] دكتر جرى ال گاوين‎/ شيما جمالى[

بسيارى از بچه ها عاداتى دارند كه آزاردهنده است. اين پنج عادت معمول آنهاست كه والدين از آن شكايت مى كنند: ناخن جويدن، مكيدن شست، پيچيدن مو، دست كردن در بينى و نگه داشتن نفس. شايد عادات فرزندتان، شما را اذيت يا نگران كند، اما آرام باشيد. در بيشتر موارد يك عادت تنها مرحله اى در فرآيند رشد طبيعى است و علتى براى نگرانى وجود ندارد.
* عادت چيست
عادت يك نمونه از رفتار است كه تكرار مى شود و فرد معمولاً از وجود آن آگاه نيست. اگرچه خوشبختانه بچه ها از رفتار خود آگاه نيستند اما در مورد والدين اين طور نيست. اگر فرزند كوچك شما معمولاً يك دستش را در دهانش مى چپاند و دست ديگرش را در موهايش حلقه مى زند، احتمالاً اين مسئله شما را دو برابر اذيت مى كند، اما اين تعجب آور نيست. عادات، تمايل دارند كه به صورت گروهى و دسته اى با هم نمايان شوند.
* ناخن جويدن
اگر انگشتان خيس كودك و خرده هاى ناخن روى زمين براى شما آشناست، بدانيد كه در اين زمينه تنها نيستيد! يكى از معمول ترين عادات بچگى جويدن ناخن يا دست كردن در بينى است. بعضى از تحقيقات نشان داده اند ۳۰ تا ۶۰ درصد بچه هاى بين سنين ۵ تا ۱۰ سال، يك يا بيش از يك ناخن را مى جوند، همچنان كه ۲۰ درصد نوجوانان اين كار را انجام مى دهند. (اين عادت در كودكان پيش دبستانى كمتر معمول است). گاهى اوقات، يك كودك شايد ناخن پايش را هم بخورد.دختران و پسران به طور مساوى مستعد بروز اين عادت در سال هاى اوليه زندگى خود هستند، اگرچه، هر چه بزرگتر مى شوند، پسران تمايل بيشترى به ناخن جويدن دارند.
* پيچيدن مو
اكثر كودكانى كه موى خود را تاب مى دهند، نوازش مى كنند يا مى كشند، دختران هستند. تاب دادن مو ممكن است در سال هاى اوليه كودكى نمايان شود و شايد مقدمه و سرآغازى باشد براى كشيدن مو كه ممكن است براى كودك مضر باشد. بيشتر كودكانى كه موى خود را مى پيچند و يا مى كشند، وقتى بزرگتر مى شوند عادت خود را ترك مى كنند، اما كسانى كه اين عادت را ترك نمى كنند، اصلاح رفتارشان مى تواند به ترك عادت كمك كند. اگرچه براى كسانى كه كشيدن موى خود را از نوجوانى آغاز مى كنند ترك اين عادت سخت تر است و شايد اين نشانه اى از اضطراب، افسردگى و يا بى نظمى ناخواسته ناشى از وسواس باشد.
* دست كردن در بينى
دست كردن در بينى كه به شكل عادت در مى آيد، اگرچه معمولاً در كودكى آغاز مى شود، اما احتمالاً تا بزرگسالى ادامه پيدا مى كند. اگر سخت باور مى كنيد، نتايج مطالعه بر ۱۹۹۵ نفر از بزرگسالان را ملاحظه كنيد. اين مطالعه نشان مى دهد ۹۱ درصد آنها دست در بينى خود مى كنند و نزديك ۸ درصد از آنها آن را مى خورند!
* مكيدن شست
محبوبيت شست به عنوان انگشت انتخابى براى مكيدن اين را مى رساند كه خوش طعم تر از انگشت اشاره است اما برترى شست به عنوان انتخاب تصادفى از آنجا ناشى مى شود كه شست وقتى داخل دهان مى شود با حركات تصادفى نوزاد ارتباط برقرار مى كند. همچنين بعضى از بچه ها انگشتان، دست ها و يا كل مچ خود را علاوه بر شست يا به جاى آن مى مكند. اغلب كسانى كه شست خود را مى مكند كودكان كم سال هستند.
در حقيقت در همه جا از يك چهارم تا نيمى از كودكان دو تا چهار ساله شست هاى خود را مى مكند. بيشتر كودكان براى رسيدن به آرامش و راحتى، شست خود را مى مكند. اما تكرار يا زياد شدن مكيدن شست بعد از چهار تا ۶ سالگى مى تواند مشكلاتى از جمله مشكلات دندانى، عفونت شست يا انگشت و يا مورد تمسخر قرار گرفتن را ايجاد كند.
* حبس كردن نفس
اگر كودك دوساله شما عادت دارد كه تهديد كند: «نفسم را نگه مى دارم تا سياه شوم.» اين مى تواند براى به دست آوردن چيزى كه مى خواهد، تجربه خطرناكى باشد. اگرچه اين رفتار، رفتار معمولى است و معمولاً از شش تا ۱۸ ماهگى شروع مى شود و به ندرت تا سنين شش تا هفت سالگى باقى مى ماند اما بيشتر هشدارى براى والدين است تا خطرى براى كودك.
حبس كردن نفس يك بازتاب است كه معمولاً با گريه كردن به علت يك جراحت كوچك، عصبانيت، ترس يا درماندگى شروع مى شود. در بعضى موارد، كودك به قدرى نفس خود را حبس مى كند كه از حال مى رود و گاهى ممكن است دچار حمله كوتاهى شود. حمله اى كه نتيجه حبس نفس است به تنهايى خطرناك نيست، مگر اين كه كودك هنگام افتادن زخمى شود. با پزشك كودك خود صحبت كنيد تا مطمئن شويد اگر غش و يا حمله به كودك دست داد، براى او خطرناك نخواهد بود.
براى والدين مهم است كه بدانند چگونه به اين رويداد واكنش نشان دهند و آيا ترس آنها اين رفتار كودك را قوى تر مى كند يا خير. والدين شايد احتياج داشته باشند بدانند چگونه محدوديت هايى براى فرزند خود تعيين و خود بر ترس ها و اضطراب هاى ناشى از حبس تنفس غلبه كنند.
* چه چيزهايى در ايجاد يك عادت مؤثر است
چرا انگشتان پسر شما هميشه در دهانش است يا موهاى دخترتان به شكل پروانه بالاى سرش پيچيده است كارشناسان اعتراف مى كنند هميشه مطمئن نيستند كه چه چيز موجب بروز عادت مى شود، اما عادت رفتارى آموخته شده است كه نتيجه اى مثبت را براى فرزند فراهم مى كند. عادات شايد به عنوان يك تفريح براى كودك افسرده يا بيشتر به عنوان يك سيستم تقليدى براى آرام كردن اضطراب باشد. بار ديگرى كه شما شاهد جويدن ناخن كودك يا پيچيدن موى سرش بوديد، سعى كنيد به خاطر بياوريد كه آيا او اخيراً تجربه اضطراب آورى داشته است يا نه. كودك شما شايد در تلاش است كه فشار روحى خود را تسكين دهد همان طورى كه شما براى كاهش اضطراب و افسردگى ورزش مى كنيد. از طرف ديگر، برخى از مردم با عادات خود زمانى درگير مى شوند كه آرام هستند مانند زمان پيش از خواب يا هنگام گوش دادن به موسيقى.
در نوزادان مكيدن شست يك رفتار آرامش بخش متداول است كه رابطه لذت بخشى با تغذيه كودك دارد. اين رفتار ممكن است به خاطر پيوستگى و رابطه مثبت آن تا نوجوانى ادامه يابد. اما شايد علت ناخن جويدن كودك تان در خود شما باشد. آيا شما ناخن خود را مى جويد مطالعات نشان مى دهد كه ناخن جويدن ارتباط قوى با ژنتيك دارد. با اين وجود گاهى كودكان براى جلب توجه يا فريب دادن والدين عادتى را انجام مى دهند.
اگر كودكان احساس كنند كه والدين به آنها بى توجه هستند، ممكن است عادت آزاردهنده اى انجام دهند چرا كه مى دانند اين عادت عكس العمل پدر يا مادر را برمى انگيزد. براى مثال، اگرچه نگه داشتن و حبس نفس غيرارادى است، كودكى كه نمى خواهد زود به رختخواب برود، ممكن است ياد بگيرد كه با بدخلقى، حبس نفس و ترساندن والدين، اجازه پيدا مى كند تا بيشتر بيدار بماند. حمايت يا اضطراب بيش از حد ممكن است ناخواسته عادت را نيرومندتر كند.
* از عهده عادت كودك خود برآييد
خوشبختانه بيشتر عادات از بين مى روند. بعضى از آنها والدين را عصبى مى كنند در حالى كه بعضى ديگر قابل تحمل تر هستند، در بيشتر موارد، اگر يكى از والدين به عادت بى توجهى كند، آن عادت كم كم متوقف مى شود به علت اين كه كودك ديگر نيازى به آن ندارد. گاه كودك به مرور زمان آن عادت را ترك مى كند. بيشتر عادات، در واقع زمانى كه كودك به سن مدرسه مى رسد از بين مى روند اما اگر فكر مى كنيد كه زمان آن رسيده است كه به كودك خود كمك كنيد تا عادات خود را ترك كند اين راه ها شايد كمكتان كند.
۱- تذكر دهيد چه چيزهايى را درباره رفتارهايش دوست نداريد و چرا
اين روش مى تواند براى كودكان سه ساله كاربرد داشته باشد و كمك مى كند تا هوشيارى كودك از مسئله زياد شود. جملاتى چون «وقتى ناخنت را مى جوى ناراحت مى شوم»، «اين كار خوبى نيست» و «مى خواهى اين عادت را ترك كنى» را مى شود به كودك گفت. مهمتر از همه، بار ديگر اگر كودك را در حال ناخن جويدن يا پيچيدن موى خود ديديد او را نكوهش يا سرزنش نكنيد. تنبيه، تمسخر يا انتقاد مى تواند با تشديد رفتار كمك كند.
۲- كودك را در روند ترك عادت شريك كنيد
اگر كودك پنج ساله شما گريان از كودكستان آمد به علت اين كه ديگر بچه ها او را به خاطر مكيدن شستش مسخره كرده اند، بايد متوجه شويد كه اين راه كمك طلبيدن فرزند از شماست. والدين بايد از كودكان بپرسند چگونه مى توانند براى متوقف كردن عادت به آنها كمك كنند.
۳- شفاف و قاطعانه رفتار جايگزينى را كه از فرزند مى خواهيد بيان كنيد
براى مثال، زمانى كه كودك را در حال ناخن جويدن ديديد به جاى گفتن «ناخن هايت را نجو» سعى كنيد بگوييد «بيا با انگشتان مان بازى كنيم» اين كار مى تواند هشيارى كودك را درباره عادت افزايش دهد و يادآور خوبى باشد. براى پرت كردن حواس كودك مى توانيد كارى را به او واگذار كنيد مانند كمك كردن در كارهاى آشپزخانه (به كار بردن مواد تهوع آور اما مطمئن و غيرسمى مى تواند مانع ناخن جويدن يا مكيدن شست شود اما ادامه اين كار مى تواند از تأثير آن بكاهد).
۴- رفتار مثبت كودك خود را تقويت كنيد
خودتان را كنترل كنيد. اگر دختر شما ناخن هايش را بلند مى كند به او اجازه دهيد از سوهان ناخن استفاده كند و يا هر زمان كه پسر شما از مكيدن شست خوددارى كرد، با جايزه دادن به او اين رفتار مثبت را تقويت كنيد.
۵- جايزه دادن به رفتار خوب كودك را فراموش نكنيد
اگر شما به رفتار بد كودك توجه كنيد اما به رفتار خوب او توجهى نشان ندهيد، رفتار خوب در طول زمان از بين خواهد رفت. عادت مثبت جديد بايد به طور محكم جايگزين شود قبل از اين كه عادت قبلى از بين برود.
* چه زمانى يك عادت ديگر تنها يك عادت نيست
در بعضى موارد يك عادت مى تواند موجب بروز مشكلات روحى يا جسمى شود. براى مثال اگر كودكى دست در بينى خود مى كند، احتمالاً به علت اين است كه چيزى در بينى اش گير كرده و او ناآرام است. عادات، خودشان مى توانند موجب مسائل و مشكلات پزشكى چون «خون دماغ شدن در اثر دست كردن در بينى»، «فرو رفتن ناخن در گوشت دست»، مشكلات دندانى چون بدجفتى (كه در اين بيمارى آرواره پائين و بالا روى هم جفت نمى شوند) يا عفونت انگشت يا شست دست شود. هنگامى كه عادت بر روابط اجتماعى كودك تأثير منفى بگذارد يا مانع عملكرد روزانه او شود، ديگر يك عادت ساده تلقى نمى شود. كودكان در سنين بالاتر كه دائم شست خود را مى مكند، احتمالاً اضطراب و استرس زيادى را تجربه مى كنند. اگر كودكان به علت اين كه نمى توانند شست خود را خارج از دهان خود نگه دارند و در صحبت كردن دچار مشكل مى شوند و مورد تمسخر واقع مى شوند، اين رفتار در پشت يك عادت ساده پيشرفت كرده است.
بيشتر عادات مشكلات جدى ايجاد نمى كنند و هنگامى كه كودكان بزرگتر مى شوند از بين مى روند. اما شما اگر نگران عادات كودك خود هستيد با دكترش صحبت كنيد.