هلن ميرن بازيگر زن ۶۳ ساله بريتانيايى ۱۶ ماه پس از اكران عمومى «ملكه» و چند ماه و اندى بعد از فتح جايزه اسكار برترين بازيگر زن سال به خاطر اين فيلم به صحنه بازگشته و در فيلم جديد «گنج ملى: كتاب رازها» باز در مقابل تماشاگران قرار گرفته است. عجيب تر آن كه او سرپيرى حتى حركات دشوار و اكشن محوله به وى در اين فيلم پر هزينه و پر تحرك را هم انجام داده است. با اين حال مشخص است كه اين فيلم پر ماجراى عادى هيچ جايزه هنرى اى را به وى و يا ساير دست اندركارانش ارزانى نمى دارد و چيزى از اين قبيل را به او نمى افزايد و اصولاً با چنين هدفى ساخته نشده و به سمت و سويى ديگر مى رود و ميرن كه سابقه حضور در «گاسفورد پارك» رابرت التمن را هم دارد، در آن بازى كرده است تا يك حضور سبك و ساده را تجربه كند و از فشار روحى نقش هاى دشوار مانند آن چه در «ملكه» و با ايفاى هنرمندانه رل ملكه اليزابت در روزهاى پس از مرگ پرنسس دايانا تجربه كرد، رها باشد. با اين حال او در زمستان سرد ۲۰۰۸ نيز حرف هايى براى گفتن در باره ديروز و امروز و آينده اش دارد.
چرا در «گنج ملى» بازى كرديد
نمى دانم چرا اين را مى پرسيد. آيا نبايد در فيلمى سرگرم كننده و پر ماجرا و جذاب حضور يافت و در كارى شركت كرد كه محبوب باشد و از توانايى براى جذب مردم بهره ببرد و همه ابزار در خدمت آن باشند
نكند ديوانه شده ام كه آن را پذيرفته و بازى كرده ام يعنى باورتان اين است
نمى دانيم!
ببينيد، اين يك نوع كار تفريحى است و بد نبود كه در فيلمى سرگرم كننده حضور مى يافتم. دقيقاً مى دانستم كه چه انجام مى دهم و راهم چه بايد باشد و واقعاً از اين فيلم لذت بردم. يك كارگروهى و با در برداشتن افرادى پر شمار و قرار هم نبود كه من و يا يك فرد خاص ديگر ستاره اين نمايش با شيم و بر ديگران سايه بيندازيم. پيشتر در فيلم هاى بسيارى پر هزينه كمتر شركت كرده بودم و در نتيجه مى طلبيد كه آن را تجربه كنم. شايد هميشه پيش نيايد و در نتيجه در زمان هاى وقوع بايد از آن استقبال كرد. در اكثر فيلم هايى كه من در آنها بازى داشته ام، خبرى از هزينه هاى كلان نبوده است و در نتيجه دستور كار در چنان فيلم هايى كار شديد در مدت زمانى كوتاه است و بايد دائماً فداكارى كرد. با اين حساب از اين كه اين بار در فيلمى بازى كردم كه چنين محظوراتى نداشت و مى شد در آن راحت بود، احساس رضايت كردم.
فيلم هاى جرى بروك هايمر مانند «گنج ملى» معمولاً سرگرم كننده و پرفروش و از ژانراكشن هستند، ولى انگار براى شما بازيگرى، هميشه همان هنر بازيگرى است و فرقى برايتان نداشته است.
البته در هر فيلمى، نوع بازيگرى فرق مى كند و بايد در هر پروژه اى به همان اساس و مبنايى حركت كرد كه مى طلبد. علاوه بر اين حتى نام و نشان و پيشينه بازيگران اين فيلم خبر از مسئوليت هاى زيادى مى داد كه بازى در آن در بر دارد. اد هريس، هاروى كيتل ، جان وويت، نيكولاس كيج و خودم از آن قبيل هستيم و بايد بر اين اساس از تمامى تجربه ها و مهارت ها سود جسته مى شد تا كاراكترهاى پر شمار فيلم شكل بگيرند و متولد شوند و فيلم، جواب بدهد. اين كه يك فيلم فقط به خاطر دستاوردهاى فنى خود و بويژه جلوه هاى بعدى اش موفق باشد، كافى نيست و بايد حتماً از نظر بازيگرى و هنركسانى هم كه در آن ايفاى نقش مى كنند، موفق باشد. اگر قرار باشد بهترين جذابيت هاى عالم را بيافرينيد و فيلم تان نهايت تحرك باشد، اما كاراكترها و آدم هاى ايفا كننده آنها نقشى در قضيه نداشته باشند، فايده اى ندارد و اسباب تأسف خواهد شد و جاى خالى عامل دوم به چشم خواهد خورد.
آيا كارهاى پر تحرك و اكشن مربوط به كاراكترتان را به طور تمام و كمال خودتان انجام داديد
بله، خودم آنها را انجام دادم. از چرخش ها و حركت ها بر روى سيم ها و بندها گرفته تا صحنه هاى مربوط به طى طريق در آب.
اوضاع چطور بود
شايد از جالب ترين حوادث زندگى ام بوده باشد و چيزى فوق العاده نام گيرد. مردم و ناظران و تهيه كنندگان و ساير بازيگران فيلم نيز متوجه اين مسئله شده بودند و هيجان و شادى را در من مى ديدند. اين نكته را و رضايت درونى را به جان ترتل تاب (كارگردان فيلم گنج ملى: كتاب رازها) هم گفتم.
آيا آسيبى نديديد و در آن صحنه هاى اكشن مصدوم نشديد
شايد جراحتهايى برداشته باشم اما اين جزيى از كار است و حتى وقتى در تئاتر بازى مى كنيد و روى صحنه هم هستيد، احتمال دارد كه برايتان روى دهد.
دو سه ماهى است در فصل اهداى جوايز سالانه سينما بسر مى بريم و پس از گولدن گلاب، اسكار از دور نزديك مى شود.
با اين حال در ماه هاى اخير من بيشتر مشغول كار و فيلم ساختن بوده ام و در ماجراهاى اخير هم كه به اعتصاب سناريست ها در هاليوود و سپس عدم شركت بازيگران در مراسم گولدن گلاب مربوط مى شد نقش و جايى نداشتم و وقت هم نكردم كه به آن فكر كنم. دائماً در سطح انگليس در حال حركت و رفت و آمد بودم و برنامه ريزى براى اين كار و انجام آن وقت و نيروى زيادى را مى گيرد. آدمى احساس مى كند كه زمينگير شده است. به اين ترتيب من امسال احساس سال پيش را در ارتباط با فصل اهداى جوايز نداشته ام و اصولاً فيلمى هم نداشته ام كه كانديداى جوايز مهم باشد و يا مرا در چنين مسيرى قرار دهد.
آيا بردن اسكار سال پيش زندگى شما را بسيار عوض كرده است
اين نكته بيش از آن كه هر روز در زندگى ما فاتحان اسكار جاى داشته باشد در ديدگاه ديگران نسبت به ما قرار دارد. يعنى آنها اين طور به ما نگاه مى كنند و باورشان اين است كه ما پس از فتح اين جايزه به چيز ديگرى بدل شده ايم. ولى نظر خود ما را بخواهيد، ما همان هستيم كه پيشتر بوديم و اين، لااقل در مورد شخص من بسيار صدق مى كند.
آيا واقعاً دوست داريد كه پس از حضور در «گنج ملى» يك ستاره فيلم هاى اكشن هم محسوب شويد
اين هم براى خودش تجربه اى تازه و چيزى خاص است و اگر مردم راضى اند در اين سن و سال بالا مرا چنين ببينند و بخوانند، من نيز مخالفتى ندارم. اين قطعاً از نقاط خاص در زندگى هنرى من خواهد بود، هرچند كه شايد غنى ترين و عميق ترين نباشد.

] ترجمه: وصال روحانى]

مراسم توزيع هشتادمين دوره جوايز سينمايى اسكار، يكشنبه شب ۵ اسفند به وقت آمريكا و صبح روز دوشنبه ۶ اسفندماه به وقت تهران در تالار كداك شهر لس آنجلس آمريكا برگزار مى شود و با اين كه در برخى شاخه ها از حالا مى توان فاتحان را شناخت و معرفى كرد، اما در خصوص مورد توجه ترين قسمت كه اسكار برترين فيلم سال است، اين وضعيت مصداق ندارد و نمى توان چنين چيزى را از هم اينك پيش بينى كرد.
فقط اين نكته روشن است كه در ميان كانديداهاى امسال و در حالى كه رقابت هاى موجود را فاقد يك يا چند حاكم مطلق ارزيابى كرده اند، دو فيلم «جايى براى مردان پير نيست» و «خون به پا خواهد شد» هر يك با كانديدايى در ۸ شاخه اسكار پيشتاز به شمار مى آيند و بر ديگران برترى دارند. دو فيلم نامزدهايى را نيز براى اسكار برترين بازيگر مرد نقش اول سال (دانى يل دى لوئيس براى «خون به پا خواهد شد») و نقش دوم مرد سال (خاوى ير باردم براى «جايى براى مردان پير نيست») معرفى كرده اند و در اين ميان شاخه برترين بازيگر نقش اول سال به احتمال قريب به يقين جايزه خود را به دى لوئيس اهدا خواهد كرد. اين بازيگر ۵۱ ساله بريتانيايى در فيلمى كه نام برديم نقش يك مالك طماع و تنوع طلب چاه هاى نفت را بازى مى كند كه زندگى اش پيوسته پررونق تر مى شود تا اين كه كارش به جنون مى كشد و شكوه خود را از دست مى دهد و دى لوئيس يك بار ديگر با هنرمندى خيره كننده اى اين نقش دشوار را ايفا كرده و بازى روان اش مى تواند او را پس از فتح اسكار ۱۹۸۹ (به خاطر فيلم «پاى چپ من») و كانديدايى درخشان اما بى نتيجه (براى «گنگسترهاى نيويورك») صاحب دومين جايزه اسكار خود كند و ميزان صلاحيت او براى اين مهم به حدى است كه كمتر كسى روى آن چانه زنى و بحث خواهد كرد. اگر دى لوئيس برنده بسيار محتمل اسكار نقش اول مرد براى فيلم جديد و به واقع اپيك پل تامس اندرسون نشان مى دهد، خاوى ير باردم اسپانيايى به همان ميزان و احتمال و قاطعيت مى تواند برنده اسكار نقش دوم مرد براى كار جديد برادران كوئن (اتان و جوئل) به حساب آيد. او در «جايى براى مردان پير نيست» نقش يك قاتل بى رحم و خونسرد را بازى مى كند كه راه مى رود و تيراندازى مى كند و مى كشد و سيماى سنگى و فاقد احساس اش به يكى از نمادهاى بزرگ اين فيلم تحسين شده بدل شده است.
حال كه بحث بازيگران صاحب بيشترين بخت براى تصاحب جوايز اسكار در ميان است، بايد همين جا نام جولى كريستى بريتانيايى و پير را نيز بياوريم، زيرا او بيش از ۴۰ سال بعد از اولين درخشش در سينما، در فيلم «دور از او» نقش يك زن مبتلا به بيمارى آلزايمر را بسيار دقيق و موفق ايفا كرده است و تنها كسى كه بخت بالنسبه قابل توجهى براى ناكام كردن وى و درآوردن اسكار برترين بازيگر زن نقش اول سال از مشت وى دارد، ماريون كوتيلار است. اين بازيگر زن فرانسوى به سبب ايفاى نقش اديت پياف خواننده زن مشهور فرانسوى در فيلم La Vie en Rose كانديداى اسكار شده و او هم بشدت در نقش مطروحه، خوب فرو رفته است. اگر برندگان جوايز نقش اول و دوم مرد و نقش اول زن با توضيحات فوق تقريباً مشخص اند و بعيد است كه براى دريافت آنها افرادى بجز دى لوئيس، باردم و كريستى را به صحنه فراخوانند، در شاخه نقش دوم زن ترديدهايى عميق وجود دارد. كيت بلنچت استراليايى چون يكى از معدود بازيگران طى ۸۰ سال اهداى اسكار است كه در يك سال واحد در هر دو شاخه نقش اول و دوم به طور توأمان نامزد شده و اولى را قطعاً نخواهد برد، بعيد نيست كه براى ارج نهادن بر كارش و دلجويى از وى، اسكار نقش دوم زن را به خاطر ايفاى نقش ايام جوانى باب ديلن خواننده معروف و قديمى در فيلم «من آنجا نيستم» به وى بدهند. در عين حال سائو ايرسه رونان بازيگر نوجوانى كه بواقع داستانگوى قصه «تاوان» است و حتى روبى دى بازيگر «گنگستر آمريكايى» فيلم پرماجراى اخير ريدلى اسكات نيز مى توانند تحت شرايطى اسكار نقش دوم زن را ببرند و اين شاخه اى است كه مثل شاخه بهترين فيلم، برنده آن را نمى توان از قبل حدس زد، ناگفته نماند كه پيروزى كيت بلنچت در همين شاخه در سال ۲۰۰۴ براى فيلم «هوانورد» مارتين اسكورسيسى مى تواند به ضرر وى در رقابت هاى امسال كار كند، زيرا اهداكنندگان اسكار كلاً «جايى براى مردان پير نيست»، فيلمى كه براى فتح اسكار فوق شانس قابل توجهى دارد و جديدترين ماجراسازى برادران كوئن و آخرين داستان جنايى آنها است، پيرامون يك معامله مواد مخدر است كه به بيراهه و شكست و برخورد كشيده مى شود. اين فيلم اضافه بر «خون به پا خواهد شد»، بايد با «تاوان»، «جونو» و «مايكل كليتون» نيز بر سر جايزه اسكار برترين فيلم سال به رقابت برخيزد و بواقع اين آثار سينمايى نيز كانديداى اسكار امسال شده اند. «تاوان» يك رمانس جنگى است، «جونو» درباره مشكلات باردارى و وضع حمل يك جوان است و «مايكل كليتون» كه در جشنواره اخير فيلم فجر در تهران هم پخش شد، اثرى است قضايى و جنايى و متمركز بر كش و قوس هاى قضايى و پليسى با بازى جورج كلونى در نقش اصلى. در مجموع فيلم هاى برتر امسال و آثارى كه بيشترين كانديداها و توفيق ها را به خود اختصاص داده اند، كارهايى هستند تيره و داراى موضوعاتى منفى و مبتنى بر جنگ و برخورد و صلح و آرامش عناصر غايب در اكثر اين فيلم ها هستند و جايى براى صلح و متاركه در اين فيلم ها نيست. يك دليل عمده براى اين موضوع، وضعيت سياسى كنونى غرب است كه طبعاً بر آثار و برنامه هاى هنرى روز آنها نيز تأثير مى گذارد. هر چه هست پس از «جايى براى مردان پير نيست» و «خون به پا خواهد شد» كه هر يك ۸ نامزدى اسكار را به خود اختصاص داده اند، به «تاوان» و «مايكل كليتون» مى رسيم كه هر يك ۷ كانديدايى را نصيب برده اند. پيش بينى فيلم فاتح از ميان اين نامزدها كار سختى است، اما قدر مسلم اين كه فقط روى تعدادى از جوايز ماه هاى اخير مى توان به عنوان نشانه و نمونه و پيش درآمدى بر اسكار حساب كرد و حاصل آن را نشانگر نتايج اسكار دانست، يكى از مشخص ترين و بارزترين آنها جايزه گولدن گلاب (كره طلايى) است كه امسال شاخه دراماتيك آن به «تاوان» اهدا شد. مضمون دراماتيك و فرم عظيم و تركيب اپيك فيلم براى جلب آراى اعضاى اتحاديه نشريات خارجى مقيم هاليوود (نهاد اهداكننده جوايز گولدن گلاب) كفايت كرد و اين در حالى بود كه در گمانه زنى آخرين روزها عده اى از اقبال بيشتر فيلم «برادران كوئن» براى فتح «گلاب»ها سخن مى گفتند. امروز همان نگرش در مورد اسكار وجود دارد و گفته مى شود كه «جايى براى مردان پير نيست» در رقابت حادى كه به وجود آمده، «تاوان» و همچنين «خون به پا خواهد شد» را پشت سر خواهد نهاد و اسكار برترين فيلم سال را خواهد برد و اسكار برترين كارگردانى را هم به برادران كوئن خواهد سپرد تا دين قديمى «آكادمى» نسبت به اين دو برادر فيلمساز ادا و جايزه بسيار به تأخير افتاده آنها به آنان اهدا گردد. البته اتان و جوئل كوئن در سال ۱۹۹۶ با «فارگو» يكى از تحسين شده ترين آثارشان نيز۳ اسكار شامل جايزه برترين سناريوى اورى ژينال را تصاحب كرده بودند، ولى سران آكادمى بر اين باورند كه جوايز اصلى هم بايد به آنان اهدا شود و «جايى براى مردان پير نيست» بهترين و جديدترين دليل براى انجام اين «كار توأم با تأخير كلان» است.
با اين وجود جاى تعجبى نخواهد داشت اگر رأى دهندگان آكادمى جايزه فوق را به اپيك پل تامس اندرسون يعنى «خون به پا خواهد شد» ارزانى دارند.
اندرسون بعد از ساختن فيلم هاى «بوگى نايتز» و «مگنوليا» كه دومى يك كار بزرگ دراماتيك خانوادگى و محصول ۱۹۹۹ بود، نيرو و فكرش را مصروف اين اپيك تازه كرد و بازى پرجلا و با صلابت دانى يل دى لوييس بر موفقيت و تأثيرگذارى فيلم وى بشدت افزوده است.
اگر قرار باشد آكادمى علوم سينمايى و هنرهاى تصويرى بدون الگوبردارى از مجريان گولدن گلاب جايزه نخست خود را به «تاوان» با آن تم رمانتيك (و بازى كايرا نايت لى و جيمز مك اووى در نقش هاى اصلى) ندهد و «جايى براى مردان پير نيست» نيز بيش از حد از نظر آنها پربرخورد جلوه كند، آنگاه تم اپيك و فوق العاده «خون به پا خواهد شد» خصلت هاى كلاسيك لازم را براى جلب آراى لازم و كسب اسكار برترين فيلم خواهد داشت، هر چند بايد اعتراف كرد همين خصلت در «تاوان» نيز نمودى بزرگ دارد. «تاوان» راجع به آثار و پيامدهاى يك دروغ خانوادگى در ايام جنگ است و سربازى را به تصوير مى كشد كه بر اثر دروغ خواهر كوچك نامزدش از شهر مى رود و بازگشت از جبهه به شهر، بيش از حد برايش گران تمام مى شود و تراژدى زندگى دهان باز مى كند و آدم ها را مى بلعد.
همان طور كه مشخص نيست كدام فيلم جايزه نخست را مال خود مى كند و همان اقبال بيشتر به سوى يكى از سه فيلم مورد بحث گرايش نشان مى دهد، طبعاً اين نيز معلوم نيست كه اسكار برترين كارگردانى به چه كسى خواهد رسيد، يك حذف شده بزرگ اين رده جو رايت است كه كارگردانى «تاوان» را انجام داده، اما به دلايلى نامش در ميان نامزدهاى اين رده نيامده است. كانديداهاى اين رده تونى گيلروى («مايكل كليتون»)، پال تامس اندرسون («خون به پا خواهد شد»)، اتان و جوئل كوئن («جايى براى مردان پير نيست»)، جيسن ريتمن («جونو») و جولى ين اشنابل («زنگ شيرجه و پروانه») هستند كه آخرى فيلم غيرمتعارف اش درباره سردبير نشريه اى است كه در يك تصادف رانندگى بشدت مجروح و فلج مى شود و مجبور است فقط با پلك زدن و حركات صورت و چشم منظورش را به ديگران برساند و يكى از جالب ترين فيلم هاى سال بوده است. در ميان كانديداهاى فوق «كوئن»ها و اندرسون سناريوى كارهاى خود را نيز نوشته اند.
تقسيم جوايز برتر سال از ديدگاه نهادها و ارگان هاى بزرگ حاكم و ناظر بر سينما طى ماه هاى اخير نيز بجز گولدن گلاب كه هميشه مقدمه مستقيمى بر اسكار به حساب آمده، بيش از آن كه تكليف اسكار را مشخص كند، ابهام پيرامون آن را بيشتر ساخته است. از يك سو تقسيم جوايز بين فيلم هاى مختلف و از طرف ديگر قواى برابر آنها و همچنين تفاوت فراوان سلايق اين نهادها با سازمان اهداكننده اسكار يعنى آكادمى علوم سينمايى و هنرهاى تصويرى موجب وضعيت فوق شده و قدر مسلم اين كه طى اين همه سال به ندرت اتفاق افتاده كه مثلاً سلايق انجمن هاى كلاسيكى مثل مجمع منتقدان نيويورك و لس آنجلس و شيكاگو و يا «بورد ملى منتقدان» همانى بوده باشد كه معمولاً چند هفته پس از اهداى جوايز آنان از سوى آكادمى علوم سينمايى و هنرهاى تصويرى رؤيت شده است. به واقع انتخاب سالانه سازمان هاى هاليوودى مانند اتحاديه كارگردانان و اتحاديه سناريست ها، تهيه كنندگان و بازيگران آمريكا كه جوايزشان جملگى طى هفته هاى اخير به نوبت توزيع شده اند، بيشتر نشانگر طبايع و چگونگى جوايز امسال اسكار بوده اند و بيشتر به سمت و سويى ميل دارند كه پيشتر برشمرديم.
در همين راستا گفتنى است حذف شمارى از مدعيان بالقوه از ميان كانديداهاى اسكار ۲۰۰۸ اسباب تعجب شده است.هله نا بونهام كارتر در فيلم موزيكال سرشار از خونريزى و غيرمتعارف «سويينى تاد» و اميل هرش در فيلم نيمه وسترن «به درون دنياى وحشى» و جك نيكولسون ۷۱ ساله براى فيلم Bucket List كه گمان مى رفت نام شان در ميان نامزدهاى بازيگران بيايد، از آن جمله اند، شون پن معروف كه به خاطر ساخت «به درون دنياى وحشى» تحسين شده است، از حذف شده هاى ليست برترين كارگردانى است. در نقطه مقابل برخى نامزدها موفقيت هاى پرشمار و شگفت انگيزى داشته اند و فيلم نيمه كمدى و اجتماعى Enchanted كه سه ترانه اش در ميان پنج كانديداى اسكار برترين ترانه ديده مى شوند، از آن جمله است. مايكل مور نيز كه فيلم هايش با مضمون افشاى تخلف ها و جنايات داخلى و خارجى دولت آمريكا توجه زيادى را برانگيخته و در سال ۲۰۰۲ اسكار برترين كار مستند را براى فيلم «بولينگ براى كلمباين» برد. با فيلم اخيرش به نام Sicko به ميان مدعيان اين رده بازگشته است.

[ساير محمدى [

گروه فرهنگ و هنر ـ اين هفته به دليل طولانى شدن گزارش بازار كتاب و در نوبت قرار گرفتن برخى از كتاب ها، از حاشيه پردازى پرهيز مى كنيم و مستقيماً به سراغ تازه هاى كتاب مى رويم.
* شعر
«پژواك سرودن» مجموعه شعرى از سروده هاى فرهاد عابدينى است كه از سوى نشر ثالث به بازار آمد. مجموعه مذكور از شش دفتر شاعر كه نخستين دفتر در سال ۵۲ و آخرين آن در سال ۸۲ چاپ شده، انتخاب شده تا خواننده بتواند سير جريان شعرى و تحول و دگرگونى نوع نگاه شاعر را از گذشته تا امروز دنبال كند. عابدينى علاوه بر سرودن شعر، در زمينه تحليل و تفسير شعر شاعران معاصر قلمى توانا دارد و در اين رابطه كتاب «لحظه هاى بى تابى» را منتشر كرده است.
«عاشقانه هايى براى عشق، صلح و آزادى» گزيده اى از اشعار چهل و چهار شاعر معاصر آمريكا مانند تى.اس. اليوت، ديويد ايگناتو، بيلى كالينز و لنگستون هيوز، مرى ايوانز، مايا آنجلو و ... است كه به انتخاب و ترجمه فريده حسن زاده (مصطفوى) از سوى مؤسسه انتشارات نگاه چاپ و منتشر شده است. اين اشعار كه در دو بخش تحت عنوان «شعر سفيدپوستان آمريكا» و «شعر سياهان» تنظيم و تدوين شده از نيمه دوم قرن بيستم تا امروز را دربرمى گيرد. مترجم در مقدمه كتاب طى پنجاه صفحه تاريخچه اى از شعر آمريكا به دست مى دهد و در ادامه ضمن معرفى مختصر هر شاعر همراه با عكس و مشخصات كتابشناسى او، چند قطعه از بهترين اشعار آن شاعر را به فارسى برگردانده است. مؤسسه انتشارات نگاه كتاب «قمرى غمخوار در شامگاه خزانى» شامل هزار و يك هايكوى پارسى سروده سيدعلى صالحى را نيز هفته گذشته راهى كتابفروشى ها كرد. شاعر در كنار هايكوها، طرح هاى سياه قلم خود را نيز در اين مجموعه عرضه كرده است. صالحى كه در حوزه شعر گفتار دستاوردهاى تازه اى براى شعر معاصر ايران داشت، براى نخستين بار مجموعه اى از هايكوهاى خود را در اين حجم (۴۱۲ صفحه) در معرض داورى افكار عمومى قرار مى دهد. «مادر» نام تازه ترين مجموعه شعر كوروش همه خانى است كه از سوى نشر افست گرافيك چاپ و منتشر شده است. در ميان شاعران نسل امروز همه خانى از جمله شاعرانى است كه در اواخر دهه شصت و اوايل دهه هفتاد با اولين كتاب شعرش گل كرده، اما در نيمه راه به دلايل گوناگون متوقف شد.
* داستان، رمان
«شب ايوب» عنوان رمانى به قلم داوود غفارزادگان است كه از سوى انتشارات سوره مهر چاپ و منتشر شده است. اين رمان در حوزه ادبيات جنگ، روايتگر لحظات بى تابى زندگى يك جانباز نابينا است. راوى تصميم مى گيرد به جبهه برود و شرط ورود به اين ميدان عظيم را غلبه بر ترسى مى داند كه با مرگ مادر در رودخانه آغاز شده است. از اين رو به رودخانه مى زند. در اين كتاب خاطرات اين جانباز قبل و بعد از جنگ توسط او روايت مى شود. اين رمان در سال ۷۵ تحت عنوان «زخمه» منتشر شده بود. «نه آبى نه خاكى» رمانى نوشته على مؤذنى در زمينه ادبيات دفاع مقدس است كه چاپ دوم آن اخيراً از سوى انتشارات سوره مهر به بازار آمد. اين رمان در قالب خاطرات روزانه روايت مى شود. تاريخ اولين خاطره به صبح روز اعزام يعنى بيست و پنجم دى ماه سال ۶۳ برمى گردد و پايان خاطرات هم تاريخ سوم تير سال ۶۹ را دارد. «فال خون» نام رمان ديگرى از غفارزادگان است كه براى نخستين بار از سوى انتشارات سوره مهر منتشر مى شود. اين رمان نيز كه در حوزه ادبيات دفاع مقدس قرار مى گيرد تاكنون ۱۵هزار نسخه از آن توسط انتشارات قديانى چاپ و عرضه شده بود و اكنون امتياز چاپ آن به سوره مهر واگذار شد. «امشب ديگر مهره هاى پشتم نى لبك مى زنند» نام نمايشنامه اى به قلم حميدرضا نعيمى است كه از سوى انتشارات پرسمان و انتشارات حوزه هنرى چاپ و منتشر شده است. اين نمايشنامه نخستين بار در سومين جشنواره تئاتر ماه به اجرا درآمد و به عنوان كار برگزيده موفق به دريافت جوايز برتر نمايشنامه نويسى، كارگردانى، بازيگرى زن و بازيگرى مرد شد. سپس به مدت ۲۰شب در آبان ماه سال گذشته در تالار كوچك مهر حوزه هنرى به روى صحنه رفت. «در جست وجوى خوشمزه ترين» نام رمانى براى كودكان است كه نويسنده انگليسى ناتالى ببيت آن را نوشته و اكرم كرمى آن را به فارسى برگردانده است. قهرمان اين داستان به سفرى پرماجرا مى رود تا براى كلمه خوشمزه مثالى بيابد. او با كوتوله هاى افسانه اى، يك جنگلى دانا، يك نوازنده و يك پرى دريايى غمگين آشنا مى شود و مشكلات زيادى را از سر مى گذراند. ناشر اين رمان انتشارات قديانى است. انتشارات قديانى از مجموعه «نبرد با شياطين» نوشته دارن شان، جلد پنجم و ششم را چاپ و منتشر كرده است. جلد پنجم به نام «ديو همخون» و جلد ششم به نام «اسرار هيولايى» با برگردان فرزانه كريمى به بازار آمد. اين مجموعه براى نوجوانان تأليف شده و داراى پس زمينه علمى ـ تخيلى است. «قرن» رمانى به قلم سارا سينگلتون نويسنده انگليسى است كه براى نوجوانان نوشته شد و مهرداد مهدويان آن را به فارسى ترجمه كرده است. اين رمان را نشر افق چاپ و منتشر كرده است. «ميليون ها» اثرى از كاتريل بويس با ترجمه شهلا انتظاريان است كه نشر افق آن را اخيراً راهى كتابفروشى ها كرد. اين رمان كه براى نوجوانان نوشته شده و در سال ۲۰۰۴ برنده مدال كارنگى شده، داستان دو برادر را روايت مى كند كه با رسيدن بسته اى پر از پول از آسمان، ناگهان پولدار مى شوند. نويسنده در اين اثر سعى دارد نقش پول را در زندگى انسان نشان دهد. «رنج هاى ورتر جوان» اثر شاخص يوهان ولفگانگ فون گوته با ترجمه محمود حدادى از سوى نشر ماهى منتشر شده است. اين اثر در تاريخ ادبيات آلمان، نخستين داستان تراژيك از نوع مدرن است. داستانى عاشقانه كه در آن نيكى و بدى و پيروزى رياكارانه بنياد بد نيست كه مرگ غمبار قهرمان آرمانى آن را رقم مى زند. نگاه وحدت وجودى در اين داستان، نيك و بد را به جاى رودررويى با هم به درون روابط پيچيده ذهن فرد و اجتماع مى برد. اين تراژدى كه از عملكرد گناه و عامل شر خالى است، اثرى پيشگام در مبارزه با كهنه انديشى قرون وسطايى و به سهم خود راهگشاى فكرى انقلاب بزرگ فرانسه شمرده مى شود. نشر ماهى علاوه بر كتاب فوق، كتاب ديگرى تحت عنوان «گريز به تاريكى» منتشر كرده كه شامل شش داستان نوشته آرتور شنيتسلر نويسنده آلمانى است. شنيتسلر علاوه بر نويسندگى، پزشكى حاذق و سرشناس بود كه مانند دوست خود فرويد علاقه فراوانى به روانشناسى دارد. به همين علت با نوشتن آثارى بديع و شيوه اى تازه و دقتى موشكافانه، خواننده را به تاريك ترين زواياى روح قهرمانان داستان مى برد. نسرين شيخ نيا (دانش پژوه) كتاب «گريز به تاريكى» را از آلمانى به فارسى برگردانده است.
«پس كوچه هاى سكوت» نام رمانى از ماندانا معينى (مؤدب پور) است كه نشر علم منتشر كرده است. اين رمان داستان زنى به نام افسانه است كه در زندان زنان با وكيل خود درگير است. اين رمان به شيوه اول شخص روايت مى شود. مؤدب پور از جمله نويسندگانى است كه آثارش طيف وسيعى از مخاطبان عام را جذب كرده است و اغلب كتاب هايش به چاپ هاى متعددى مى رسد. نشر علم رمان «راز پنهان» نوشته مريم معجونى «رؤيا» را اخيراً به بازار فرستاد كه داستان دخترى به نام گلنار است كه پس از مرگ مادر، دوخواهر و برادر كوچكتر از خود را تر و خشك مى كند تا اين كه يك روز پدر او را صدا مى زند تا نقشه تازه زندگى خود را براى دخترش ترسيم كند. حوادث داستان در روستايى در شمال ايران مى گذرد و داستان به وسيله سوم شخص يا داناى كل روايت مى شود. «تريستان و ايزوت» نام يك داستان عاشقانه است. نام دو دلداده اى كه در منظومه هاى مختلف فرانسوى، انگليسى و آلمانى تلفظ هاى گوناگون دارد اما برخى ريشه آن را ژرمنى و بعضى ايرلندى مى دانند.
اما متنى كه ترجمه آن توسط دكتر پرويز ناتل خانلرى در سال ۱۳۳۴ براى اولين بار منتشر شده، اثر ژوزف بديه اديب و نويسنده معاصر فرانسوى است. اين نويسنده مجموعه رواياتى را كه به زبان هاى مختلف از اين داستان باقى بود، روى هم ريخته و گسستگى ها و افتادگى ها را با مقابله و مقايسه، بند و پيوند زده است و كتاب را از نو با نثرى دلنشين پرداخته است.
برخى خاورشناسان و اديبان ايرانى ميان داستان تريستان و ايزوت با افسانه ويس و رامين فخرالدين اسعدگرگانى كه در سال ۴۴۶ هجرى سروده شده، مشابهت هاى بسيار يافته اند و ميان اين دو داستان ارتباطى مى جويند. آخرين چاپ اين داستان در سال ۵۷ به بازار آمد و اكنون پس از سه دهه براى نخستين بار پس از انقلاب انتشارات نيلوفر چاپ تازه اى از اين كتاب به بازار عرضه كرده است. «جدال با رنج ها» به قلم زهرا خجسته خسرو نام رمانى است كه انتشارات قصيده سرا منتشر كرده است. نويسنده در اين رمان داستان دخترى را روايت مى كند كه بعد از مرگ پدر و ميراثى كه از او مانده زندگى سختى را در كنار مادر و ديگر اعضاى خانواده سپرى مى كند. حوادث داستان در شهر كرمانشاه جريان دارد و نويسنده در پرداخت داستان بيشتر قصه مى گويد و كمتر درفكر رعايت مؤلفه هاى يك رمان مدرن است. البته موضوع داستان ريشه در واقعيت ها دارد. «لبخند پنهان» رمانى نوشته آزاده حسابى است كه چاپ اول آن سال گذشته از سوى انتشارات بهجت منتشر شده بود و چاپ دوم آن به تازگى به بازار آمد. نويسنده رمان ديگرى هم تحت عنوان «بهشت پنهان» توسط همين مؤسسه انتشاراتى منتشر كرده كه با اقبال خوبى روبه رو شد. «نقش پوشى درشبيه خوانى» عنوان كتابى نوشته محمد حسين ناصر بخت است كه توسط انتشارات نمايش چاپ و منتشر شده است. اين كتاب كه قبلاً تحت عنوان نقش پوشى در شبيه خوانى: اصول و قواعد بازيگرى (نقش پوشى) در شبيه خوانى و روش سنتى تربيت شبيه خوان نيز منتشر شده بود، اخيراً در چهار فصل، يك پيشگفتار و يك ضميمه همراه با تصاوير تعزيه به بازار آمد. «لبخونى» مجموعه اى از داستان هاى كوتاه فارسى نوشته غلامرضا قبه است كه از سوى انتشارات نقش گستران بهار به بازار آمد. قبه كه براى نخستين بار در عرصه داستان هاى كوتاه حضور خود را با اين داستان ها اعلام كرده، نشان مى دهد وسعى دارد در اجراى داستان، كارى متفاوت عرضه كند. يعنى بدون آن كه بخواهد چيزى را تعريف كند، مى خواهد آن را نشان دهد و اين امتياز كمى نيست. كتاب ديگر غلامرضا قبه به نام «ده تا از خواب هايى كه ديدم» توسط نشر شريف چاپ و منتشر شده است. نويسنده در اين اثر، خواب را به عنوان يك تمهيد انتخاب مى كند تا داستان خودش را روايت كند. داستان هايى كه ظاهراً مستقل اما يك خط نامرئى آنها را به هم پيوند مى دهد.
* دين و فلسفه، تاريخ وسياست، هنر
«آشنايى با اسلام» عنوان كتابى نوشته آيت الله ابراهيم امينى است كه از سوى انتشارات بوستان كتاب قم چاپ و منتشر شده است. كتاب حاضر با قلمى روان و شيوا اصول و فروع اسلام را در شش بخش براى همكاران بويژه جوانان تبيين كرده است: اصول دين، اخلاق در اسلام، اسلام و ايمان، انسان از ديدگاه اسلام، تكاليف و احكام و منابع آن ها و فروع دين عناوين بخش هاى مختلف است. «قصه و نكات تربيتى آن در قرآن» نوشته سيد سعيد مهدوى كتابى است كه از سوى انتشارات بوستان كتاب منتشر شده است. قرآن كتاب تربيت است ، ولى از هنرداستان در خدمت رشد و تعالى عقل ها و جهت دهى به زندگى بشر بهره مى برد. هر قصه در قرآن به تناسب موقعيت ويژه خويش، پيام هاى ارزنده اى دارد كه درخور تأمل است. اين كتاب در سه فصل، موضوع قصه را در قرآن بررسى كرده و ويژگى هاى قصه، اهداف قصه در قرآن و نكات تربيتى قصه هاى قرآن را روشن مى كند. «اسوه هاى قرآنى و شيوه هاى تبليغى آنان» عنوان كتابى به قلم مصطفى عباسى مقدم است كه از سوى بوستان كتاب منتشر شده است. اين كتاب طى سه بخش و چند فصل جايگاه اسوه ها در قرآن، پيامبران و شيوه هاى تبليغى آنان، ديگر شخصيت هاى برجسته قرآن و شيوه هاى تبليغى آنان را مورد بررسى قرار مى دهد. «آشنايى با اسوه ها» كتابى به قلم جواد محدثى است كه انتشارات بوستان كتاب منتشر كرده است. نويسنده در اين كتاب، مخاطب را با زندگى و چهره فروزان ده الگو و اسوه در جهان اسلام آشنا مى كند. سلمان فارسى، بلال، عمار ياسر، حبيب بن مظاهر، عبدالله بن مسعود، حمزه سيدالشهدا، حجربن عدى، مسلم بن عقيل، ميثم تمار و عباس بن على (ع) اين ده چهره برجسته هستند. «سفرنامه مكه معظمه» اثر ميرزا عبدالحسين خان افشار ارومى به اهتمام رسول جعفريان از سوى نشر علم به بازار آمد. سفرنامه ميرزاعبدالحسين خان افشار از نمونه سفرنامه هاى رايج در دوره قاجارى است كه بسيارى از نويسندگان اشرافى و ادارى اين دوره دست به تأليف آن مى زدند. وى در ۲۵ شعبان سال ۱۲۹۹ (تيرماه ۱۲۶۱ ش ‎/ ژوئيه ۱۸۸۲ م) از تهران حركت كرده و در ۱۸ جمادى الثانيه سال ۱۳۰۰ (ارديبهشت ۱۲۶۲ ش) به تهران بازگشت.
«جستارهاى صدرايى» كتابى تأليف محمود خاتمى است كه از سوى نشر علم به بازار آمد. مجموعه حاضر دومين مجموعه از مقالاتى است از استاد دكتر محمود خاتمى براى ترجمه به فارسى انتخاب شده است. اين مقالات كه به لحاظ موضوعى هم تا حدى با هم متناسب اند انديشه هاى بسيار بديع و ويژه اى است كه در ضمن قرائت كاملاً متفاوتى از حكمت متعاليه صدرايى صورت مى گيرد. اين مقالات توسط گروهى از مترجمان به فارسى برگردانده شد. «چهار بانوى تاريخ ساز» عنوان كتابى به قلم زهرا زواريان است كه روايتى از زندگى فاطمه بنت اسد، نرجس خاتون، هاجر و رابعه عدويه به دست مى دهد. اين كتاب از سوى انتشارات قديانى منتشر شده است. اين كتاب كه قبلاً در چهار مجلد جداگانه منتشر گرديد، در مقدمه آورده است: قصد من از نگارش اين داستان ها تذكر و تلنگرى به خودمان بود. تلنگر به درونى ترين و عميق ترين لايه هاى وجودمان. با طرح اين پرسش كه ما در كجاى اين قافله حركت مى كنيم انتشارات سوره مهر مجموعه آثار دكتر عماد افروغ را در چند جلد در دست آماده سازى و چاپ دارد كه هفته گذشته جلد اول آن را تحت عنوان «انقلاب اسلامى و مبانى باز توليد آن» و جلد پنجم را تحت عنوان «محتواگرايى و توليد علم» چاپ و منتشر كرده است. آسيب شناسى انقلاب اسلامى، ماهيت، ضرورت و اركان نقد در جمهورى اسلامى، تبيين فلسفى انقلاب اسلامى براساس حكمت متعاليه، ربط دو گفتمان مشروطه و انقلاب اسلامى، آزادى در انديشه سياسى امام خمينى(ره)، دموكراسى در انديشه سياسى امام خمينى (ره) و... عناوين برخى مطالب جلد اول اين مجموعه است. «روزشمار ۱۵ خرداد» عنوان كتابى در دو جلد به اهتمام احمد گودرزيانى است كه از سوى انتشارات سوره مهر منتشر شده است. جلد دهم «روز شمار انقلاب اسلامى» به اهتمام ميرزا باقر عليان نژاد از سوى انتشارات سوره مهر به بازار آمد. اين كتاب حوادث روزهاى شانزدهم تا بيست و دوم دى ماه سال ۵۷ را دربرمى گيرد.
«قانون مديريت خدمات كشورى» به انضمام فهرست موضوعى توسط كامران فراهانى و مراد على عباسى گردآورى و از سوى نشر شيوه چاپ و منتشر شده است. در راستاى خواسته عمومى و اصلاح نظام بوروكراسى و ادارى، دولت اقدام به تدوين لايحه اى جهت اصلاح نظام ادارى و وضعيت پرداخت كاركنان نموده كه در پانزده فصل تنظيم و در كتاب «قانون مديريت خدمات كشورى» توسط همكاران شركت مديريت منابع آب، گردآورى شده است. «خودانديشى پسامدرن» كتابى از هيلارى لاوسن با برگردان سينا رؤيايى است كه از سوى انتشارات مرواريد به بازار آمد. هيلارى لاوسن در اين كتاب علاوه بر ارائه شرحى نو از آثار سه فيلسوف برجسته معاصر ـ نيچه، هايدگر و دريدا ـ و روشن كردن زواياى تاريك مانده دغدغه هاى ذهنى آن ها، كليد فهم تفكر فلسفى پسامدرن را در اختيار خواننده مى گذارد.
«انقلاب فرانسه و رژيم پيش از آن» اثر الكسى دوتوكويل با ترجمه محسن ثلاثى از سوى انتشارات مرواريد چاپ و منتشر شده است. اين كتاب را بيشتر جامعه شناسان و تحليلگران تاريخ اجتماعى، شاهكار دوتوكويل، پژوهشگر و سياستمدار نامى فرانسه در قرن نوزدهم مى دانند و بر اين باورند كه اين كتاب از نظر روش تحقيق و درجه عينيت و اتكا به مدارك و اسناد موثق و پايبندى به اصول علمى و پژوهش اجتماعى، حتى با معيارهاى پيشرفته بررسى اجتماعى در زمان كنونى، مى تواند همچنان به عنوان يك پژوهش تاريخ اجتماعى نمونه و الگوى كار تاريخ نويسان باشد.