با ابلاغ سياست هاى اصل ۴۴ قانون اساسى قرار است انقلابى در اقتصاد كشور رخ دهد. در اين انقلاب تمام سهم ها دگرگون خواهد شد و بخش جديدى به نام تعاون يك چهارم اين اقتصاد را در دست خواهد گرفت. در پايان برنامه پنجم توسعه ۲۵ درصد اشتغال، سرمايه گذارى و توليد متعلق به تعاونى ها خواهد بود. اما رسيدن به اين هدف علاوه بر قوانين و مقررات، ابزارى مى طلبد. براساس گفته منوچهر يزدانى، معاون اشتغال و كارآفرينى وزارت تعاون به طور متوسط سالانه بايد ۲۵ هزار ميليارد تومان به قيمت ثابت سال ۸۱ در بخش تعاون سرمايه گذارى انجام شود تا در پايان ۱۰ سال، اين بخش سهم شايسته خود را به دست آورد.
سهم تعاونى ها از ايجاد اشتغال در كشور چقدر است
مهمترين وظيفه اى كه در قانون براى تعاون پيش بينى شده، ايجاد اشتغال است. البته نه اشتغال معمولى بلكه اشتغالى كه همراه با مالكيت و مشاركت در مديريت واحد باشد كه به آن اشتغال كارآفرينانه مى گويند. در حال حاضر سهم تعاونى ها در اشتغال كم است چرا كه تعاونى ها هنوز توانمندى لازم را ندارند. پيش از ابلاغ سياست هاى كلى اصل ۴۴ قانون اساسى، در حدود ۸۰ درصد فعاليت هاى اقتصادى در اختيار دولت بود. اين بدان معناست كه اكثر مردم كارمند و كارگر دولت بوده اند ولى با شروع خصوصى سازى و واگذارى فعاليت هاى اقتصادى به بخش خصوصى و تعاونى اين نقيصه در حال برطرف شدن است. نكته اى كه در بحث واگذارى ها اهميت بسيارى دارد اين است كه در شرايط مساوى بخش خصوصى از تعاونى سبقت خواهد گرفت چرا كه منابع بيشترى در اختيار دارند. از اين رو تنها با حمايت و مشوق هاى لازم و كافى مى توان بخش تعاونى را در فعاليت هاى اقتصادى توانمند كرد. پس نتيجه مى گيريم هرچقدر مشوق ها و حمايت ها از بخش تعاون افزايش يابد سهم تعاونى ها نيز در اقتصاد افزايش مى يابد و اشتغال بيشترى ايجاد مى شود.
براساس برآورد وزارت تعاون، دو ميليون نفر از ۲۰ ميليون شاغل كشور به نحوى از بخش تعاون ارتزاق مى كنند. البته اين تعداد تماماً حقوق بگيران تعاونى نيستند بلكه بخشى از آنها در پيمانكارى هايى كه به نحوى با تعاونى ها همكارى دارند شاغل هستند كه اين بخش در سايه سرمايه گذارى هاى بخش تعاون ايجاد شده است.
اقداماتى كه وزارت تعاون در دو سال اخير (۸۴/۶/۱ تا ۸۶/۹/۳۰) براى گسترش تعاونى ها انجام داده است دستاوردهايى داشته كه يكى از آنها ايجاد ۳۶ هزار و ۵۰۴ تعاونى جديد در كشور است كه در مقايسه با دوره مشابه قبل ۲/۳ برابر شده است. تعداد اعضاى تعاونى هاى جديد نيز در اين مدت ۶/۷ ميليون عضو است كه ۴/۶ برابر دوره مشابه قبل است.
همچنين تقاضاى سرمايه گذارى تعاونى ها كه از سوى ۹۲ هزار تعاونى ارائه شده بيش از ۲۵ ميليارد تومان است كه نسبت به مدت ۲۸ ماهه قبل پنج برابر افزايش داشته است.
اين آمار درخصوص فرصت هاى شغلى ايجاد شده نشان مى دهد تعداد فرصت هاى پيش بينى شده زمان ثبت تعاونى ها، بالغ بر ۴۹۲ هزار شغل بوده كه ۴/۳ برابر دوره مشابه قبل از آن است.
اين رقم در مورد تعداد فرصت هاى شغلى پيش بينى شده در طرح هاى مصوب نهايى تعاونى هايى كه متقاضى تسهيلات بانكى دولتى بوده اند با ۱۸۰ هزار فرصت شغلى در حدود ۱/۸ برابر دوره قبل است. فرصت هاى شغلى پيش بينى شده در طرح هاى تعاونى كه شروع به عمليات كرده اند، ۴۵۰ هزار فرصت شغلى بوده كه در مقايسه با دوره مشابه قبل سه برابر رشد نشان مى دهد.
اما اشتغال قطعى شده كه در اين دوره برآورد شده، ۱۵۱ هزار شغل بوده كه ۱/۵ برابر دوره مشابه قبل است.
همچنين برآورد سرمايه گذارى در واحدهاى به بهره بردارى رسيده ۲ هزار و ۳۰۰ ميليارد تومان بوده كه نسبت به دوره مشابه قبل دو برابر افزايش داشته است. تعداد واحدهاى مسكونى تحويلى به اعضاى تعاونى هاى مسكن در اين دوره ۴۰ هزار واحد بوده كه ۶۰ درصد نسبت به دوره قبل كاهش داشته است كه به دليل دوره ركود مسكن بوده است. اما اين آمار در مورد واحدهاى مسكونى شروع به احداث شده، ۱۷۶ هزار واحد است كه رشد چهاربرابرى داشته است.
درخصوص عملكرد صادرات تعاونى ها آمارها نشان مى دهد در اين دوره ۲/۵ ميليارد دلار است كه ۱/۴ برابر دوره قبل است كه عمدتاً صادرات سنتى را شامل مى شود.خريد سهام بخش دولتى توسط تعاونى ها ۲۳ هزار و۵۰۰ ميليارد ريال است كه در دوره مشابه قبل اين عملكرد صفر بوده است.
|
|
|
در مجموع بخش تعاون به طور متوسط بين دو تا پنج برابر در بخش هاى مختلف رشد داشته است ولى نكته اى كه نبايد فراموش كرد اين است كه هرچند عملكرد دو ساله اخير در بخش تعاون چشمگير بوده و اين آمار در مقايسه با دوره مشابه قبل جهش داشته است ولى در مقايسه با اهداف پيش بينى شده راضى كننده نيست. در حال حاضر سهم تعاون از اقتصاد در حدود پنج درصد است و براى رسيدن به سهم ۲۵ درصدى تعاون از اقتصاد كشور بايد در حدود ۲۵۰ هزار ميليارد تومان به غير از سهام عدالت به قيمت سال ۸۱ كه سال برآورد اين محاسبات بوده، در بخش تعاون سرمايه گذارى صورت بگيرد. به عبارتى ديگر به طور متوسط سالانه بايد ۲۵ هزار ميليارد تومان به قيمت ثابت سال ۸۱ در بخش تعاون سرمايه گذارى شود. يعنى حداقل ۱۰ برابر وضعيت فعلى بايد سرمايه گذارى كرد تا به سهم ۲۵ درصدى دست يابيم. از طرفى ديگر سهم ۲۵ درصدى از اقتصاد به اين معناست كه فعاليت هاى اقتصادى تعاونى ها حداقل به ۵۰ درصد برسد تا توانايى حفظ سهم ۲۵ درصدى را داشته باشد. اين جهش با تعاونى هاى متعارف موجود محقق نخواهد شد و بايد به سمت فعاليت هاى بزرگ با ارزش افزوده بالا باشيم. از همين رو در سياست هاى اصل ۴۴ تشكيل تعاونى هاى سهامى عام پيش بينى شده كه اين تعاونى ها دريچه ورود تعاونى ها به فعاليت هاى بزرگ صدر اصل ۴۴ را باز خواهند كرد.
براساس برآورد قانون برنامه چهارم در سال ۹۴ كه سال پس از پايان برنامه پنجم توسعه خواهد بود، توليد ناخالص داخل كشور بالغ ۲۵۴ هزار ميليارد تومان به قيمت سال ۸۱ خواهد بود كه با اين احتساب سهم تعاون از آن ۶۳ هزار و ۵۰۰ ميليارد تومان است.
سهم تعاونى ها در طرح بنگاه هاى زودبازده چگونه بوده است
به دليل اين كه در طرح بنگاه هاى زودبازده مشوق خاصى براى تعاونى ها در نظر گرفته نشده، به طور طبيعى بخش خصوصى سهم بيشترى به خود اختصاص داده است. سهم تعاونى ها در طرح هاى مصوب بانك ها در حدود ۱۰ درصد است كه اين رقم در طرح هاى معرفى شده به بانك ها ۱۲ درصد و در طرح هاى به عقد قرارداد رسيده به هشت درصد رسيده است.البته اين سهم از نظر مبلغ قراردادهاست نه تعداد شغل زيرا در تعداد شغل سهم تعاونى ها بيشتر بوده است. ميانگين اشتغال طرح هاى منعقد شده طرح هاى خصوصى در حدود ۲/۱ نفر بوده كه اين ميزان در طرح هاى تعاونى ۱۶ نفر بوده است. كمى سهم تعاونى ها در طرح هاى زودبازده نشان دهنده اين است كه سيستم بانكى اولويت را به تعاونى ها نداده است. به همين دليل در لايحه سياست هاى اصل ،۴۴ پيش بينى مشوق هاى اضافى براى تعاونى ها شده است كه در صورت تأمين منابع آن به طور قطع سهم تعاونى ها از طرح هاى زودبازده افزايش مى يابد.
بين تعاونى هاى موجود سهم كدام يك از گرايش ها در ايجاد اشتغال بيشتر بوده است
در ۱۴ گرايش تعاونى ها در حدود ۵۰ درصد ايجاد اشتغال را تعاونى هاى مسكن برعهده دارند و ۵۰ درصد بقيه مربوط به ۱۳ گرايش ديگر است كه بين اين ۱۳ گرايش، تعاونى هاى اشتغالزا يعنى تعاونى هاى توليدى و خدماتى سهم بيشترى دارند.
نسبت به برنامه هاى پيش بينى شده چند درصد اهداف ايجاد اشتغال محقق شده است
در مجموع از برنامه هاى پيش بينى شده عقب هستيم. عملكرد سال جارى هنوز محاسبه نشده ولى در مورد عملكرد سال ،۸۵ در بخش ايجاد تعاونى جديد براساس برنامه قرار بوده كه ۲۰ هزار و ۶۰۰ تعاونى ايجاد شود كه ۱۸ هزار و ۷۰۰ تعاونى تشكيل شده كه نشان دهنده ۹۰/۶ درصد تحقق هدف است. در تعداد اعضا هدف ۳ ميليون و ۱۶۰ هزار عضو بوده كه به ۴ ميليون و ۸۰۰ هزار عضو با ۱۵۰ درصد رشد رسيده است. فرصت هاى شغلى تعهد شده ۳۵۵ هزار شغل بوده كه ۲۳۵ هزار شغل يعنى ۶۶ درصد آن محقق شده است. هدف ايجاد اشتغال قطعى ۱۵۰ هزار نفر بوده كه ۷۳ هزار نفر بين ۵۰ درصد آن محقق شده است.علت اصلى عدم تحقق در اكثر شاخص ها اين بوده است كه ما فكر مى كرديم سال ۸۵ با ابلاغ سياست هاى اصل ۴۴ دچار يك جهش بزرگ شود كه با طولانى شدن روند تصويب لايحه اين اتفاق نيفتاد.
نقش تعاونى ها در كارآفرينى را چگونه ارزيابى مى كنيد
در ابتدا بايد تعريف كارآفرينى را مشخص كرد. كارآفرينى در دنيا با ايران تفاوت دارد. زيرا در كشور ما برخلاف ساير كشورهايى كه بازار آنها اشباع شده، جاى بسيارى از فعاليت ها خالى است. بر اين اساس در ايران به كسى كه بتواند يك بنگاه اقتصادى ايجاد كند و اين بنگاه براى مدتى طولانى پايدار بماند كارآفرين اطلاق مى شود. حال اين كارآفرين براى انجام فعاليت خود به يك بستر نياز دارد كه مهمترين بستر آن تعاونى است. طرح بنگاه هاى زودبازده نيز يك بستر است. بسترهاى كارآفرينى ميزان ريسك كارآفرين را كاهش مى دهد. در تعاونى به دليل تعداد زياد اعضا ريسك موجود بين اعضا تقسيم مى شود و در نتيجه بستر تعاونى مناسب ترين بستر كارآفرينى است.
از نظر ما تمام اعضاى شاغل تعاونى ها كارآفرين محسوب مى شوند.
آمارى از تعداد كارآفرينان تعاونى داريد
در دو سال اخير به طور متوسط سالانه ۱۸ هزار تعاونى جديد ايجاد شده است.
براى به دست آوردن عدد كارآفرينان كافى است ۳۶ هزار تعاونى ايجاد شده در سال اخير را در تعداد اعضاى هيأت مديره آنها كه به طور متوسط سه نفر هستند، ضرب كنيم.هر يك از اين اعضا در آينده مدير يك بخش يا بنگاه اقتصادى هستند و مى توانند شغل جديد ايجاد كنند.