] سيدجواد سيدپور ]

انگليسى ها وقتى پالايشگاه بزرگ آبادان را ساختند، بر روى در و ديوار محوطه اطراف تابلوهايى نصب كرده بودند با اين جمله: «ورود ايرانى ممنوع». زمان گذشت، نفت ملى شد، انقلاب به وقوع پيوست، تحقير پايان يافت و قاعده ديگر شد.از آن تحقير تاريخى اكنون رويش جوانه هاى اميد و تلاش و كوشش ايرانى براى توسعه و آبادانى كشورش را مى توان ديد. پارس جنوبى در عسلويه تنها گوشه اى از اين توانمندى هاست.اين گزارش نگاهى كوتاه به وضعيت پارس جنوبى و عسلويه است.

*فاز يك: توسعه
در جنوب نقشه ايران، در امتداد درياى خروشان و مواج خليج فارس، در سرزمين نخل و دريا، يك وسعت ۳۰ هزار هكتارى كه از شمال به ادامه سلسله جبال زاگرس، از جنوب به خليج فارس، از غرب به كنگان و از شرق به روستاى چاه مبارك محدود شده، منطقه ويژه اقتصادى انرژى پارس واقع شده است. در اين منطقه كه گرماى طاقت فرسا و رطوبت زياد هوا زندگى را دشوارتر و كار كردن را با سختى مواجه ساخته، بزرگ ترين مخزن شناخته شده گاز جهان قرار دارد.
مخزن بزرگ گاز پارس جنوبى در دل آب هاى خليج فارس و در فاصله ۱۰۰ تا ۱۱۰ كيلومترى با دريا، داراى ۱۴ هزار ميليارد متر مكعب گاز و ۱۸ ميليارد بشكه ميعانات گازى است كه اين مقدار حدود هشت درصد از كل منابع گازى جهان را دربرمى گيرد. اين حوضچه كه يك سر آن در آب هاى سرزمينى ايران و سر ديگر آن در قطر است، ۹۷۰۰ كيلومتر مربع وسعت دارد. براى استحصال گاز از اين منطقه، ۲۴ فاز پالايشگاهى (معادل ۲۸ فاز) و فازهاى متعدد پتروشيمى و ساير صنايع وابسته و مرتبط طراحى شده كه برخى به اتمام رسيده، تعدادى در مرحله پايانى، بخشى در حال انجام اقدامات اجراى مقدماتى و قسمتى ديگر در حال مطالعه يا مناقصه است.
به ازاى هر فاز پالايشگاهى يك سكو و ۱۰ حلقه چاه فعال در عمق دريا وجود دارد كه گاز و ميعانات گازى موجود در مخزن پارس جنوبى را به همراه آب شور از طريق خطوط لوله ۳۶ اينچى به منطقه ويژه اقتصادى انرژى پارس وارد مى كند. بر اين اساس روزانه به هر فاز حدود يك ميليارد فوت مكعب يا معادل ۲۸‎/۶ ميليون متر مكعب گاز، وارد مى شود و به طور متوسط ۲۵ ميليون متر مكعب گاز شيرين براى مصارف خانگى و شهرى به دست مى آيد. هر فاز همچنين در روز معادل ۴۰ هزار بشكه ميعانات گازى و ۲۰۰ تن گوگرد توليد مى كند. در فازهاى ۴ و ۵ علاوه بر اين محصولات، عمليات استحصال اتان و همچنين توليد LPG (بوتان و پروپان) به صورت مايع انجام مى شود.
هر فاز پالايشگاهى اكنون روزانه ۵ ميليون دلار سوددهى دارد كه با توجه به فعاليت ۵ فاز پالايشگاهى اكنون روزانه ۲۵ ميليون دلار سود نصيب كشور مى شود. پيش بينى مى شود چنانچه فازهاى ديگر پارس جنوبى راه اندازى شود سالانه بيش از ۴۰ ميليارد دلار درآمد داشته باشد.
فازهاى ۶ ۷، و ۸ پارس جنوبى كه با سرمايه گذارى يك شركت ايرانى در مراحل پايانى خود قرار دارد براى توليد روزانه ۱۰۰ ميليون مترمكعب گاز ترش و خشك، توليد روزانه ۱۵۸ هزار بشكه ميعانات گازى و توليد ساليانه ۱‎/۶ ميليون تن گازمايع پروپان و بوتان LPG جهت صادرات طراحى و ساخته شده است. گاز ترش استحصال شده از اين فازها از طريق يك خط لوله ۵۶ اينچى به طول ۵۱۲ كيلومتر به ميدان نفتى آغاجارى در خوزستان انتقال و به منظور ازدياد ضريب برداشت نفت از مخزن به اين ميادين تزريق مى گردد. بسيارى از كارشناسان بر اين باورند كه تزريق گاز به مخازن نفت بهترين سياست و راهكار موجود است زيرا علاوه بر آن كه نفت مخازن را افزايش مى دهد، گاز تزريق شده نيز براى نسل هاى بعد و براى استفاده آيندگان محفوظ خواهدماند.
فاز ۹ و ۱۰ كه يك شركت خارجى و دو شركت ايرانى در حال ساخت و تكميل آن هستند براى توليد روزانه ۵۰ ميليون مترمكعب گازطبيعى، توليد روزانه معادل ۸۰ هزار بشكه ميعانات گازى، توليد ساليانه يك ميليون تن اتان، توليد ساليانه يك ميليون و پنجاه هزار تن گاز مايع پروپان و بوتان LPG و توليد روزانه ۴۰۰ تن گوگرد طراحى شده و در حال اجراست.
فازهاى ۶ تا ۱۰ كه اكنون با تأخير مواجه شده اند بنا به گفته دكتر سيد عبدالجليل رضوى مديرعامل سازمان منطقه ويژه اقتصادى انرژى پارس تا پايان شهريور ۸۷ به بهره بردارى خواهند رسيد.
فازهاى ۱۱ تا ۲۴ نيز در مرحله اقدامات اوليه، شناسايى پيمانكار، برگزارى مناقصه و يا مطالعه قرار دارند.
در كنار اين فازهاى ۲۴ گانه پالايشگاه در عسلويه، احداث صنايع وابسته نظير پتروشيمى و صنايع پائين دست، صنايع دريايى، صنايع مختلط و صنايع نيمه سنگين از ديگر اقداماتى است كه درحال انجام است.
۲۳ مجتمع عظيم پتروشيمى به همراه تأسيسات جانبى موردنياز براى استفاده از توليدات فازهاى مختلف پارس جنوبى در حال احداث است. طرح متانول چهارم، طرح متانول ششم، طرح آروماتيك چهارم، طرح آمونياك و اوره چهارم، طرح الفين نهم و دهم و طرح استحصال اتان ازجمله اين طرح هاست كه يا به بهره بردارى رسيده و يا درحال اتمام است. مثلاً طرح آروماتيك چهارم كه بزرگترين طرح آروماتيك جهان است در زمينى به مساحت ۶۱ هكتار احداث شده و سالانه يك ميليون و ۲۸۰ هزار تن محصولات آروماتيك توليد مى كند كه اين محصولات در ماده اوليه پلى استرها، الياف مصنوعى، تركيبات دارويى، سموم دفع آفات، رنگ و تهيه اتيل بنزن و فنل كاربرد دارند.
بخش ديگرى كه در منطقه ويژه اقتصادى انرژى پارس به صورت جدى پيگيرى مى شود وضعيت مخازن عظيم پارس شمالى است كه تماماً در سرزمين اصلى ايران واقع شده است. اين منطقه كه در ۴۰ كيلومترى پارس جنوبى واقع شده ۱۶ هزار هكتار وسعت دارد. دكتر رضوى مديرعامل منطقه ويژه اقتصادى انرژى پارس كه در جمع خبرنگاران صحبت مى كرد، گفت: تاكنون ۱۲۰ ميليارد تومان مناقصه در پارس شمالى گذاشته شده و توافقاتى با يك شركت مالزيايى براى انجام برخى امور صورت گرفته است. وى افزود: ۱۲ فروردين سال ۸۷ پارس شمالى رسماً كلنگ خواهدخورد. او درباره اين پرسش كه آيا شروع عمليات اجرايى در پارس شمالى باعث پائين آمدن فعاليت ها در پارس جنوبى نخواهد شد، گفت: اين اتفاق نخواهد افتاد بلكه امكاناتى كه اكنون در پارس جنوبى و تأسيسات جانبى آن فراهم شده باعث تسهيل انجام فعاليت ها در پارس شمالى خواهد شد.
دكتر رضوى با اشاره به پيشنهاد وزارت نفت به رئيس جمهور مبنى بر تشكيل صندوق سرمايه گذارى پارس جنوبى و موافقت رئيس جمهور اضافه كرد: اميدواريم با تشكيل اين صندوق و هدايت سرمايه هاى ملى بتوانيم صنعت نفت و گاز را از رونق بيشترى برخوردار سازيم. او درباره تأثير قطعنامه هاى شوراى امنيت بر انجام پروژه ها در پارس جنوبى گفت: قطعنامه ها و تحريم، صنعت نفت و گاز كشور را آزار داد ولى مختل نكرد.
اكنون تلاش ها براى رونق سرزمين پر از بركت و نعمت عسلويه سرعت يافته و اميد مى رود بخش هاى مختلف اين مجموعه عظيم صنعتى روزانه به سيستم وارد شود و به بهره بردارى برسد. اين قطعه كوچك از ايران اقتصاد كل كشور را تحت تأثير خود قرار خواهد داد.
*فاز دو: توسعه و تضاد
در كشورهاى در حال توسعه از ديرباز توسعه و تضاد همخانه بوده اند. بدين معنا كه بخش هايى از مناطق سرزمينى كه داراى مخازن طبيعى مثل نفت، گاز يا ديگر مواد معدنى بودند ناگهان به صورت قارچ گونه اى رشد مى يافتند و از امكانات مختلفى برخوردار مى شدند ولى در فاصله اى اندك از اين مجموعه هاى سرشار و غنى از ثروت و سرمايه، خانوارهايى فقير با سخت ترين شرايط زندگى مى كردند و چندان بهره اى از گنجى كه در نزديكى آنها بوده نمى بردند. اين مسئله تأثير خودش را بر قانونگذارانى كه به نوعى قوانين مورد نياز فعاليت هاى صنعتى را مى نوشتند گذاشت و آنها را وادار ساخت تا براى رفع محروميت هاى توسعه اى در حواشى و اطراف مناطق بزرگ صنعتى فكرى بكنند. ساخت جاده هاى متعدد دسترسى و هزينه هاى عام المنفعه كه اكنون در منطقه عسلويه و شهرها و استان هاى همجوار صورت مى گيرد در همين چارچوب قابل بررسى و ارزيابى است. پيش بينى مى شود فقط در سال آينده ۴۲۰ ميليارد تومان صرف توسعه زيربناها و رفع محروميت و ۱۲۰ ميليارد تومان نيز هزينه هاى عام المنفعه توسط سازمان منطقه ويژه اقتصادى انرژى پارس صورت گيرد. ۴۳ پروژه از خط فيبر نورى سايت ۲ تا اسكله سوخت گيرى، جاده كمربندى، استاديوم ورزشى، ترمينال بار و مسافربرى، كانالهاى مهار سيلاب، انتقال آب شيرين، مدرسه و دبيرستان، آزادراه، پارك و خانه معلم گرفته تا تأسيس دانشگاه پيام نور، آزمايشگاه و كتابخانه و كافى نت از جمله پروژه هايى است كه اكنون در اين منطقه ساخته شده است.
همچنين خط لوله كوثر به زودى آب شرب بهداشتى را به كليه روستاهاى منطقه خواهد رساند و پيش بينى مى شود مشكل برق منطقه به زودى حل و فصل شود. تكميل اتوبان دير به بوشهر (اتوبان پارس شمالى)، احداث فرودگاه جديد بوشهر كه در نزديكى پارس شمالى خواهد بود و احداث راه آهن شيراز به بوشهر و بوشهر به عسلويه از ديگر برنامه هايى است كه در سال آينده كارهاى اجرايى آن آغاز خواهد شد. گفته مى شود جمعيت منطقه ويژه اقتصادى انرژى پارس در سال هاى آينده تا يك ميليون نفر برسد و اكثر روستاها تبديل به شهر شوند. در عسلويه سرزمين باتلاق و آب هاى شور اينك ديگر كارگران و مسئولين فنى از زندگى در كانكس جدا شده اند و در مجموعه هاى آپارتمانى سكنى گزيده اند. هتل ها، بانك ها، درمانگاه ها و بيمارستان ها، مجموعه هاى خدماتى، فروشگاه ها و رستوران ها و فرودگاه بزرگ بين المللى، عسلويه را از روستايى كوچك در حاشيه مرز آبى ايران در خليج فارس آرام آرام به شهرى بزرگ و قطب بلامنازع صنعتى و انرژى ايران و خاورميانه تبديل خواهد كرد.براى چنين چيزى صبورى بيشترى بايد.