محبوبه شكرانى چهار سوقى

رنج غالب نوجوانان و جوانان، به طور عمده، ناشى از كم اطلاعى والدين و بزرگسالان از خصوصيات اين دوره و مقتضيات آن، آينده مبهم شغلى و اجتماعى، ندانم كارى ها و سخت گيرى ها و دخالت هاى بيش از اندازه والدين و اولياى مدارس و برخى گروه ها و نهادهاى اجتماعى در زندگى آنان است كه به رشد طبيعى آنها خدشه وارد مى كند. اين عوامل ، بخصوص ، قدرت خلاقه و اعتماد به نفس آنان را تضعيف و آنها را درمرحله وابستگى هويت نگه مى دارد، در حالى كه والدين و اولياى مدارس بايد با عملكردهاى بجا و حساب شده، نوجوان و جوان را در جريان رشد به صورت يك شخص مستقل و صاحب رأى راهنما باشند.
فرآيندهاى ذهنى و روانى، نقش عمده اى در زندگى ما دارد. اغلب نگرش ها، پندارها و برداشت هايى كه درباره ديگران داريم تعيين مى كنند كه چه روابطى با مردم داشته باشيم. ارزش ها و اهداف ما، جهت زندگى مان را مشخص مى كنند و دانش ما (توانمندى ها، مهارت ها و برنامه ريزى) تعيين كننده ميزان موفقيت مان در دستيابى به اهدافمان است. انگيزه ما نيز تعيين مى كند كه به چه ميزانى فعاليت كنيم.
تفاوت بين واقعيات و ايده آل هاى ما تعيين مى كنندكه ما از زندگى و از خودمان چه ميزان رضايت داريم و مهم تر اين كه خود پنداره ما ، مركز اين فرآيندهاى ذهنى است. پس اگر بياموزيم كه خودآگاهى مان را افزايش دهيم، گام بزرگى در جهت شكوفايى خود برداشته ايم.
*خودپنداره چيست
«خودپنداره» به اين معنى است كه ما درباره خودمان چگونه فكر مى كنيم . به عبارتى، باورها و نگرش ها، نظرات اكتسابى است كه هر فرد درباره موجوديت انسانى خود دارد . خودپنداره يك پديده كلى است كه فرد در باره خودش پيدا مى كند. «عزت نفس» به معناى برداشت شخص درباره ارزش و اهميت خويش است. ارزشى كه نوجوان براى خودش قائل است عموماً نشأت گرفته از اهميتى است كه والدين و اولياى مدرسه و اطرافيان به او مى دهند.
هنگامى كه رفتار با نوجوان و جوان حمايت كننده باشد و توانايى ها و عواطف و احساسات و رفتار وى مثبت ارزيابى شود، او نيز خود را فردى شايسته و ارزشمند ارزيابى مى كندو اين احساس ارزشمندى در برداشتى كه از خود دارد تداوم خواهد يافت. لذا با توجه به تأثير برخوردهاى والدين و اولياى مدارس و ديگر افراد با نوجوانان و جوانان در تشكيل خودپنداره آنان، ضرورت دقت بيشتر در رفتار با آنان بايد مدنظر قرار گيرد و از رفتارهايى كه موجب خودپنداره منفى در آنان مى شود، جداً پرهيز شود چرا كه ضررها و آسيب هاى جدى را براى فرد و جامعه در پى خواهد داشت. ممكن است فردى به عللى رفتارى خاص با نوجوان در پيش گيرد و توجيه خاصى هم براى رفتار نامطلوب خود مطرح كند. اما اغلب، اين رفتار بدون توجه به اثرات مخرب آن - چه بسا سال هاى بعد نمودى جدى در زندگى و آينده فرد خواهد داشت - صورت مى گيرد. معلمى كه چون شاگردش درس را نفهميده او را «كودن» خطاب مى كند يا معاونى كه براى برقرارى نظم در مدرسه به حركات و الفاظى متوسل مى شود كه دانش آموزان را گاه به لجبازى يا رفتارهاى نامناسب ديگر مى كشاند يا پدر يا مادرى كه با تصور تحريك فرزند خود به درس خواندن و پيشرفت كردن به مقايسه هاى مخرب دست مى زند، همه و همه از آن گونه رفتارهايى است كه در اتخاذ خودپنداره نوجوان ما نقش دارد، به عبارتى اثرى قوى در تضعيف عزت نفس او دارد.
*تأثير مخرب خودپنداره منفى
خودپنداره منفى اثرات مخربى دارد و مشكلاتى براى فرد ايجاد مى كند.
۱- احساس خود كم بينى و حقارت
۲- نداشتن هدف و خواسته در زندگى
۳- در خود فرو رفتن و غمگينى
۴- احساس ناتوانى در انجام كارها
۵- ترس از ابراز وجود در جمع
۶- كناره گرفتن از جمع
۷- بى اطمينانى به خود
۸- ضعف در قدرت تصميم گيرى «داشتن شك و ترديد زياد»
۹- كاهش تفكر و تعقل در انتخاب ها (به خصوص انتخاب دوست و همسر)
۱۰- تقويت احساس وابستگى به ديگران به خاطر احساس نداشتن توانايى
اين موارد گوشه اى از تأثيرات نامطلوب بى توجهى به عزت نفس و خودباورى است.
*رابطه خودپنداره فرد با پيشرفت تحصيلى او
تحقيقات نشان داده است كه بين خودپنداره و موفقيت دانش آموزان در امر تحصيل ارتباط وجود دارد و اين ارتباط دوطرفه است.
* رابطه خودپنداره فرد با اجتناب از ارتكاب جرم
بين خودپنداره و اجتناب از ارتكاب جرم رابطه و همبستگى قوى وجود دارد.
نوجوانانى كه مرتكب جرم مى شوند، عزت نفس پائين ترى در قياس با ساير نوجوانان دارند و چه بسا اعمال مجرمانه آنان، يا براى اجتناب از احساس انكار خويش و يا نوعى جبران خودپنداره ضعيف است. خودپنداره قوى و مثبت و عزت نفس بالا سپر حفاظتى مهمى براى رفتار درست محسوب و موجب كاهش رفتارهاى خلاف مى شود.
اگر نياز به احترام و عزت نفس در فرد ارضا شود او اعتماد به نفس، ارزش و اعتبار، قدرت، موفقيت و شايستگى و مفيدبودن را تجربه خواهد كرد.
با توجه به اين موارد ضرورى است كه به بازنگرى در رفتار با فرزندان خود بپردازيم تا آنها بتوانند محبت، دوست داشتن و دوست داشته شدن، امنيت و آرامش، مقبوليت، معنويت، احساس تعلق و عشق، خود شكوفايى و خود مثبت بينى و بالاخره عزت نفس و اعتماد به نفس را در آغوش خانواده و در مدرسه تجربه كنند.

برقرارى ارتباط خوب، يكى از مهمترين جنبه هاى تربيت نوجوان است.
والدين بايد به نوجوان خود احساس شفقت و دلسوزى را منتقل كنند. بايد به نظرات آنان گوش دهند و براى مشكلات راه حل پيدا كنند. در مقابل مى توانيم آنها را به خاطر كارى كه كرده اند سرزنش كنيم و يا به آنها بگوييم كه به خاطر كارى كه انجام داده اند عصبانى هستيم.
والدين بايد مراقب رفتارهاى خود هنگام خطاب كردن نوجوانانشان يا پاسخ دادن به او باشند.
براى مثال فرض كنيد كه روزى نوجوان شما مى گويد كه دوستم سيگار مى كشد. شما هم مى توانيد به او بگوييد كه نبايد اين كار را بكند و هم مى توانيد به او بگوييد «اگر با او دوستى كنى تو را تنبيه خواهم كرد.»
وقتى نوجوان شما موضوعى را در مورد دوستش به شما مى گويد، مطمئن باشيد كه ايده اى درباره موقعيتى ويژه دارد.
بنابراين هر فرصتى را غنيمت بشماريد تا نشان دهيد افكار و نظرات او براى شما ارزش دارد. به نوجوان خود بگوييد كه به نظرات او علاقه مند هستيد و مايليد كه آنها را بشنويد. اجازه دهيد او نظر خود را در هر زمينه اى ابراز كند بعد اگر اشتباهى در افكار يا نظرش ديديد، به طور منطقى درباره آن بحث كنيد و نظر درست را ارائه دهيد. در هر حال خونسردى خود را حفظ كنيد و با آرامش به او پاسخ دهيد.

] مترجم: جواد خسروشاهى [
فرزندان ما به خصوص نوجوانان در زندگى شان اغلب با فشار روحى روبه رو مى شوند.اين فشار روحى هر علتى كه داشته باشد منجر به مشكلات رفتارى مى شود و همچنين نگرانى، افسردگى، سردرد، مصرف دارو و بى خوابى را به دنبال دارد.
*مقابله با فشار روحى
براى مقابله با فشار روحى فرزندتان، پيش از هرچيز بايد ارتباط خود را با او بهتر و صميمى تر كنيد. به گونه اى كه بتواند براحتى با شما صحبت و درد دل كند توجه به اين نكات نيز ثمربخش است.
- وقت بيشترى صرف فرزندتان كنيد، به خصوص اگر گرفتار هستيد چون اين امر منشأ اين بيمارى است.
- به فرزندتان فرصت بيشترى دهيد و بگذاريد تا در مورد مشكلات و نگرانى هايش صحبت كند.
- سعى كنيد در وعده هاى غذايى در كنار خانواده و فرزندتان باشيد.
- به كودكتان كمك كنيد تا از خودش انتظارات واقع بينانه داشته باشد
- خود و فرزندانتان را براى شرايط پراسترس آماده كنيد. براى مثال تولد يك نوزاد، نقل مكان به يك شهر جديد يا انجام دادن يك عمل جراحى.
- به فرزندتان كسب آرامش را بياموزيد روش هايى مثل تنفس عميق ، آرام كردن و شل كردن عضلات، گوش دادن به موسيقى، خواندن كتاب و نقاشى كردن مى تواند به كسب آرامش كمك كند.
*علل به وجود آمدن فشار روحى (استرس)
متأسفانه منشأ و منبع فشار روحى در نوجوانان ناشناخته است و والدين به راحتى قادر به شناسايى آن نيستند. اين موارد، برخى از علل بروز فشار روحى در نوجوانان است.
- تغيير در مراقبت هاى پيش از دوران مدرسه از جمله تغيير كلاس درس يا تغيير معلم
- دادن تكليف بيش از حد به كودك
- انتظار بيش از حد از كودك كه موجب ترس او بشود
- نداشتن عزت نفس بالا
- شنيدن اخبارى كه موجب تشديد استرس شود
- بيمارى هايى از قبيل آسم يا ديابت
- تصادف رانندگى
- مشكلات اقتصادى در منزل
توجه به هريك از اين موارد و ريشه يابى استرس نوجوانان، در انتخاب راه صحيح براى مقابله با اين مشكل به والدين كمك مى كند. بهتر است اين مشكل را با جلب همكارى خود او و به كمك او حل كنيد. به او اطمينان دهيد كه مشكلات موجود قابل رفع است و او در مواجهه با هر مشكلى از حمايت شما برخوردار خواهد بود.