] دكتر فريبا لطيفى [

«مشكل اصلى و امروزى نظام سلامت، فناورى نيست، مديريت است !»
(به نقل از كتاب استراتژى مديريت سلامت ، نوشته مايكل پورتر)
نخستين كنگره بزرگ مديريت سلامت در ايران به بررسى چندوچون مديريت در نظامى مى پردازد كه هفتاد ميليون مشترى (مصرف كننده خدمات) دارد و بيش از صدهزارنفر كادر متخصص و دانشگر و كاركنان بسيارى مشغول خدمات رسانى در آن هستند و كالاى مورد معامله در اين بازار گسترده «جان انسان» است.
سلامت و آموزش دو ركن اساسى توسعه ملت ها است و اين دو شاخص، ميزان كيفيت زندگى را در يك كشور رقم مى زنند. از اين رو شاهديم بسيارى از كشور ها به بازنگرى و باز آفرينى نظام هاى سلامت و آموزش خود پرداخته اند.
آدمى كه همواره درد جانكاه ناشى از بيمارى و دست و پنجه نرم كردن با كابوس مرگ را از ابتدايى ترين روزهاى زندگى اش تجربه كرده است، پيوسته در تكاپو بوده تا راه هايى اثربخش ترى براى پيشگيرى از بيمارى و درمان و نگهدارى از سلامت خود بيايد.
روند پيشرفت هاى پزشكى گوياى آن است كه پزشكان و دانشمندان ساير علوم كوششى بى امان داشته اند تا با دستيابى به دانش و بكارگيرى فناورى هاى نو، كيفيت سلامت نسل بشر را بهبود بخشند. در ادامه اين روند، امروز مشاهده گر آنيم كه در نظام سلامت جهانى، هرروز دستاوردى جديد در درمان يا پيشگيرى از بيمارى ها معرفى مى شود. پروژه هاى پژوهشى سنگين و گسترده اى در جاى جاى كره خاكى در حال انجام است تا فناورى هاى مدرن و دانش هاى ميان رشته ا ى امروز و فردا (مانند مهندسى، فيزيك، شيمى، ژنتيك، فناورى اطلاعات ، نانوتكنولوژى و غيره ) را به كار گيرند كه دردى از درمانده اى درمان كنند و بى شك در اين زمينه پيشرفت هاى چشمگيرى نيز حاصل شده است.
در سال هاى اخير توجه عمومى به حلقه مفقوده اى جلب شده است كه متضمن انسجام خدمات، بهره ورى نظام سلامت و بهره مندى همگانى از سلامت است. اين عاملِ تعيين كننده، «مديريتِ» نظام سلامت است. صاحبنظران به اين نكته رسيده اند كه بهبود سلامت افراد در جوامع، چالشى است كه پيش از اين كه به ميزان بهره بردارى از فناورى هاى پيچيده وابسته باشد ، متأثر از چگونگى مديريت نظام سلامت است و ساماندهى اين نظام، نياز به دانشِِ روز مديريت دارد.
مايكل پورتر، يكى از برجسته ترين صاحبنظران مديريت استراتژيك، با مطالعه عميق نظام سلامت آمريكا، ضرورت پرداختن به اين مهم را در كتاب خود با صراحت تأكيد مى كند: «مشكل اصلى و امروزى نظام سلامت، فناورى نيست، مديريت است!»
اهميت مديريت در نظام سلامت سبب شده است كه اين بار اين استراتژيستِ نام آور در عرصه مديريت سلامت دست به قلم ببرد. كتاب «استراتژى مديريت سلامت» حاصل پروژه مطالعاتى گسترده و ژرفى است كه تيمى به رهبرى مايكل پورتر در مورد مشكلات سلامت آمريكا انجام داده است. اگرچه هدف كتاب در كل، بازتعريف نظام سلامت در آمريكا بوده است، اما آموزه هاى آن جهانى است. نويسندگان در اين زمينه مى نويسند: «در اين كتاب، نظام خدمات درمانى ايالت متحده در كانون توجه قرار گرفته، اما اصول در همه جاى جهان يكى است.» كتاب «استراتژى مديريت سلامت»، در قالب دو بخش، ابتدا به شناسايى مشكلات موجود و گره هاى نظام سلامت پرداخته و سپس با فرموله كردن «استراتژى رقابتِ ارزش آفرين» براى اين نظام، به ارائه راه حل هايى براى حل مشكلات آن پرداخته است.
پورتر براى بهبود نظام سلامت، راه حل سنتى ايجاد انحصار دولتى را كارساز نمى داند. وى بر اين باور است كه پياده سازى استراتژى رقابت ارزش آفرين و فراهم آوردن زمينه رقابت بر سر افزايش ستاده براى بيمار، رقابتى است بانتيجه كه همه دست اندركاران نظام سلامت از آن بهره مند مى شوند.
سلامت براى انسان هاى امروز از دغدغه هاى اصلى است، تا جايى كه در انتخابات كشور هاى توسعه يافته يكى از پارامترهاى مهم، جلب رأى براى كانديدا ها و يا احزاب، قول ها و اقدامات آنان در زمينه توجه به وضعيت سلامت مردم و جامعه و بهبود آن است. از اين رو اكنون، رهبران بسيارى از كشور ها به كنكاش مشكلات سلامت مردمشان پرداخته اند و آينده ساختار نظام هاى سلامت خود را به چند وچون گذاشته اند. اميد است كه برگزارى نخستين كنگره مديريت سلامت در كشور، راهگشايى باشد براى مديريت نظام سلامت سرزمينمان و راهنمايى براى مديران سلامت كه خوشبختى را براى ايرانيان به ارمغان مى آورند، چراكه به گفته پزشك فرانسوى، آلبرت شوايتزر:
«خوشبختى چيزى نيست مگر سلامتى و حافظه اى ضعيف»!
&عضو هيأت دبيران اولين گنگره مديريت سلامت

] ليلا دليخون[

مى گويند تعداد مصرف كنندگان مداوم روغن مايع در دو سال گذشته سه برابر افزايش يافته و در نتيجه مصرف روغن جامد از ۸۷ درصد به ۷۲ درصد كاهش يافته است. از سوى ديگر توليد روغن نباتى با اسيد چرب ترانس ۲۰ درصد از سوى كارخانه هاى روغن نباتى اكنون به كمتر از ۱۰ درصد كاهش يافته است و مسئولان وزارت بهداشت نيز قول داده اند تا اين ميزان اسيد چرب ترانس را در آينده نزديك به كمتر از ۵ درصد كاهش دهند.اگرچه همه اقداماتى كه تاكنون صورت گرفته ، نتايج مطلوبى داشته است، اما هنوز هم بسيارى از مردم كشور روغن نباتى جامد مصرف مى كنند و به نظر مى رسد حذف مصرف اين روغن ها نياز به تلاش جدى تر و فرهنگ سازى عميق ترى داشته باشد.

روغن جامد درصد بالايى اسيد چرب اشباع شده دارد كه موجب افزايش كلسترول LDL يعنى چربى بد خون مى شود و وقتى مقدار آن در خون از حد خاصى فراتر رود، با رسوب در ديواره رگ ها و ايجاد سختى عروق، فشار خون را افزايش مى دهد و در نتيجه سكته قلبى و مغزى را در برخواهد داشت. بنابراين مصرف چربى زياد از نوع چربى اشباع بويژه در افرادى كه زمينه ارثى مساعدى دارند، موجب افزايش اين عوارض مى شود. علاوه بر بيمارى هاى قلبى - عروقى، چاقى، ديابت، فشار خون، سرطان، سكته مغزى و اختلالات گوارشى نيز از ديگر عوارض مصرف روغن هاى جامد است و به نظر مى رسد همچنان نيازمند آموزش مداوم درباره مضرات روغن هاى نباتى جامد هستيم.
دكتر يدالله رستگارى، متخصص قلب و عروق و عضو هيأت علمى دانشگاه علوم پزشكى تهران در گفت وگو با «ايران» درباره مضرات مصرف روغن هاى جامد، چربى ها را به دو دسته اشباع شده و اشباع نشده تقسيم مى كند و مى گويد: با توجه به نوع چربى ها، چربى هاى اشباع نشده يا همان روغن هاى مايع با منشا گياهى مفيدتر هستند و كمتر ايجاد عارضه مى كنند. چربى هاى جامد و حيوانى نيز به علت تغيير در سوخت و ساز و متابوليسم بدن، در افزايش كلسترول خون نقش مهمى دارند و به تدريج در ديواره رگ هاى قلب ايجاد ضايعه مى كنند و در نتيجه اين ضايعه با عوامل تشديد كننده ديگر تبديل به تنگى عروق و آنژين صدرى يا قلبى مى شود.
وى يكى از راه هاى پيشگيرى از بيمارى هاى قلبى - عروقى را مصرف بهينه چربى هاى اشباع نشده يا مايع با منشاء گياهى عنوان مى كند و مى گويد: چربى هاى مايع، روند بروز آترواسكلروز را كند مى كند و چهار فاكتور ديابت، فشار خون، چربى و سيگار نيز از عوامل خطرساز بيمارى هاى قلبى - عروقى است. البته چربى ها بسيار خطرناك تر از عوامل ديگر است و ثابت شده است كه فاكتور هاى ديگر به اندازه چربى ها خطرساز نيستند، اما اين به معناى بى اهميت بودن عوامل ديگر نيست.
وى با بيان اين كه كلسترول از طريق غذا و اختلال آنزيم هاى كبدى افزايش مى يابد، مى افزايد: رژيم غذايى در كنترل كلسترول و چربى هاى خون، اهميت زيادى دارد و با توجه به اين كه شايع ترين علت مرگ مير در ميان ايرانيان، بيمارى هاى قلبى - عروقى و در رأس آنها بيمارى هاى عروق قلب است، بايد به اين موضوع توجه زيادى كرد. در حال حاضر ميزان مرگ و مير ناشى از بيمارى هاى مادرزادى و ژنتيكى قلب به علت پيشگيرى و پيشرفت علم پزشكى بسيار كاهش يافته است. او در واقع مشكل دنياى امروز بيمارى هاى عروق قلب است.
رستگارى در ادامه به خانواده ها توصيه مى كند كه غذاهاى آماده و سريع يا همان فست فودها را از رژيم غذايى خود حذف كنند و غذاهاى دريايى و كم چرب، سبزى، ميوه و گوشت قرمز به ميزان كم را جايگزين آنها كنند.
اين عضو هيأت علمى دانشگاه، مى گويد: خانواده ها بهتر است در پخت و پز از روغن هاى مايع با منشاء گياهى به ميزان ۱۵ گرم در روز استفاده كنند و روغن هاى حيوانى و نباتى را از برنامه هاى غذايى خود حذف كنند.
پروين ميرميران، عضو هيأت علمى انستيتو تغذيه و صنايع غذايى كشور نيز درباره وضعيت مصرف روغن در ايران مى گويد: خوشبختانه با آموزش هاى همگانى كه در چند سال اخير صورت گرفته است ميزان مصرف روغن مايع تا حدى افزايش يافته است ، اما هنوز به حد مطلوب دست نيافته ايم.
وى مى افزايد: درباره مضرات مصرف روغن هاى نباتى اطلاعات چندان زيادى به مردم داده نشده است و هنوز در ابتداى راه هستيم، چرا كه مردم نيازمند آگاهى و آموزش مداوم هستند. البته يكى از دلايل مصرف زياد روغن هاى جامد، دادن سوبسيد به اين نوع روغن ها است. روغن هاى جامد مثل كرمانشاهى ، كره گياهى و حيوانى جامد و هيدروژنه، روغن هاى معطر و بودار به علت برخوردارى از اسيدهاى چرب اشباع و اسيد چرب ترانس، بسيار مضر است و بيمارى هاى قلبى- عروقى را تشديد مى كنند.
وى با اشاره به بيمارى هاى آترواسكلروز، سكته هاى قلبى و تصلب شرايين اظهار مى كند: اين بيمارى ها بر اثر مصرف زياد روغن به وجود مى آيند و هر كدام به تنهايى مى توانند عاملى براى افزايش مرگ و مير در ميان افراد باشند.
عضو هيأت علمى انستيتو تغذيه و صنايع غذايى كشور با تأكيد بر لزوم افزايش آگاهى جامعه بيان مى كند: مردم به مصرف زياد روغن عادت كرده اند و فرهنگ سازى در اين زمينه نياز به صرف زمان دارد. مصرف زياد هر نوع روغن، مايع يا جامد، براى سلامت بسيار خطرناك است بنابراين آموزش مداوم از سوى مسئولان و كارشناسان براى كاهش مصرف روغن ضرورى است.
ميرميران با بيان اين كه ۳۰ درصد انرژى روزانه افراد بايد از روغن و ۷۰ درصد از كربوهيدرات ها و پروتئين ها تأمين شود، مى گويد: روغن هاى مايع كلزا، زيتون، ذرت، آفتابگردان، سويا، تخم دانه كتان و تخم ترب جايگزين مناسبى براى روغن جامد است، چراكه اين روغن ها حاوى امگا ۳ نيز هستند، اما مصرف امگا۳ نسبت به امگا ۶ در كشور بسيار پائين است. بنابراين به نظر مى رسد روغن هاى جامد بايد حذف شوند، چراكه به اندازه كافى مى توانيم از منابع گوشت، تخم مرغ و لبنيات كم چرب براى تأمين نياز بدن استفاده كنيم.
ميرميران مصرف منابع امگا۳ را براى سالم ماندن قلب و عروق و طول عمر بيشتر توصيه مى كند و مى گويد: خانواده ها تا حد امكان از سرخ كردن مواد غذايى پرهيز و سعى كنند كه ذائقه خود را به مصرف غذاهاى كباب پز و بخارپز عادت دهند. بررسى هاى دانشگاه هاى علوم پزشكى كشور نشان مى دهد در حال حاضر آمار مصرف روغن جامد در نقاط مختلف كشور بسيار متفاوت بوده و از صددرصد در برخى نقاط تا ۶۰ درصد برآورد مى شود. در بررسى ديگرى در سطح كشور، ميزان مصرف كل چربى ها و روغن ها اعم از روغن نباتى جامد، مايع، كره، خامه، سرشير و ساير چربى ها به ميزان ۴۶ گرم در روز برآورد شده است كه از اين ميزان ۳۷ گرم سهم مصرف روغن نباتى جامد و تنها سه گرم روغن مايع بوده است.
دكتر مسعود كيمياگر، متخصص تغذيه در اين باره مى گويد: مردم ايران از گذشته به مصرف روغن هاى جامد و سنتى عادت داشته اند و هنوز هم بسيارى از آنها روغن هاى مايع را، روغن نمى دانند ، اما با پيشرفت علم پزشكى مشخص شده است كه روغن هاى جامد سلامت افراد را بشدت تهديد مى كند، بنابراين براى داشتن جامعه اى سالم نيازمند تغيير عادت و ذائقه مردم هستيم.
وى سرانه مصرف روغن خوراكى (جامد و مايع) را حدود ۴۰ گرم در روز به ازاى هر نفر عنوان مى كند و مى گويد: بنابراين روغن،
يك سوم كالرى روزانه هر فرد را تشكيل مى دهد، يعنى روغن بايد ۲۵ درصد كالرى مصرفى هر فرد را تشكيل دهد. مصرف سرانه روغن و چربى ها در گذشته حدود ۱۱ كيلوگرم در سال بود كه هم اكنون به ۱۴ كيلوگرم رسيده است.وى مى گويد: مصرف زياد روغن و چربى هاى جامد در بروز ناراحتى هاى قلبى - عروقى، تصلب شرائين، گرفتگى عروق قلب و غيره نقش زيادى دارند، بنابراين روغن هاى مايع آن هم به مقدار بسيار كم بايد جايگزين روغن هاى جامد شوند.
به نظر مى رسد باتوجه به توصيه هاى جدى پزشكان مبنى بر كاهش يا حذف روغن هاى جامد از رژيم غذايى، ميزان ۱۰ درصد اسيد چرب ترانس موجود در روغن هاى توليدى نيز بسيار زياد باشد، اين در حالى است كه اسيد چرب ترانس در روغن هاى با استانداردهاى بين المللى، بسيار پائين تر از مقدار اسيد چرب ترانس در ايران است. كشورهاى اروپايى اسيدچرب ترانس را در روغن هاى مايع به صفر رسانده اند و در نتيجه ضرر آن نيز به حداقل رسيده است. ايران هنوز راه طولانى را براى صفر كردن اسيدچرب ترانس روغن پيش رو دارد و بايد هرچه داريم براى حفظ سلامت مردم به كار بنديم.

محققان آلمانى موفق به ابداع روشى شدند تا از سلول هاى ريشه موى بيمارانى كه دچار سوختگى هاى شديد و زخم هاى مزمن شده اند، سلول هاى پوستى مصنوعى برويانند.
اين روش براى همه كاربردهاى بيومديكال و پزشكى، مانند جراحى هاى پلاستيك و بازسازى مفيد است. محققان توانسته اند به اين وسيله قسمت هاى كوچك متعدد پوست را برويانند. به كمك اين يافته جديد، افرادى كه به سوختگى هاى شديد و يا زخم هاى مزمن مبتلا شده اند، قادر خواهند بود تا از طريق سلول هاى ريشه موى خود، صاحب سلول هاى پوستى شوند.هم اكنون، زخم هاى مزمن ازطريق پيوند پوست بدن بيمار كه معمولاً از ناحيه ران است، درمان مى شود و در اين روش در دو قسمت ترميم شده و ران، زخم ايجاد مى شود. اما به كمك روش جديد، دو قسمت زخم شده يا سوخته بدن بيمار، بدون ايجاد زخم اضافه، سلول هاى پوستى ايجاد مى شود و مو رشد مى كند.

نوزادانى كه با زايمان به روش سزارين متولد مى شوند، بيشتر در معرض مشكلات تنفسى قرار خواهند داشت.
محققان آلمانى در مطالعه اى به اين نتيجه رسيدند كه نوزادان سزارينى در مقايسه با ديگر نوزادان، پنج برابر بيشتر به مشكلات تنفسى شديد كه نيازمند هواساز مصنوعى است، مبتلا مى شوند.
براساس اين مطالعه، از هر ۱۰ نوزاد سزارينى كه در هفته سى و هفتم باردارى متولد مى شوند، يك نوزاد از نظر تنفسى مشكل خواهد داشت و اين به علت افزايش هورمون استرس «كيت كولامينز» در مادرى است كه مى خواهد عمل سزارين كند.
در زايمان هاى طبيعى هورمون استرس «كيت كولامينز» در بدن مادر توليد نمى شود و در نتيجه نوزاد در معرض خطر قرار نمى گيرد.

براساس اعلام سازمان دارو و غذاى آمريكا، داروى رايج ضدچروك «بوتوكس» مى تواند منجر به مرگ مصرف كنندگان آن شود.
براساس نتايج مطالعه محققان آمريكايى، استفاده از داروى ضدچروك «بوتوكس» و داروهاى مشابه آن، موجب ايجاد علائم خطرناك «بوتوليسم» در برخى مصرف كنندگان مى شود و حتى تعدادى از كودكانى كه از اين دارو براى درمان اسپازم ماهيچه استفاده كرده اند، جان خود را از دست دادند. اين هشدار سازمان دارو و غذاى آمريكا شامل «بوتوكس» و نوع مشابه آن «ميوبكولا» است كه در هر دو از سم هاى «بوتولينوم» (مسموميت حاد غذايى) براى مقابله با ضربه هاى روانى وآرام كردن بيمار استفاده شده است. اين سم ممكن است فراتر از قسمت تزريق شده در قسمت هاى ديگر بدن بيمار نيز رسوخ كرده و موجب فلج يا ضعيف شدن ماهيچه هاى تنفسى و بلع بيمار شود و اين امر مرگ بيمار را دربر خواهد داشت. موارد منجر به مرگ در اثر استفاده از اين دارو بيشتر در كودكان فلج مغزى رخ داده است.

يافته هاى جديد دانشمندان نشان مى دهد مكمل هاى غذايى سبك مى تواند كودكان را در ابتلا به مالاريا مصون نگه دارد.
نتايج اين مطالعه نشان مى دهد كودكانى كه از ويتامين A و روى در مكمل هاى غذايى بهره مند بوده اند، در مقايسه با ديگر كودكان، ۳۴ درصد كمتر به بيمارى مالاريا مبتلا شده اند.
مالاريا در بيشتر كشورهاى جهان همچنان از عوامل مرگ كودكان است و مقاومت اين بيمارى در برابر درمان هاى دارويى به يك مشكل حاد تبديل شده است. دانشمندان با تجويز ويتامين A و روى در رژيم غذايى نوزادان شش ماهه تا كودكان شش ساله دريافته اند خطر ابتلاى اين گروه به مالاريا ۳۴ درصد كاهش مى يابد. همچنين كودكان مبتلا به مالاريا در صورت استفاده از اين مكمل هاى غذايى، در مقابل بيمارى مقاوم تر هستند و كمتر به تب مبتلا مى شوند. تقويت سيستم ايمنى بدن، كاركرد مؤثر و اصلى اين مكمل هاى غذايى است.

نتايج تحقيقات جديد نشان مى دهد، برخلاف يافته هاى قبلى، داروى ضد غش «اوكسكار بازپين» در جلوگيرى از بروز سردردهاى ميگرن مؤثر نيست.
تاكنون داروهاى ضد غش براى جلوگيرى از بروز ميگرن مورد استفاده قرار مى گرفت و در اين بين «اوكسكار بازپين» از سوى پزشكان توصيه مى شد، اما محققان مركز بيمارى هاى سر ايالات فلوريدا، پس از ۵ ماه مطالعه بر روى ۱۷۰ زن و مردى كه سابقه ابتلا به ميگرن داشتند، بر اثر نداشتن اين دارو پى بردند. محققان در اين مطالعه روزانه ميزان مشخصى داروى كاذب غيرفعال و «اوكسكار بازپين» را به دو گروه از بيماران در مدت ۵ ماه تجويز كردند، اما نتايج نشان دادند هيچ تفاوتى در تعداد حملات ميگرن ايجاد نشده است.علاوه بر اين، شدت حملات ميگرن و ميزان داروى موردنياز براى رفع آن تغييرى نكرد. اين در حالى است كه در دهه هاى گذشته داروهاى ضدغش متعددى براى مقابله با ميگرن تجويز مى شد.

] سياوش تليانى[

همانطور كه از نام آن مشخص است، سردرد، احساس درد در «سر» است كه مكان اصلى آن در بالاى چشم ها يا گوش ها، پشت سر يا پشت گردن قرار دارد. سردرد نيز مانند درد قفسه سينه يا سرگيجه، مى تواند علت هاى متعددى داشته باشد.به طور كلى سردردها را به دو دسته اوليه و ثانويه تقسيم مى كنند.
سردردهاى فشار عصبى؛ شايع ترين نوع سردرد اوليه است؛ به طورى كه تا ۹۰ درصد از افراد بزرگسال، اين نوع سردرد را تجربه كرده يا خواهند كرد. البته اين نوع سردرد دربين زنان بيشتر از مردان شايع است.
سردردهاى ميگرن؛ دومين نوع شايع سردردهاى اوليه است كه كودكان را نيز همچون بزرگسالان درگير مى كند. دختران و پسران پيش از سن بلوغ، به طور مساوى به سردردهاى ميگران مبتلا مى شوند، اما پس از سن بلوغ، اين زنان هستند كه بيشتر از مردان گرفتار آن مى شوند. براساس نتايج يك مطالعه، شش درصد مردان و ۱۸ درصد زنان در طول حيات، به سردردهاى ميگرن مبتلا مى شوند، اما از آنجا كه پزشكان اغلب سردردهاى ميگرن را به اشتباه سردردهاى سينوس يا فشارهاى عصبى تشخيص مى دهند، در نتيجه مبتلايان به سردردهاى ميگرن به درستى مداوا نمى شوند.
سردردهاى خوشه اى؛ نوع نادرى از سردردهاى اوليه است كه تنها يك دهم درصد از افراد ممكن است به آن مبتلا شوند. با اين حال آمار نشان مى دهد كه ۸۵ درصد از مبتلايان به سردردهاى خوشه اى، مردان هستند كه متوسط سن آنها حدود ۲۸ تا ۳۰ سال است، هر چند چنين سردردهايى ممكن است در كودكى نيز رخ دهد.
نشانه هاى سردردهاى فشار عصبى
سردردهاى ناشى از فشار عصبى معمولاً از پشت سر و گردن آغاز مى شوند و شدت و فشار آنها مانند باند است. سردردهاى فشار عصبى به يك باند فشار تشبيه شده است كه به دور سر مى پيچيد و بيشترين درد آن در بالاى ابروهاست. درد اين سردردها، خفيف است و در هر دو طرف سر احساس مى شود. بندرت پيش مى آيد كه اين نوع سردردها، با حالت تهوع، استفراغ يا حساسيت به نور يا صدا همراه باشد. اگرچه سردردهاى فشار عصبى هر از گاهى اتفاق مى افتند و الگوى خاصى ندارد، اما برخى هر روز به اين سردردها مبتلا مى شوند.
نشانه هاى سردردهاى ميگرن
ميگرن يك وضعيت مزمن است كه از حملات مكرر ناشى مى شود. بيشتر حملات ميگرن و نه همه آنها، با سردرد همراه هستند. سردردهاى ميگرن را معمولاً دردى شديد و زق زق كننده مى دانند كه يكى از شقيقه ها را مورد حمله قرار مى دهد، هر چند محل وقوع ميگرن در پيشانى، دور چشم ها يا پشت سر نيز مى تواند باشد.درد ميگرن معمولاً در يك طرف سر احساس مى شود. با اين حال يك سوم حملات ميگرن دوطرفه است. سردردهايى كه در يك طرف سر اتفاق مى افتند، معمولاً در هر بار حمله، يكى از شقيقه ها را هدف قرار مى دهند. درواقع سردردهاى يكطرفه كه همواره در يك طرف ثابت سر رخ مى دهند، بايد نشانه اى براى پزشك معالج باشد كه احتمال مى دهد سردرد، ثانويه است و شايد ناشى از تومور مغزى باشد.
سردرد ميگرن كه معمولاً با فعاليت روزانه مثل بالا رفتن از پله ها تشديد مى شود، با عوارض و نشانه هايى مانند استفراغ، حالت تهوع، اسهال، زرد شدن صورت، سردشدن دست و پا و حساسيت به نور يا صدا همراه است. به علت حساسيت به نور و صداست كه مبتلايان به سردرد ميگرن، معمولاً ترجيح مى دهند در زمان حمله ميگرن، به يك اتاق تاريك و آرام بروند. هر حمله ميگرن معمولاً بين چهار تا ۷۲ ساعت طول مى كشد.
نشانه هاى سردردهاى خوشه اى
سردردهاى خوشه اى به صورت گروهى ظاهر مى شوند و هفته ها و ماه ها طول مى كشند و با دوره هاى بدون درد ماهانه و سالانه از يكديگر جدا مى شوند. در طول مدتى كه سردردهاى خوشه اى رخ مى دهند، معمولاً روزى يك تا دو بار فرد احساس درد مى كند، اما برخى بيماران ممكن است بيشتر از دو بار در روز به اين سردرد مبتلا شوند.مدت زمان هر بخش از اين نوع سردرد، بين ۳۰ دقيقه تا يك ساعت و نيم به طول مى انجامد. سردردهاى خوشه اى هر روز در يك زمان مشابه اتفاق مى افتند و بيشتر بيمار را در خواب سنگين نيز بيدار مى كند. اين درد بسيار طاقت فرسا است و محل آن به شكل يك طرفه در پشت يا اطراف يك چشم احساس مى شود. در اين حالت، چشم، قرمز، خيس و متورم شده و آب از بينى جارى مى شود.
چه موقع به پزشك مراجعه كنيم
بسيارى از افرادى كه از سردردهاى خفيف رنج مى برند، با استفاده مفرط از داروهاى مسكن، خود را درمان مى كنند و به پزشك مراجعه نمى كنند، در اين صورت ممكن است علائم سردردهاى اوليه و ثانويه با يكديگر مصادف شوند. در نتيجه، فردى كه سابقه طولانى در ميگرن و سردردهاى فشار عصبى دارد، در معرض ابتلا به سردردهاى ثانويه جديد قرار مى گيرد. بنابراين، چنانچه سردرد شما را اذيت مى كند در اولين فرصت به پزشك مراجعه كنيد.