] حميدرضا محمديان ]

شايد زمستان فصل ورزش و تفريح نباشد، اما هرچه هست در زندگى پرشتاب امروز كه ثانيه ها در هجوم دود و ترافيك رنگ مى بازند، يافتن راه هاى تازه براى دستيابى به تندرستى مى تواند خاصيت دلپذير فصل سپيد را پررنگ تر جلوه دهد. با همه اين حرف و حديث ها، كافى است به نزديك ترين بوستان محل زندگى تان سرى بزنيد تا تازه ترين راه ورزش سيستماتيك- كه رايگان هم هست- توجه شما را جلب كند. در اين مجال قصد داريم از يك تفكر مثبت چينى بنويسيم كه راه خود را به ايران گشوده و بسيار هم مقبول افتاده است.روشى كه پير و جوان را حتى در صبح هاى سرد زمستانى هم براى ورزش كردن وسوسه مى كند.

* ورزش عليه اعتياد
آغاز ماجرا از آنجا بود كه در پى تصميمات جدى دولتمردان چينى در راه ريشه كنى مصرف مواد مخدر، همسايگان طويل ترين ديوار جهان گرايشى نو به ورزش هاى دسته جمعى و برنامه ريزى شده پيدا كردند و به همين سادگى، شهروندان ساكن در شهر هاى بزرگ آن كشور، هر روزه ساعتى را به ورزش در فضاى سبز و خيابان ها اختصاص دادند.
اين تفكر و عمل مثبت، آثار باورنكردنى اش را خيلى زود به رخ جهانيان كشيد و با ادامه روند برخورد دولت با معتادان، آمار مصرف كنندگان مواد مخدر در چين به طور بى سابقه اى كاهش يافت. اما ماجرا به همينجا ختم نشد. مقابله با باقيمانده معتادان به قوت خود پابرجا ماند و ورزش خيابانى و برنامه ريزى شده هم به يكى از عادات چينى هاى سخت كوش تبديل شد. چندى بعد، كارشناسان ورزش و طراحان آن ديار، دستگاه هايى ساده و كاربردى براى تسهيل ورزش در خيابان، سيستماتيك شدن ورزش و در نهايت ترغيب هرچه بيشتر شهروندان به اين فعاليت مفيد را طراحى كردند كه در معابر و بوستان ها نصب شد. به اين ترتيب ورزش هاى دسته جمعى خيابانى، مسير جديدى به خود گرفت. مسيرى كه اين روز ها جهانى شد و طرفداران بى شمارى دارد.

* تهران ميزبان مى شود
از مهم ترين برنامه هاى عملى شده شهرى در سال هاى اخير مى توان به انتقال دستگاه هاى ورزش خيابانى از چين به تهران اشاره كرد. در پى استقبال شهردارى هاى ديگر شهر هاى مهم جهان زمينه هاى اين امر در تهران فراهم شد و به اين ترتيب براى نخستين بار در پنجم مرداد ماه ۱۳۸۴ مجموعه اى كامل، شامل ۲۲ وسيله ورزشى در پارك ملت نصب و بهره بردارى شد. اين حركت نقطه روشنى شد براى ادامه سير سلامت در فازى جديد، آن هم در شهرى كه يكى از آلوده ترين و پرجمعيت ترين شهر هاى جهان به شمار مى رود. در فاز نخست اين طرح ۲۲ بوستان منتخب در ۲۲ منطقه تهران به اين وسايل تجهيز شدند. تمامى اين اقدامات در شرايطى شكل مى گرفت كه گسترش مشاغل كم تحرك، آپارتمان نشينى، استفاده از فست فود ها و لزوم چند شغله بودن به عنوان معضلات زندگى امروز در پايتخت مطرح بوده و هست. ايمن ترين روش مقابله با اين نابهنجارى ها هم ورزش است. كالاهاى گرانبهايى كه بسيارى از ما حتى فرصتى براى پرداختن به آن نمى يابيم.

* داشته ها و نداشته ها
نصب وسايل ورزش عمومى در بوستان ها، به خصوص در محدوده هاى محروم شهر با استقبال فراوان شهروندان مواجه شد. جالب تر آنكه اين تجهيزات ورزشى در چند شهرك محصور نيز نصب شده است تا محدوده هايى كه با نظارت ديگر سازمان ها اداره مى شوند هم از قافله خدمات عقب نمانند.
در اين ميان كمبود هايى نيز وجود دارد؛ در عرف بين المللى و در همين كلانشهر تهران هميشه زمين هاى ورزش يا بازى را با كفپوش هاى لاستيكى پوشش مى دهند تا استفاده كنندگان از وسايل، در اثر سقوط آسيب نبينند. اين امر امنيت كودكان را نيز فراهم مى كند. متأسفانه چند «ست» از اين وسايل به خصوص در محدوده هاى دوراز مركز شهر روى زمين هاى خاكى نصب شده است كه به نوبه خود مى تواند خطرآفرين باشد.
از سوى ديگر در بسيارى موارد روش صحيح ورزش و استفاده از وسايل روى بدنه دستگاه ها نصب نشده است. اين كمبود مى تواند صدمات جبران ناپذيرى را به عضلات و رباط هاى افرادى وارد كند كه با حدس و گمان روش استفاده از دستگاه را انتخاب مى كنند، اما اگر قرار باشد به يكى از محاسن بارز نصب دستگاه هاى ورزشى در بوستان ها اشاره كنيم مى توان تسهيل ورزش براى بانوان را برشمرد. بسيارى از ست هاى ورزشى، مخصوص بانوان و در محوطه هاى فنس كشى شده كه با پوشش گياهى محصور شده اند قرار گرفته و بانوان به راحتى مى توانند از ورزش در فضاى آزاد بهره مند شوند. سالمندان كه مشترى هاى هميشگى پارك ها به شمار مى آيند هم قدم در راه تندرستى نهاده و علاوه بر دوستيابى هاى جديد، بانشاط روى دستگاه هاى مكانيزه ورزش مى كنند. بى شك گسترش اين حركت مفيد و نصب لوازم طراحى شده با در نظر گرفتن متوسط قد و وزن ايرانيان مى تواند مسير تندرستى عمومى در كلانشهر تهران را هموارتر كند. مسيرى كه در نهايت سلامت جامعه را به ارمغان خواهد آورد.

* در بوستان هاى شهر، اصولى ورزش كنيم
مربيان ورزشى در رشته هاى مختلف همواره بر اين نكته تأكيد دارند كه ورزش نادرست مى تواند به عضلات و رباط اندام ها آسيب برساند. از همين رو بى مناسبت نديديم نحوه استفاده، فوايد استفاده و گروه سنى مناسب براى بهره گيرى از ۹ مورد لوازم ورزش سيستماتيك كه در بيشتر بوستان هاى تهران وجود دارند را ذكر كنيم.
۱- پارالل:
نحوه استفاده: دو طرف دستگيره را از روبه رو گرفته و خود را به طرف جلو و عقب حركت دهيد. فوايد: تقويت اعضاى فوقانى، شانه و سينه، بهبود عملكرد قلب و شش ها و تقويت قفسه سينه. (مناسب براى افراد ميانسال، نوجوان و جوانان)
۲- وارونه ريلكس:
نحوه استفاده: پشت به صفحه دستگاه بايستيد و پاها را بر روى پدال ها قرار دهيد تا نقطه اتكا باشد. پس از تكيه به صفحه به كمك دستگيره هاى دايره اى، خود را به آرامى به عقب و جلو حركت دهيد. فوايد: بهبود و ارتقاى سيستم گردش خون و اكسيژن رسانى سريع به تمامى اندام هاى بدن از كاركردهاى سلامتى است. (مناسب براى افراد ميانسال و جوانان)
۳- گامزن جلو و عقب:
نحوه استفاده: دستگيره ها را محكم گرفته و بر روى پدال ها بايستيد. مركز ثقل بدن را تنظيم كرده و سپس پدال ها را به جلو و عقب حركت دهيد. فوايد: تقويت فعاليت هاى قلبى تنفسى بدن، تقويت ماهيچه هاى بدن و ناحيه كمر، افزايش سلامت ماهيچه هاى كمر و ستون فقرات، توازن و تقويت اعضاى پائين تنه، از بين بردن ضعف بنيه و ناتوانى ماهيچه. (مناسب براى سنين مختلف حتى كودكان و خردسالان)
۴- ايستايى زيربغل:
نحوه استفاده: دو دستگيره بالايى دستگاه را گرفته و به طور عمودى يا ايستايى به وسيله دو دستگيره بدن خود را به حركت درآوريد. فوايد: تقويت عضلات دست، افزايش قد، رسيدن اكسيژن و خون بيشتر به اندام ها و تقويت عضلات قفسه سينه. (مناسب براى تمام سنين)
۵- قوس كمر:
نحوه استفاده: در حالى كه ايستاده ايد دستگيره را گرفته و به طرف پشت بر روى دستگاه خميده شويد. فوايد: تقويت گروهى ماهيچه هاى بدن در قسمت بالاتنه و ماهيچه هاى شكمى، بهبود توازن بدن. (مناسب براى افراد ميانسال و جوان)
۶- بارفيكس چرخشى:
نحوه استفاده: فرمان دستگاه را گرفته و به طور عمودى به طرف بالا و پائين و در مرحله دوم در حالت ايستايى به طرف چپ و راست خود به چرخش درآوريد. فوايد: براى افزايش قد و به طور عمودى و تقويت بازوها، به حركت درآوردن كليه اعضاى بدن به طرفين و به طور چرخشى كه براى تقويت كمر مناسب است. (مناسب براى سنين مختلف)
۷- چرخشى پهلو دوفرمان:
نحوه استفاده: دستگيره هاى چرخان را بگيريد و به طور همزمان در جهت مخالف و موافق گردش عقربه هاى ساعت به آرامش بچرخانيد. چرخش بايد به آرامى با تمركز و با تنفس عميق همراه باشد. فوايد: تقويت ماهيچه هاى اعضاى قسمت فوقانى بدن و افزايش انعطاف پذيرى و تحرك مفاصل شانه و عضلات فوقانى و گردش سريع خون در عروق و قلب. (مناسب براى تمامى افراد در سنين مختلف)
۸- پرس پا:
نحوه استفاده: بر روى كفه هاى صندلى شكل بنشينيد و پاهاى خود را روى پدال ها و دست ها را روى ميله قرار دهيد. سپس با فشار بر روى پدال ها، بدن را به سمت عقب بكشيد. فوايد: تقويت ماهيچه هاى ران و ساق پا. (مناسب براى تمام سنين)
۹- پرس سينه:
نحوه استفاده: بعد از نشستن، از روى صندلى ها دستگيره ها را بگيريد و به سمت جلو تا آخر و بالعكس تا سينه، به آرامى حركت دهيد. فوايد: براى تقويت عضلات بالاى سينه و تقويت بازوها و مفاصل شانه. (مناسب براى تمام سنين)