] هرمز برادران[

رقابت ۹ كانديداى مدعى رياست جمهورى ارمنستان پس از حدود يك ماه جدال لفظى امروز وارد مرحله نهايى شده و كاخ رياست جمهورى ايروان مهياى استقبال از رهبر جديد اين كشور مى شود.
سرژ ساركيسيان نخست وزير و لئون ترپطروسيان رئيس جمهور سابق دو قطب برجسته اين مبارزات هستند كه طى ماه هاى اخير گرداننده داغ ترين فستيوال تبليغاتى رقابت هاى انتخاباتى- البته عليه يكديگر- بوده اند. از آنجا كه طبق قوانين ارمنستان روبرت كوچا ريان نمى تواند براى سومين بار متوالى بركرسى رياست جمهورى تكيه دهد ساركيسيان به نمايندگى از طيف حاكمان كنونى وارد عرصه شده و به احتمال قريب به يقين جانشين كوچاريان خواهد شد. اما او افزون بر ترپطروسيان بايد با ۷ كانديداى ديگر زورآزمايى كند. واهان هووهانيسيان معاون پارلمان از حزب فدراسيون انقلابى ارمنستان، ارتور باگداساريان رئيس سابق پارلمان از حزب حكومت قانون، آرتاشس كگاميان از سوى حزب اتحاد ملى، تيگران كاراپتيان نماينده حزب خلق، وازگن مانوكيان از اتحاديه دموكراتيك ملى، آرام هاروتيونيان از حزب آشتى ملى و ارمان مليكيان ديگر كانديداها هستند.
اما عرصه در اختيار ۴ كانديدا، ساركيسيان، ترپطروسيان، هووانيسيان و باگداساريان است و ديگران اميدى به كسب درصد قابل توجهى از آرا ندارند. به نظر نمى رسد كه هيچ يك از اين كانديداها ۵۰ درصد لازم آرا براى پيروزى را به دست آورند. بدين ترتيب نتيجه اين رويارويى در مرحله دوم مشخص خواهد شد كه به احتمال زياد در آن مرحله دوم ساركيسيان و ترپطروسيان به رقابت پرداخته و پيروز نهايى نخست وزير خواهد بود. كانديداها در اين دوره برنامه هاى سياسى منسجمى ارائه نكردند و درباره مسائل مهم سياست خارجى نظير مناقشه ناگورنو- قره باغ و روابط پرتنش ارمنستان و تركيه، طرح هاى بكرى نداشته و به آنها اهميت چندانى ندادند. با اين حال، آنان موضوعات داخلى را به كانون وعده هاى انتخاباتى خود كشاندند و بر محورهايى نظير بهبود رفاه مردم، توسعه اقتصادى و حاكميت قانون از جمله مبارزه با فساد تأكيد كردند. همه اين مسائل در دايره گسترده ترى از تاخت و تاز كانديداها به ويژگى هاى شخصيتى يكديگر قرار گرفت و ساركيسيان و ترپطروسيان دو چهره مطرح اين شيوه مبارزه بوده اند.
در پائيز ۲۰۰۷ ترپطروسيان اولين رئيس جمهور ارمنستان پس از فروپاشى اتحاد جماهير شوروى سابق وارد ماراتن رقابت رياست جمهورى شد و در مسير ساركيسيان به سوى رياست جمهورى مانعى بزرگ ايجاد كرد، ورود ترپطروسيان پويايى تبليغاتى مبارزات را تشديد كرد اما وى تاكنون نتوانسته بلوكى مستحكم از اپوزيسيون در مقابل ساركيسيان و حزب متبوعش «حزب جمهوريخواه ارمنستان» ايجاد كند. با اين حال زمينه اى فراهم شده است كه وى در ساليان آينده حضور سياسى قدرتمندى در ارمنستان پيدا كند و به چالشى طاقت فرسا براى گروه حاكم تبديل شود. اين اندوخته ارزشمندى است كه ترپطروسيان مى تواند براى تعيين جايگاه تازه اپوزيسيون در ارمنستان به اين اميدوار باشد.
اما حمايت كوچاريان و پشتيبانى دو حزب بزرگ پارلمان- حزب جمهوريخواه (۶۵ كرسى از ۱۳۱ كرسى پارلمان) و حزب ارمنستان شكوفا (۲۵)- از ساركيسيان عملاً از مدت ها پيش كرسى رياست جمهورى را براى وى رزرو كرده است و ترپطروسيان تنها مى تواند به ايجاد حلقه اى مردمى در اطراف خود براى تأثير گذارى در رخدادهاى سياسى آينده ارمنستان اكتفا كند.
ترپطروسيان در سپتامبر ۲۰۰۷ با حمله به سوابق و تا حدودى شيوه حاكميت رهبران كنونى ارمنستان بازگشت خود را اعلام كرد. او كوچاريان و ساركيسيان را بخشى از سيستم جانى ارمنستان ناميد كه دستگاه امنيتى ، نظام قضايى و رسانه هاى الكترونيك را تحت سيطره خود گرفته و «فضايى از رعب و وحشت» آفريده اند.
دو رقيب اصلى انتخابات به جاى ترسيم ديدگاهى واقعگرايانه از آينده برگذشته يكديگر تمركز كرده اند كه علت اصلى آن رويكردهاى دوران رياست جمهورى ترپطروسيان و نارضايتى مردم و رهبران سياسى از سياست هاى پيشين اوست. حتى ساير رهبران و كانديداهاى اپوزيسيون مانند مانوكيان، كگاميان و هووانيسيان خصومت هاى شخصى با وى ندارند و احتمال نمى رود كه در صورت كشيده شدن انتخابات به دور دوم از او حمايت كنند.
ترپطروسيان در صدد بوده ثابت كند كه وى نسبت به كوچاريان و ساركيسيان رهبرى موفق تر بوده است. اما همتايانش دوران حكومت وى در اوايل دهه ۱۹۹۰ را خوب به خاطر دارند. وى در آن سالها، تحت فشار غرب حاضر بود كه در مورد مناقشه قره باغ و روابط با تركيه مصالحه كند. اما از آنجا كه چنين رويكردى در ارمنستان نابخشودنى است ، سرانجام مجبور به استعفا شد. او در قبال روسيه نيز كه روابط خوبى با ارمنستان دارد چندان گشاده رو نيست و ممكن است در صورت اتخاذ سياست هاى گرايش به غرب، ارمنستان را به سرنوشت گرجستان يا اوكراين دچار سازد. ترپطروسيان در سالهاى زمامدارى اش تمام مدارس روسى را تعطيل كرد و در اين رقابت ها نمى تواند اميدى به حمايت روسيه و روس گرايان داشته باشد. نيمى از رأى دهندگان مى گويندكه حاضر نيستند تحت هيچ شرايطى به او رأى دهند و عموم نظرسنجى ها نشان مى دهدكه وى احتمالاً با ۷ درصد آرا تنها به جايگاه سوم دست خواهد يافت.
با توجه به چنين موضوعاتى است كه ترپطروسيان به هدفى آسان براى ساركيسيان مبدل شده است. موفقيت هاى اقتصادى گروه كوچاريان باعث شده تا ساركيسيان اهرم قوى ترى براى دست يازيدن به قدرت داشته باشد. حدود ۱۰ سال پيش كه تيم كوچاريان ميراث ترپطروسيان را صاحب شد ارمنستان در وضعيت نامطلوبى قرار داشت و اين كشور از بى ثباتى اقتصادى، نبود برق و مشكلات سرما در فصل زمستان رنج مى برد. اما ارمنستان امروز با آن كه منابع انرژى و ساير منابع قابل توجه طبيعى ندارد، به يكى از پوياترين اقتصادهاى منطقه مبدل شده است. سال گذشته رشد اقتصادى اين كشور ۱۳‎/۶ درصد بود كه جزو سريع ترين نرخ هاى رشد در دنياست. در سال ۲۰۰۷ متوسط درآمد مردم ۲۴‎/۷ درصد رشد يافت و تورم از نرخ ۶ درصد تجاوز نكرد.
به يمن عملكرد كوچاريان و متحدش ساركيسيان ايروان به جايگاه امنى براى سرمايه گذارى در قفقاز مبدل شده است و حتى برخى تحليلگران بر اين باورند كه ساركيسيان با اتكا به اين موفقيت ها نيازى به تدوين سناريوهاى بلندپروازانه انتخاباتى ندارد. با اين حال او در سفر به مناطق مختلف كشور وعده داده شبكه گازرسانى و راه سازى را گسترش داده و وضعيت مسكن را سامان دهد و فقر را ريشه كن سازد. وى سند كوتاه و موجزى در باره وعده هاى انتخاباتى اش تهيه كرده و تقويت حاكميت و بهبود اصول عدالت را نويد داده است. آنچه كه وزنه او را در مقابل ترپطروسيان سنگين تر مى كند سوابقى است كه هموطنانش مى توانند آنها را در صدر كارنامه وطن پرستى اش قرار دهند. ساركيسيان پيش از ورود به دولت در پست هاى متعدد نهادهاى امنيتى فعاليت كرده و نامش با پيروزى هاى متعدد در مناقشه قره باغ پيوند خورده است.
پيروزى نهايى ساركيسيان از هم اكنون رقم خورده است مگر آن كه در آخرين روز معجزه اى رخ دهد. با اين حال، وى رقيب قدر ديگرى به نام باگداساريان دارد. وى رئيس پارلمان است اما به تازگى از بدنه دولت جدا شده و به غرب متمايل شده است. رأى دهندگان بيم آن دارند كه در صورت پيروزى وى، اين رويكرد، كشورشان را مقهور غرب سازد و ترپطروسيان ديگرى در تاريخ اين كشور ظهور كند. با توجه به اين وضعيت مى توان روحيه روس گرايى را ميان مردم ارمنستان مشاهده كرد. اگرچه سياست خارجى در برنامه هاى كانديداها كمرنگ است اما سايه روسيه بر كشورهاى انتخاباتى نمايان است. به همين جهت، غرب از هيچ يك از كانديداها حمايت قاطع نكرده است زيرا در حال حاضر زمينه اى براى پذيرش سياست هاى غرب گرايانه در ميان ارمنى ها پديدار نشده است. پيوندهاى محكم ارمنستان و روسيه و مواضع متحد و مشترك آنها بر مسائل منطقه اى، مسكو را به انتخاب ساركيسيان و تداوم سياست هاى جارى دولتمردان ارمنى مشتاق تر كرده است.
با همه اين براهين نبايد از ياد برد كه انحصار رسانه هاى ديدارى و شنيدارى در دست حاكميت ارمنستان سبب شده كه فضاى تبليغاتى به سود ساركيسيان باشد. اگرچه رسانه هاى نوشتارى تا اندازه اى مستقل هستند اما نفوذ و اعتبار چندانى در شكل دهى به افكار عمومى ندارند و اپوزيسيون از خروجى رسانه اى قوى برخوردار نيست.
هم اينك سياست ارمنستان آماده انتقال قدرت، نه تغيير قدرت، از كوچاريان به ساركيسيان شده است. از زمان استقلال ارمنستان از شوروى سابق، انتخابات نقشى در تغيير رهبرى ايروان نداشته است و انتخابات امروز نيز از اين قاعده مستثنى نخواهد بود. كوچاريان و ساركيسيان، بويژه پس از بازگشت ترپطروسيان از غيبت ۱۰ ساله در سياست ارمنستان، اتحاد خود را قوى تر كرده اند و طرح نيرومندى براى حفظ قدرت ريخته اند. روال انتقال قدرت در ايروان شباهت زيادى به تغييرات قدرت در كرملين پيدا كرده است در صورت پيروزى ساركيسيان، وى به جاى كوچاريان خواهد نشست و كوچاريان نيز نخست وزير بعدى ارمنستان خواهد شد. درست همانند داستان جابه جايى مدودف و پوتين در كرملين. اما احتمال مى رود كه اين جابه جايى در ساليان آينده توسط ترپطروسيان به چالش كشيده شود و حوزه قدرت اين زوج را اندكى محدودتر كند. تحليلگران پيش بينى مى كنند كه همزمان با پيروزى ساركيسيان، كاريزماى رقيب نيز دوچندان خواهد شد و اين بار عرصه سياست داخلى ارمنستان شاهد جدال هاى شديدترى خواهد بود. مشاوران ترپطروسيان مى گويند كه وى در مراكز دولتى و نهادهاى ديگر حاميانى دارد كه حاضرند در صورت تقلب در انتخابات از دستورات دولتى تمرد كرده و دست به تظاهرات بزنند. وى در كارناوال هاى انتخاباتى اخير، گاهى ۱۰ تا ۲۰ هزار نفر را به تجمعات خود مى كشاند كه از سال ۲۰۰۳ تاكنون بى سابقه بوده است. در آن هنگام به دنبال انقلاب «گل سرخ» گرجستان اقداماتى براى وقوع انقلابى مشابه در ارمنستان صورت گرفت و اپوزيسيون توانست جمعيت كثيرى را در حمايت از اين طرح تازه با خود به خيابان ها ببرد. اما مقامات دولتى اين تظاهرات ها را سركوب كردند و اپوزيسيون در محاق رفت. اكنون كه ترپطروسيان بازگشته شايد دولت بار ديگر با خيل عظيمى از مخالفان در خيابان ها مواجه شود و اگر ميل به انقلاب هاى رنگى در ارمنستان باقى مانده باشد وى قادر خواهد بود هدايت آن را در دست گرفته و موقعيت ساركيسيان را متزلزل سازد. اما آنگونه كه پيداست محور ساركيسيان ـ كوچاريان با ارجاع به سابقه ترپطروسيان و همچنين تجربه پرتنش انقلاب هاى رنگى در گرجستان و اوكراين اين اجازه را نخواهد داد كه سرنوشت كشورشان را رو به سوى آينده اى نامطمئن سوق يابد.