد، اولاً هيچ بازار بين المللى اين كار را نمى كند، ثانياً اين كار غير ممكن است، چرا كه ما نمى توانيم از شركت ها اطلاعات دقيق قراردادى در اين چند روزه بازار را بگيريم براى يك گزارش آمارى.»
اما يكى از نقاط تمايز بازار ايران با بازارهاى ديگر كشورها، بحث اكران فيلم هاى جشنواره براى ميهمانان خارجى است: «ما در حقيقت كارى در ايران مى كنيم كه منحصر به خودمان است و آن تأكيد و تمركز بر فيلم هاى ايرانى است. ما كليه فيلم هاى ايرانى را براى ميهمانان خارجى اكران مى كنيم و در ميان اين ميهمانان هم عمده شركت كنندگان رؤساى جشنواره هاى مختلف و معتبر هستند. با اين حركت هم امكان خريد حقوق فيلم فراهم مى شود، هم امكان شركت در جشنواره هاى بين المللى.»«اسفنديارى» درباره گزينش و محدوديت هاى شركت ها در ارائه محصولات هم گفت: «ما فرم شركت را به كليه كمپانى هاى مهم به همراه قوانين شركت در بازار ايران ارسال كرده ايم. اين قوانين چگونگى حضور هر شركت را كاملاً برايشان مشخص كرده است و از اين راه اصولاً فيلم هايى كه همخوانى با فرهنگ ما را داشته باشند، به بازار راه پيدا مى كنند.»وى ضمن اشاره به برخى انتقادات در زمينه بالا بردن جنبه واردات در بازار ايران نسبت به صادرات محصولات گفت: «به نظر من هنوز توازن صادرات و واردات به هم نخورده است، اما اين كافى نيست و اين گونه نيست كه بگوييم اين كار كافى است. ما حتماً همان طور كه اشاره كردم، بايد در بخش خريداران گسترده تر عمل كنيم.«اسفنديارى» با آرزوى روند صعودى ساليانه براى بازار فيلم ايران صحبت هايش را تمام كرد. در حضور مجدد ميان غرفه ها چهره هاى آشنايى در ميان جمع بازديد كنندگان قابل رصد بودند و اين در كنار سيل چهره هاى نا آشنايى بود كه با پايان روز و آغاز شب ديدار از بازار فيلم را در برنامه خود گنجانده بودند.

«در ميان ابرها» يكى از آثار بخش مسابقه سينماى ايران در بخش فيلم هاى اول نيز داورى مى شود. اين فيلم ساخته «روح الله حجازى» است كه پيش از اين در حوزه فيلم هاى كوتاه و ويدئويى فعاليت داشته است.حجازى متولد سال ۱۳۵۸ آبادان است و فيلم هايى همچون «آواز خاك»، «ماه جبين» و.‎/‎/ را ساخته، او فيلم «در ميان ابرها» را در زادگاهش جلوى دوربين برده است.گفت و گوى ما را با اين كارگردان جوان مى خوانيد.
آقاى حجازى، بعد از ساختن چند فيلم كوتاه و بلند ويدئويى، چطور شد كه تصميم به ساخت نخستين فيلم تان با قطع سينمايى گرفتيد
- در سال هاى گذشته چند فيلم كوتاه ساخته بودم كه در جشنواره هاى مختلف داخلى و خارجى به نمايش درآمدند. به موازات اين كارها چند فيلم بلند ويدئويى هم ساختم، اما در كنار همه اينها دغدغه ساخت نخستين فيلم بلند سينمايى را داشتم. به نظرم تمام كارهايى كه در عرصه فيلم كوتاه و ويدئويى ساختم، جدى گرفته نشدند.
شما سينما را از چه طريقى آموختيد
- به طور تجربى ياد گرفتم.
شما همه كارهايتان را در قطع ويدئو كار كرده ايد و حالا در فيلم اولتان قطع ۳۵ ميليمترى را تجربه كرديد. اساساً اين دو قطع چه تفاوت هايى با يكديگر دارند
- به جهت فرمت خيلى با يكديگر تفاوت دارند، وقتى ما با قطع ۳۵ كار مى كنيم، محدوديت هاى خاصى داريم كه در قطع ويدئويى نيست و به همين دليل كار سخت تر مى شود. در شيوه فيلمبردارى و ساير مسائل فنى هم با يكديگر تفاوت دارند.
منظورم مسائل فنى نيست، بلكه مى خواهم بدانم اين دو سينما به لحاظ موقعيت براى يك فيلمساز جوان چقدر تفاوت دارند و شما چرا در همان فضاى ويدئو كارتان را ادامه نداديد
- غير از بحث فرمت كه شكل اوليه و ظاهرى اين دو نوع كار است، شما وقتى مى خواهيد يك اثر سينمايى كار كنيد، همه جدى تر مى گيرند. مثلاً در حوزه بازيگرى بسيارى از بازيگران هرگز حاضر به بازى جلوى دوربين ويدئو نيستند، تهيه كننده و عوامل فيلم هم وقتى اسم سينمايى رويش باشد، آن را جدى تر مى گيرند.
يعنى به معناى واقعى، حرفه اى برخورد مى شود
- بله، اما در كار ويدئويى اين طور نيست. به لحاظ توليد هم زمان ما در كار ۳۵ بيشتر است، يعنى اگر در يك كار ويدئويى من در ۳۰ جلسه كار ضبط را تمام مى كردم، اينجا در ۴۳ جلسه به پايان رساندم. خب در كار ويدئويى كسى ۴۳ جلسه براى يك كار زمان نمى گذارد. در مجموع همه عوامل به كيفيت اثر كمك مى كنند. حتى براى تحقيقات فيلمنامه و نوشتن آن همه وقت كافى براى كار سينمايى صرف مى كنند. يك ماجراى ديگر هم هست، اين كه اين روزها آنقدر توليد كار ويدئويى زياد شده، آن هم به واسطه حمايت تلويزيون از آثار ۹۰ دقيقه اى، بنابراين دوست ندارم اين طور كار كنم. من در كارهاى ويدئويى ام به لحاظ ساختار خيلى وسواس داشتم و كارهاى ويدئويى ام همچون «ماه جبين» و «آواز خاك» به جشنواره هاى داخلى و خارجى راه پيدا كرده و جوايزى دريافت كرده، در صورتى كه اين فيلم ها در كنار آثار سينمايى به اين جشنواره ها رفته اند. چون نگاه من به فيلمسازى خيلى جدى بوده است، اما متأسفانه كار كردن در حوزه ويدئويى اين روزها تبديل به ماجراى سهل و ممتنع شده است.
البته چند سالى است مرز بين سينماى ويدئويى و حرفه اى كمرنگ شده، چون برخى آثار سينمايى اصلاً از ابتدا در قطع ويدئويى ساخته مى شوند و برخى ديگر پس از ساخت مصمم به تهيه كپى ۳۵ ميليمترى مى شوند. نمونه اش فيلم هايى مثل اتوبوس شب و بوتيك هستند.
- بله، همان طور كه هيأت انتخاب جشنواره امسال گفتند، بيشتر فيلم هاى متقاضى آثار ويدئويى بوده اند. من با اين مسئله مشكلى ندارم، خيلى از كارگردان هاى بزرگ دنيا با ويدئو كار كرده اند.
حتى بسيارى از فيلم هاى ۹۰ دقيقه اى تلويزيون محصول كار كارگردانان سينماى حرفه اى است.
- بله، اما كار ويدئويى آنها با كار سينمايى شان تفاوت دارد و نوع نگاه آنها را مى توان ديد، اما من به دليل نگاهى كه به سينماى ويدئويى مى شود، دوست ندارم آن را تكرار كنم و ترجيح مى دهم به شكل سينمايى كارم را ادامه بدهم. به نظر من تلويزيون واقعاً اشتباه مى كند، گرچه ما نام كارگردان هاى سينما را در آثار ويدئويى تلويزيون مى بينيم، اما كارگردان هاى مطرح و سرشناس را در اين حوزه نمى بينيم. شايد حضور اهالى سينما در تلويزيون به دليل آزادى عمل بيشتر فيلمسازان در تلويزيون باشد، حتى براى تهيه كنندگان سينما هم كار در تلويزيون دغدغه هايى مثل بازگشت سرمايه وجود ندارد.
آقاى حجازى، نگاهى به فهرست عوامل فيلم شما نشان مى دهد كه تنها از برخى عوامل حرفه اى سينما بهره برده ايد
- مهرداد ميركيانى طراح گريم ما تا به حال چند جايزه سيمرغ گرفته است. بهزاد كزازى كه طراح صحنه ما است در فيلم هاى باران، بيد مجنون و صنوبر كار كرده است يا موسيقى ما را صمدپور ساخته و فيلمبردارمان فرشاد محمدى هم ديگر كار ويدئويى نمى كند. او از فيلمبرداران آينده دار سينماى ايران است. به هر حال اين كه مى گوييم «عوامل حرفه اى» نبايد اين اشتباه را بكنيم، بلكه كار به صورت حرفه اى توليد مى شود، ممكن است در اين كار يك كشف اتفاق بيفتد و شايد يك فيلمبردار جوان با من بهتر همكارى كند تا يك فيلمبردار باسابقه، حتى تهيه كننده دو گزينه حرفه اى تر براى فيلمبردارى پيشنهاد كرد، اما حس كردم شايد روحيه و خلق و خوى من با جوانترها نزديك تر باشد.
حالا در مجموع ساخت اين فيلم چه نوع تجربه اى برايتان بود
- خيلى تجربه خوبى بود. البته خيلى سخت بود و حتى سلامت جسمى ام هم تحت تأثير قرار گرفت، اما در نهايت به خاطر علاقه و عشقى كه داشتم، فيلم ساخته شد. من سال ۷۶ اولين كار جدى ام را شروع كردم و من در اين مدت بيشتر سعى كرده ام كه ياد بگيرم و به موقع وارد شدم. حالا هم فكر مى كنم به موقع وارد شده ام گرچه امسال سال سختى است و كارگردانان شاخصى در جشنواره حضور دارند.