]بنفشه غلامى]

امروز پاكستان انتخاباتى را برگزار مى كند كه نه فقط براى مردم اين سرزمين كه براى محافل سياسى جهان اهميت شايان دارد. بسيارى از سياستمداران در آئينه اين انتخابات پاسخ سؤالات مهمى را مى جويند كه درباره آينده سياسى اين كشور آشوب زده مطرح است.
انتخابات امروز به ظاهر رقابتى براى به دست آوردن كرسى هاى پارلمان است اما اغلب ناظران معتقدند كه جريان پيروز در اين انتخابات، رشته امور دولت را نيز در دست خواهد گرفت و از سوى جهانيان به عنوان «قدرت برتر» در صحنه پاكستان به رسميت شناخته خواهد شد.
انتخابات امروز پاكستان، از هر نظر در تاريخ ۶۰ ساله اين سرزمين منحصر به فرد است، چنان كه رسانه هاى پاكستان توصيف كرده اند هيچ انتخاباتى اين اندازه قربانى نگرفته است.
از همين روست كه آحاد شهروندان پاكستانى امروز در حالى به حوزه هاى رأى گيرى مى روند كه فاصله صندوق هاى رأى با ميدان هاى جنگ و نزاع به كمترين حد ممكن رسيده است. ترور بى نظير بوتو به عنوان مهم ترين رويداد خونين در مسير اين انتخابات باعث شد نامزدان انتخابات در فضايى از اضطراب و دلهره بازى رقابت را پيش برند.
ويژگى شگفت اين انتخابات در اين است كه پاكستانى ها دو پديده متضاد رقابت سياسى و جنگ نظامى را همزمان تجربه مى كنند.
در حالى كه غوغاى رقابت سياسى در ايالت هاى چهارگانه اين كشور برپاست در سوى ديگر كشمكش خونين ميان ارتش اين كشور و شبه نظاميان تندرو در نواحى قبيله اى آن جريان دارد.
بنابراين انتخابات بزرگ ۱۸ فوريه پاكستان با انتظارات بزرگى در داخل و خارج روبه رو است، افكار عمومى داخل پاكستان برآنند كه اين انتخابات تكليف دو رشته رويارويى بزرگ سياسى و نظامى ميان دولت و شورشيان مسلح از يك سو و دولت مشرف با احزاب سياسى بويژه حزب مردم را از سوى ديگر روشن سازد.
جهان خارج بويژه بلوك غرب نيز در پى آن است كه اين انتخابات به يافتن راهبردى مؤثر و راهگشا براى مخاطرات فزاينده اى بينجامد كه شبه نظاميان تندرو و نيروهاى متحد طالبان آفريده اند.
بنابراين به موازات صف آرايى جناح هاى داخلى در اين انتخابات يك صف بندى گسترده در سطح بين المللى پيرامون اين رويداد شكل گرفته است كه در ضلع اصلى اين صف بندى، آمريكا قرار دارد.
* اميدها و نگرانى هاى واشنگتن در رقابت ۱۸ فوريه
از ميان دولت ها و بازيگران خارجى پيش از همه آمريكايى ها انتخابات اخير را بازى سرنوشت براى خود خوانده اند.
دولت بوش كه در هفت سال پس از ۱۱ سپتامبر به عنوان حامى مشرف ايفاى نقش كرده است در اين انتخابات نيز همچنان از جبهه دولت مشرف پشتيبانى مى كند. بوش اخيراً گفته است: «هيچ مدركى در دست نداريم كه بتوانيم مشرف را متهم به تقلب در انتخابات كنيم. خود او نيز تلويحاً به من گفته است كه قصد دارد انتخاباتى كاملاً آزاد را برگزار كند.»
اين موضع بوش برخلاف مواضع احزاب منتقد دولت بود كه معتقدند دولت در ماه هاى اخير طورى ترتيب كارها را داده است كه آرا به سمت حزب مسلم ليگ شاخه قائد اعظم يعنى حزب مشرف سرازير شود.
در هر حال دولت آمريكا كه همواره مشرف را به عنوان يكى از همراهان خود در جنگ عليه تروريسم معرفى كرده است، به انتخابات امروز چشم دوخته است و اميدوار است مشرف همچنان در جايگاه خود مستحكم بماند. اما در عين حال مراقب است ببيند اگر جناح رقيب او قدرت گرفت اين خواسته چگونه محقق مى شود. زيرا تاكنون وقايع آن گونه كه واشنگتن پيش بينى مى كرد، پيش نرفته است و پس از اين نيز فقط بايد منتظر حوادث بعدى بماند.
دولت آمريكا در طول اين مدت بسيار تلاش كرد تا پيمان نانوشته بين مشرف و بى نظير بوتو را درباره تقسيم قدرت در پاكستان احيا كند. وقتى بى نظير بوتو در ماه اكتبر وارد پاكستان شد و در بدو ورود از سوءقصدى كه به جان وى شد، جان سالم به در برد اما ۱۴۰ تن از هوادارانش را به كام مرگ فرستاد، هواداران بوتو در سراسر پاكستان شروع به شكايت كردند كه از جان بى نظير بوتو محافظت لازم به عمل نيامده است و دولت در ايجاد امنيت براى وى كوتاهى كرده است. حتى حاميان بوتو در خارج از مرزهاى پاكستان همچون حسين حقانى، استاد دانشگاه بوستون، دادخواستى را تحويل بوش دادند كه از وى مى خواست پليس امنيتى ويژه اى براى بوتو گسيل دارد. اما مشرف زير بار چنين چيزى نرفت و مدعى شد پليس پاكستان خواهد توانست از عهده چنين كارى برآيد. اما چنين نشد و روز ۲۷ دسامبر بى نظير بوتو كه فقط به وسيله داوطلبان امنيتى حزب مردم پاكستان اسكورت مى شد، مورد سوءقصد واقع و ترور شد. در نتيجه اين سوءقصد انتخابات كه قرار بود يك هفته بعد برگزار شود، به تأخير افتاد و اين تعويق در واقع چيزى نبود جز به هم خوردن نقشه سياسى واشنگتن.
* صف آرايى بزرگ احزاب
در آخرين روزهاى رقابت انتخاباتى رهبران سياسى به يارگيرى گسترده دست زدند. حزب مسلم ليگ شاخه قائد اعظم كه حزب مشرف نيز هست، بيش از هر چيزى روى حاميان حزب متحده قومى حساب مى كند، امروز مشرف به خاطر رويارويى با نواز شريف كه سال ۱۹۹۹ وى را از نخست وزيرى خلع كرد، به يارى اين حزب احتياج دارد.
حزب مسلم ليگ شاخه نواز هم هر چند سعى كرده همراه و متحد حزب مردم پاكستان - حزب بى نظير بوتو - باشد اما هر دو حزب منافع خاص خود را نيز در نظر دارند. در همين حال حزب مردم پاكستان نيز معتقد است: مشرف قدرت كنترل افراطى هاى كشور را از دست داده است. حزب مردم برخلاف نوازشريف مى گويد اگر مشرف انتخابات را آزادانه برگزار كند، در عمليات عليه اين افراطى ها با مشرف متحد خواهدشد.
حزب ملى عوامل نيز كه تشكيلاتى ملى گرا و پشتون از استان شمال غربى است از ديگر احزاب شركت كننده در اين انتخابات است. بقيه احزاب پاكستان اين انتخابات را بايكوت كرده اند.
* بدبينى ها و خوش بينى ها به انتخابات
بعد از ترور بى نظير بوتو، افكار عمومى جهان معتقدند وقايع پاكستان در حال حاضر به گونه اى پيش رفته كه حزب مسلم ليگ شاخه قائد اعظم ديگر هيچ راه انتخابى را فراروى خويش نمى بيند و ناگزير، نخواهد توانست انتخاباتى به معناى واقعى آزاد را برگزار كند. حتى براى به تأخير افتادن انتخابات نيز بدگمانى هايى وجودداشت. در چنين رقابتى كه جناح دولت به شدت تضعيف شده نقش ارتش نيز بسيار موردتوجه قرار گرفته است.
ارتشى كه حالا زيرنظر ژنرال پرويز اشفاق كيانى فعاليت مى كند، به لحاظ سياسى در ابتداى كار كيانى به سربازانش چنين دستور داده است كه بايد كاملاً خود را دور از مسائل سياسى نگه دارند. اين براى كشورى كه در طول تاريخ ۶۱ ساله خود ۳۳ سال حكومت نظاميان را تجربه كرده است، بسيار معنادار است.
از بدگمانى هاى معمولى كه پيش از همه در رسانه هاى غرب به آن دامن مى زنند تقلب در انتخابات است. «ريچارد بوشر»، مشاور امنيت ملى آمريكا در جنوب آسيا معتقد است اگر بخواهيم نمره اى را بدين لحاظ به انتخابات امروز دهيم، مى توان نمره اى ميانه را براى آن قائل شد. ضمن اين كه مى توان قدرت تبليغات نداشتن براى احزاب مخالف را نوعى تقلب مخفى دانست. زيرا پس از ترور بى نظير بوتو احزاب مخالف بخاطر ترس از عدم امنيت، موفق به برگزارى سخنرانى هاى تبليغاتى نشدند. حتى آصف على زردارى، شوهر بى نظير بوتو، هنگامى كه تصميم گرفت سخنرانى تبليغاتى داشته باشد از جليقه ضدگلوله استفاده كرد.
تقلب در انتخابات يكى از دغدغه هاى بى نظير بوتو نيز بود. او در روزى كه ترور شد از اسنادى سخن گفت كه حاكى از برخى حركات مشكوك انتخاباتى بود. مطابق اين گزارش ها مأموران امنيتى بر مخالفان حزب مسلم ليگ شاخه اعظم در پنجاب و سند فشار وارد آورده بودند كه بايد يا معاندت خود را كنار بگذارند يا رنگ و صبغه سياسى خود را تغيير دهند. در هفته هاى اخير پس از ترور بى نظير نيز مداركى وجوددارد كه نشان مى دهد روالى كه بى نظير بوتو گفته بود، همچنان در اين مناطق ادامه داشته است و مرگ دو پشتون و تنش بين سخنگوى پشتون ها و سخنگوى اردوها نيز حاكى از همين مسئله است و اين كه همه اينها با هدفى سياسى دنبال مى شود.
مخالفان معتقدند علاوه بر همه اينها دولت موقتى كه اكنون پاكستان تحت امر آن حركت مى كند نيز در ماه هاى اخير حامى و همراه حزب مسلم ليگ شاخه قائد اعظم بوده است. در همين راستا حزب مردم پاكستان مى گويد تاكنون ۱۲۰۰ شكايت براى كميته انتخابات فرستاده است اما تاكنون هيچ جوابى دريافت نكرده است. يكى از اين شكايت ها مربوط به بيلبوردهاى تبليغاتى بوده است كه بزرگ تر از آنچه كه قانون تعيين مى كند، بوده اند. از ديگر مواردى كه باعث شكايت حزب مردم پاكستان شده، اين است كه بسيارى از كانديداهاى حزب مسلم ليگ شاخه قائد اعظم از بستگان افراد حاضر در كميته ناظر برانتخابات هستند. سناتور انواربيگ از حزب مردم مى گويد: طبق تحقيقات او بيش از صد تن از كانديداهاى انتخابات چنين شرايطى را دارند.
* اميدهاى رنگ يافته و رنگ باخته
تا پيش از ترور بى نظير بوتو هركدام از احزاب نسبت به انتخابات اميدهايى داشتند كه حالا رنگ و روى آنها تغيير يافته است. حزب مسلم ليگ شاخه نواز كه زمانى رقيب حزب مردم به شمار مى آمد حالا با ترور بى نظير، تبديل به حامى اين حزب شده است و همين مى تواند براى حزب مردم امتيازى مثبت باشد. در مقابل اميدهاى مشرف رنگ باخته است. حتى نظرسنجى هاى خارجى حاكى از آن است كه مردى كه گمان مى رفت مى تواند كشورش را از افتادن به ورطه سقوط و سراشيبى و چنددستگى برهاند، در اين انتخابات از كمترين حاميان برخوردار خواهد شد.
از ديگر احزابى كه اميدشان در گذر زمان رنگ باخت، احزاب افراطى بودند . آنها كه گمان مى رفت با ائتلاف با يكديگر نيروى قدرتمندى را تشكيل دهند، انتخابات را تحريم كردند يعنى مجلس متحده عمل كه شامل شش حزب مذهبى و سنتى تحت رهبرى افرادى مانند قاضى حسين احمد است .
افراطى گرايان پاكستان اميدهاى خود براى كسب جايگاه در پارلمان را از دست دادند. اين براى غربى ها اميدى درخشان است.
به هرحال انتخابات امروز در ۶۴ هزار حوزه انتخاباتى برگزار مى شود و وعده داده شده است تا صبح فردا نتايج شمارش آرا اعلام شود. تا پيش از ترور بى نظير گمان مى رفت ۳۰ تا ۴۰ درصد مردم به انتخابات اقبال نشان دهند اما حالا به نظر مى رسد، شمار اين درصدها به نحو قابل توجهى بالا رفته باشد.