حسن حسندوست، تدوينگر باسابقه سينماى ايران امسال با دو فيلم در جشنواره حضور دارد كه از خوش اقبالى به خاطر هر دو فيلم كانديداى دريافت سيمرغ بلورين بهترين تدوينگر شده است.حسندوست كه تا امروز تدوين ۵۳ فيلم را بر عهده داشته است، فيلم «ديوار» ساخته محمدعلى طالبى و «آواز گنجشك ها» را تدوين كرده كه بويژه فيلم مجيدى توانايى هاى تازه اى از وى به نمايش گذاشته است.حسندوست تدوين فيلم هاى مطرحى همچون اجاره نشين ها، هامون، مادر، سارا، پرى، بچه هاى آسمان، رنگ خدا، تختى، باران و.‎/‎/ را انجام داده است. حسندوست پيش از اين جايزه سيمرغ جشنواره را براى فيلم هامون و بچه هاى آسمان دريافت كرده است.

يكى از ويژگى هاى جشنواره فيلم فجر، حضور گسترده در اين رويداد عظيم فرهنگى و هنرى است. طى سال هاى اخير نيز بخش تجلى اراده ملى همواره به عنوان يكى از همراهان اين رويداد فرهنگى مطرح بوده است؛ بخشى كه در آن سازمان ها، ارگان ها و نهادهاى مختلف كشور به دل جشنواره مى آيند، به ديدن آثار سينمايى مورد علاقه خود مى پردازند و به برگزيدگان خود جايزه مى دهند. امسال حضور اين نهادها گسترده تر بود و ۲۱ سازمان و نهاد را در برگرفت. تعيين مقدار جوايز و در نظر گرفتن حداقل ۱۵ سكه براى برندگان، اختصاص سينما آزادى به داوران اين بخش براى ديدن آثار، تعامل بين سينماگران، سازمان ها و ‎/‎/‎/ از مهم ترين دستاوردهاى بخش تجلى اراده ملى در جشنواره بيست و ششم فجر است. حبيب ايل بيگى دبير بخش تجلى اراده ملى در گفت وگو با «ايران» از تعريف ساختارها، تدابير جديد و سياست هاى كلى اين بخش در جشنواره بيست وششم فيلم فجر مى گويد.

آقاى ايل بيگى از ايده شكل گيرى بخش تجلى اراده ملى در جشنواره فيلم فجر توضيح دهيد
يادم مى آيد، از ۱۳-12 سال پيش كه من در جشنواره بوده ام، اين بخش وجود داشت. اما اين كه جوايز درخور سينما براى فيلم ها تعيين شود، اتفاق نمى افتاد. آن موقع مشاركت سازمان ها و نهادها تا همين حد كه در جشنواره حضور داشته باشند، كفايت مى كرد. يادم هست كه اين بخش به صورت مستمر برگزار مى شد و سازمان ها و نهادها دو، سه هفته بعد از جشنواره طى مراسمى جوايز خود را به سينماگران مى دادند. البته گاهى بيانيه اى را مى خواندند و جايزه اى هم نمى دادند. اما از آنجايى كه اين بخش به ايجاد ارتباط و استفاده از ظرفيت رسانه مهم سينما براى طرح ها و كارهاى مهم ملى است، تعامل بيشتر شد. اين كارهاى ملى مهم مى تواند از طريق سينما بهتر مطرح شود؛ يعنى طرح هاى كلانى كه در برنامه سازمان ها هست. همچنين نشان دادن دستاوردهاى علمى، فرهنگى، هنرى و مسائلى كه در تمام دنيا، سينما را براى بيان خود مورد استفاده قرار مى دهد. به همين دليل اين بخش بيشتر جنبه حمايتى از سينما را دارد. البته چند سالى اتفاق مى افتاد كه در اين بخش فيلم ها را مورد انتقاد قرار مى دادند و بعد مى گفتند كه هيچ فيلمى را شايسته تقدير نمى بينيم. اما، ما در چند سال گذشته برنامه هايمان در حمايت همه جانبه از سينما توسط همه سازمان ها، صنايع و ‎/‎/‎/ بوده است؛ به هر حال سينماى ملى نمى تواند به تنهايى راه خود را ادامه دهد و تمام اجزاى كشور بايد به آن كمك كنند. از اين رو سازمان ها اگر فيلمى را نمى پسندند، جايزه ندهند؛ نه اين كه بيايند بخوانند و سينما را مورد انتقاد قرار دهند. ضمن اين كه در چند سال اخير، هزينه هاى سينما بسيار بالا رفته است. بنابراين به اين نتيجه رسيديم كه اگر جوايزى به سينما گران داده مى شود تا حدودى ارزش مادى هم داشته باشد.
اين جوايز از ابتدا تاكنون چگونه بوده است
يادم هست در دوره هاى اول به سينماگران نيم سكه يا يك سكه مى دادند. اما هم اكنون براى جوايز كف ۱۵ سكه را تعيين كرده ايم. يعنى حداقل ميزان جايزه در اين بخش ۱۵ سكه است. حالا يك سازمان مى خواهد يك جايزه بدهد، يا سازمان ديگر پنج جايزه.
آقاى ايل بيگى از فرآيند پيشرفت اين بخش توضيح دهيد. قطعاً مشاركت سازمان ها و نهادها در جشنواره كمتر از اكنون بود. قبلاً چطورى بود و هم اكنون چگونه است
امسال ۲۱ سازمان و نهاد در اين بخش از جشنواره حضور دارند. سال گذشته هم در همين حدود مشاركت كردند و سال قبل از آن هم ۲۲ الى ۲۳ سازمان و نهاد براى حضور در اين بخش اعلام آمادگى كردند اما در حدود ،۱۵ ۱۶ نهاد و سازمان مشاركت ورزيدند. امسال در اين زمينه رشد خوبى داشتيم. ضمن اين كه براى داوران اين بخش سينماى مستقلى را پيش بينى كرده ايم و برنامه ريزى خوبى شده كه روز چهارشنبه بيست و چهارم مراسم اهداى جوايز در سينما آزادى برگزار شود. همچنين طى دو، سه سال گذشته مراسمى كه در اين بخش داشته ايم، با حضور مقامات ارشد بوده است. مثلاً دو سال پيش در اين مراسم يكى از وزرا هم حضور داشت و به برندگان جايزه داد. فكر مى كنم اين مسئله براى خود سازمان ها هم مهم است؛ اين امر فقط بحث دادن جايزه نيست. بلكه باب آشنايى با سينما فراهم مى شود و زمينه حمايت و سفارش براى ساخت فيلم به سينماگران فراهم مى شود. از سوى ديگر، اطلاعات و داده هاى سينماگران از اقدامات انجام شده به سينماگران ايده مى دهد كه راجع به سوژه هاى مرتبط فيلمنامه بنويسند و كاركنند. خوشبختانه طى اين سال ها سازمان هايى كه به اين بخش از جشنواره آمدند، حضورشان منجر به ساخت چند فيلم سينمايى شد.
اين سازمان ها در چند حوزه جايزه مى دهند. مثل خود جشنواره به بخش هاى بازيگرى، مرد، زن، فيلمنامه نويسى و ‎/‎/‎/ هم جايزه مى دهند
خير. معمولاً سازمان ها به كارگردان و تهيه كننده جايزه مى دهند. البته گاهى هم به بازيگران جايزه داده اند. مثلاً پارسال كه اين جايزه به بازيگر فيلم آقاى ابوالقاسم طالبى تعلق گرفت. يا در سال هاى پيش، بهزيستى اين جايزه را به آقاى انتظامى دادند. معمولاً هم سازمان ها جوايز خود را در اين سه حوزه به سينماگران مى دهند؛ كارگردانى، تهيه كنندگى و بازيگرى. زيرا داوران اگر چه در تركيب آنها، كارشناس فيلم هم هست، محتوايى گاه مى كنند و جنبه تكنيكى و فنى مثل تدوين، فيلمبردارى و ‎/‎/‎/ را مد نظر ندارند.
مهم ترين سازمان هاى شركت كننده امسال كدامند
قوه قضائيه، وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى، دفتر آموزش و فرهنگ پيشگيرى از آسيب هاى اجتماعى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، دفتر امور بانوان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، شركت توانير، سازمان نظام پزشكى، فراكسيون ايرانيان خارج ازكشور مجلس شوراى اسلامى، سازمان امور مالياتى، وزارت راه و ترابرى، جشنواره روستا، بنياد شهيد و امور ايثارگران (مديريت امور هنرى و نمايشى)، ستاد امر به معروف و نهى از منكر، مديريت هنرى ارتش جمهورى اسلامى ايران، جمعيت هلال احمر، مؤسسه توسعه تصوير شهر (سازمان فرهنگى- هنرى شهردارى)، مجمع كانون هاى فيلم و عكس دانشجويان كشور، انجمن روزنامه نگاران مسلمان، شوراى فرهنگ عمومى، مجمع هنرمندان خراسان و نهاد كتابخانه هاى عمومى كشور از سازمان ها و نهادهاى شركت كننده در بخش تجلى اراده ملى امسال هستند.
بانك ها مشاركت نداشته اند
بانك ها در حوزه اسپانسرى جشنواره شركت مى كنند و بيشتر جنبه تبليغ كارى خود را در نظر مى گيرند. زيرا يك سرى از سازمان ها با جنبه تبليغى در جشنواره حضور دارند، زيرا نهادهاى اقتصادى و تجارى هستند. آنها اسپانسر جشنواره مى شوند تا نامشان در جشنواره مطرح شود. اما سازمان ها در بخش تجلى اراده ملى با جنبه تبليغى به جشنواره نمى آيند. مثلاً در رأس سازمان و نهادهاى امسال، قوه قضائيه، مجلس، وزارتخانه ها، بنياد شهيد و ‎/‎/‎/ در اين حوزه كار فرهنگى دارند.
فيلم هاى شاخصى هم قطعاً ساخته شده اند .‎/‎/
بله، چند مورد بوده كه در تعامل اين بخش با سينماگران اتفاق افتاده است. مثلاً روز سوم كه با همكارى بنياد شهيد ساخته شد. يا موارد ديگرى كه از همكارى مشترك توليد شد و كارهاى خوبى هم درآمدند.
آقاى ايل بيگى به تركيب داوران اين بخش برگرديم. خود سازمان ها به طور مستقل داوران خود را به دل جشنواره مى فرستند يا شما هم براى معرفى سينماگران و صاحب نظران اين حوزه به سازمان ها پيشنهاد مى دهيد
داوران از خود سازمان ها و نهادها هستند. ما براى آنها فرمى را ارسال مى كنيم و از آنها مى خواهيم ضمن مشخص كردن شاخصه هاى داورى به معرفى داوران خود بپردازند. آنها معمولاً سه نفر كارشناس را معرفى مى كنند. ما از آنها مى خواهيم كه قطعاً در ميان اين سه نفر، كارشناس سينما هم حضور داشته باشد.
يعنى هر سازمان سه نفر داور را معرفى كند!...
بله. امسال هم چيزى در حدود ۸۰ داور معرفى شدند. البته بعضى از سازمان ها از ما خواسته اند كه تعداد را افزايش دهيم و آن را به چهار يا پنج نفر برسانيم.
آقاى ايل بيگى از سياست هاى كلى اين بخش بگوييد. امسال چه تدابيرى را پياده كرديد
سازمان ها چند سالى بود كه همراه با رسانه ها فيلم ها را مى ديدند. امسال براى اهميت بيشتر اين بخش و همچنين شرايط ويژه داورى، سينماى مستقل به داوران اختصاص داديم. بنابراين يكى از سالن هاى سينما آزادى به داورى اين بخش اختصاص داده شد. به هر حال در اين جشنواره تهيه كپى فيلم ها و نمايش فيلم در چند جا بسيار سخت است. بنابر اين همين كه داوران اين بخش داراى سينماى مختص به خود بودند، كار خوب و قابل اشاره اى است. همچنين مراسم خوبى كه براى اهداى جوايز تدارك ديده ايم.
و به عنوان آخرين سؤال به عنوان دبير بخش تجلى اراده ملى چقدر از روند اين بخش راضى هستيد. همچنين حضور سازمان ها و نهادهاى كشورمان در اميدوارى به رشد و پويايى سينمايى چقدر تأثير گذار است
به هر حال ما امسال تنها اين بحث را دنبال نكرديم كه سازمان ها بيايند و فقط فيلم ببينند. ما مسائل جدى ترى را با سازمان ها مطرح كرديم. يعنى هنگامى كه مى آيند و با آثار سينمايى آشنايى پيدا مى كنند، زمينه ارتباط بهترى فراهم شود. اين ارتباط در طول سال هم ادامه داشته باشد. حتى با سازمان هاى زيادى هم صحبت كرديم كه زمينه حمايت از سينما را در برنامه هايشان داشته باشند. بعد از جشنواره اين بحث را دنبال مى كنيم. اميدواريم كه بسيارى از سازمان ها كه زمينه و امكانات خوبى براى سينما دارند؛ در اين حمايت سهيم شوند. همچنين بازديد هايى را در نظر گرفته ايم و قرار بر اين است كه سينماگران را به فضاهاى صنعتى ببريم. طورى كه هم زمينه آشنايى سينماگران با اين جا ها فراهم شود و هم سازمان ها به معرفى پروژه هاى ملى خود بپردازند تا سينماگران به آن فكر كنند و در اين زمينه فيلم بسازند.

«محمدعلى طالبى»
حق زيادى به گردن سينماى كودك و نوجوان ما دارد. قسمت زيادى از خاطرات كودكى ما با فيلم هاى محمدعلى طالبى گره خورده است. مثل مدرسه موش ها، مثل چكمه، مثل كيسه برنج، تو آزادى و همين طور سريال گل پامچال كه به سرگذشت دخترى جنگ زده مى پرداخت. طالبى از سن ۱۵ سالگى اولين فيلم كوتاه خود را با نام «من حرفى دارم كه فقط بچه ها باور مى كنند» ساخته كه اتفاقاً در جشنواره فرانسه نيز مقام اول را كسب مى كند. حالا او بعد از سال ها دورى از سينماى كودك، اكنون فيلمى به نام «ديوار» را ساخته كه در آن نه به كودكان، بلكه به جوانان مى پردازد.
ديوار اولين تجربه كارگردانى طالبى از دنياى كودكان به دنياى جوانان است. امسال اين فيلم در بيست و ششمين جشنواره بين المللى فيلم فجر در بخش مسابقه حضور دارد. «ديوار» با توجه به موضوعى حساس به قصه دخترى مى پردازد كه از طريق موتورسوارى بر روى ديوار مرگ مجبور است مخارج زندگى خانواده اش را تأمين كند. درباره «ديوار» با طالبى گفت و گو كرديم.

ديوار با توجه به موضوعى كه دارد، به نظر نمى آيد فيلمى تخيلى باشد، درست است
- قطعاً چنين فيلمى نيست. اين فيلم با توجه به تحقيقات بسيار نوشته شده و اصلاً داستان تخيلى ندارد و بر اساس يك سرى واقعيت ها نوشته شده و ما طبق مصاحبه هاى زيادى كه درباره آن صورت داديم، به آن پرداختيم.
چه شد موضوع دخترانى كه با موتورسوارى روى ديوار مرگ كار مى كنند، ذهنتان را مشغول كرد
- حدوداً ۵-4 سال پيش بود كه به پارك هاى متعدد مى رفتم و با موتورسواران دخترى آشنا شدم كه بعضاً هر كدام مشكلات زيادى چه در خانواده و چه در اجتماع براى پيدا كردن كار داشتند. آنها تقريباً ۱۸-17 ساله بودند و بر روى ديوار مرگ كار مى كردند. آنها حتى با اين كار نيز دچار مشكلاتى مى شدند يا كسان ديگرى براى آنها مشكل ايجاد مى كردند و آنها نيز مجبور مى شدند ديوار را بفروشند و مشكلات مالى خود را رفع كنند.
علت توجه و يا جذابيت شما به اين موضوع چه بود
- راستش زندگى ستاره كه نقش آن را گلشيفته فراهانى بازى مى كند نيز تداعى كننده زندگى يكى از اين دختران است كه مجبورند از طريق اين كار خرج زندگى خود را تأمين كنند. آنچه اساس اين فيلم را شكل مى دهد، ذهن كارآفرين و تلاشگر اين دختر است كه سعى دارد خيلى شريف و پاك زندگى كند. او شرافت را به هر چيز ديگرى در زندگى اش ترجيح مى دهد. خوب مسلم است كه در اين مسير براى او موانعى به وجود مى آورند و او تلاش مى كند كه از اين موانع به راحتى گذر كند و بايد ببينند كه در نهايت نيز موفق مى شود و كارى را كه دوست دارد، انجام مى دهد.
مى توانيد كمى بيشتر درباره موضوع فيلم توضيح بدهيد. بر اساس خبرهايى كه درباره فيلم شما وجود داشت، پدرى داراى شغل موتورسوارى بر روى ديوار مرگ است و در اين راه فوت مى كند و دخترش راه او را ادامه مى دهد
- البته بر خلاف آنچه گفته مى شود، پدر در اثر حادثه موتورسوارى فوت نمى كند، اما او در يك حادثه تصادف خيابانى فوت مى كند و ستاره به همراه برادرش كار پدر را دنبال مى كنند و در اين مسير دچار مشكلاتى هستند، اما بالاخره موفق مى شوند.
در اين فيلم بر خلاف فيلم هاى ديگرتان به كودكان نمى پردازيد
- نخير، اين فيلم، فيلمى با موضوع جوان است، در واقع مى توان آن را خيلى بزرگسال به حساب آورد.
فكر مى كنيد نكته قابل توجه در فيلم شما چيست
- نكته اى كه مهم به نظر مى آيد، اين است كه اين دختر به همراه برادرش با تلاش و اميد شرافت كارى خود را حفظ مى كنند.
بر خلاف فيلم هاى گذشته تان، ديوار بازيگران شناخته شده دارد، چرا از گلشيفته فراهانى در فيلم تان استفاده كرديد. آيا به فروش فيلم و يا گيشه بعد از نمايش در جشنواره فجر توجه داشتيد
- خوب وقتى با كودكان كار مى كنيد، آنها هنرپيشه نيستند و مسلماً شناخته شده هم نيستند، اما وقتى درباره بزرگسالان فيلم مى سازيد، ناچاريد از بازيگر استفاده كنيد. در اين فيلم حضور بازيگر مؤثر بود و هركس ديگر هم جاى من بود، از بازيگر استفاده مى كرد.
چرا
- چون يك نابازيگر نمى توانست چنين بازى كه ما از گلشيفته فراهانى در فيلم را داريم، داشته باشد. شما اگر بازى گلشيفته را ببينيد، تعجب مى كنيد و ما فقط اين نوع بازى را مى خواستيم.
فكر مى كنيد اگر از يك نابازيگر به جاى گلشيفته استفاده مى كرديد، چه اتفاقى مى افتاد
- اين مجموعه بازيگران بايد با بازيگر بسته مى شد. اگر مى خواستيم از نابازيگر استفاده كنيم، كار دودست مى شد. اين يك قانون است و ما ترجيحاً نقش اول را اين بازيگر انتخاب كرديم و بسيار راضى هستيم و با انتخاب گلشيفته به فكر گيشه و فروش فيلم نبوديم. بحث فروش و اكران فيلم مسائلى است كه به تهيه كننده ارتباط پيدا مى كند.
با اين حساب كشش و تعليق در اين فيلم بايد حرف اول را بزند
- بله، كشش و تعليق هم دارد. اين دختر اول در زندگى خصوصى اش مشكل دارد، بعد در اجتماع دچار مشكل مى شود و همين طور مشكلات عديده اى براى او به وجود مى آيد و تمام اين ها فيلم را دچار كشش و تعليق فراوانى مى كند.
ستاره را مى توان از كدام طبقه اجتماعى به حساب آورد
- او دخترى از سطح پائين اجتماعى است، يعنى منطقه متوسط رو به پائين، دخترى كه ابتدا به دنبال شغل هاى ديگرى است، ولى به دليل پيدا نكردن شغل مناسب، مجبور مى شود شغل پدرش را ادامه دهد.
با اين حساب فيلم به بيكارى و يا عدم امنيت شغلى جوانان نيز مى پردازد
- بله، در واقع فيلم يا مسئله اصلى فيلم من فقر نيست، چرا كه خيلى گذرا به آن مى پردازيم، در واقع مسأله اصلى پرداختن به مسأله بيكارى جوانان است كه امروزه به عنوان بزرگترين معضل اجتماعى به آن نگاه مى شود.
اين فيلم به دليل موضوع متفاوت و همين طور كشش و تعليقى كه دارد براى شما نيز به لحاظ كارگردانى فيلمى متفاوت بوده است
- به نظر من هيچ فيلمى با فيلم ديگرى تفاوت ندارد. همه فكر مى كنند كار كردن براى كودكان راحت تر است، اما به نظر من راحت تر كه نيست، بلكه سخت تر هم هست. مثلاً من «شهر موش ها» را ساختم كه به نظرم فيلم سختى بود، ولى ظاهرش اين را نشان نمى داد، اما در فيلم ديوار اكثر صحنه هاى مربوط به ديوار مرگ سخت بود.
مثلاً چه نوع سختى داشتيد
- كار كردن در ديوار مرگ چه به لحاظ فيلمبردارى، نورپردازى و كارگردانى و دكوپاژ و همين طور هماهنگ كردن پلان ها توسط بازيگر و بدلكار مشكلات خاص خودش را داشت، بخصوص اين كه ما از جلوه هاى ويژه كامپيوترى و پرده آبى و.‎/‎/ استفاده نكرديم.
آيا تمام صحنه هاى حضور ستاره زمان موتورسوارى توسط گلشيفته فراهانى بازى شد
- نه در همه صحنه ها، بلكه برخى صحنه ها را گلشيفته خودش روى موتور بازى مى كند. ما براى او معلم گرفتيم، حتى يك صحنه اى بود كه حالش بد شد و چيزى حدود ۲۰ دقيقه بى هوش بود.
آيا فيلم تان براى حضور در جشنواره دچار مشكلاتى هم شد
- طبيعى است، ما اصلاحات مورد نظر را پياده كرديم، اما وقتى صحنه اى را كوتاه مى كنيد، به عنوان كارگردان بر روى آن صحنه كار كرديد، ولى حالا كوتاه شدن و يا حذف آن باعث مى شود به لحاظ كمى و كيفى فيلم تان دچار خلل شود. در نهايت اين كه بايد به اين تعامل برسيم و گاهى از بعضى چيزها بگذريم تا مردم بتوانند فيلم را ببينند.
از يك نگاه ديگر مى توان فيلم شما را در ادامه همان فيلم هاى قبلى تان به حساب آورد، يعنى پرداختن به اجتماع و مشكلات اجتماعى
- بله، تقريباً همين طور است. ما فيلم «كيسه برنج» را زمانى ساختيم كه بحث كوپن و در صف ايستادن مردم مطرح بود، «گل پامچال» را زمانى ساختيم كه مشكلات مردم را در زمان جنگ نشان دهيم و فيلم «تو آزادى» كه متأسفانه هنوز اكران نشده هم فيلمى اجتماعى است درباره بچه هاى خيابانى و.‎/‎/ در واقع مى توانم بگويم ديوار نيز يك فيلم اجتماعى و رئاليستى است.