سد نيان يكى از دو بخش پروژه «سد نيان - شميل» است كه تأمين بخشى از آب شرب بندرعباس، بندر خمير، جزيره قشم، صنايع غرب بندرعباس و تأمين حقابه هاى كشاورزان براى توسعه هزار و ۸۰۰هكتار اراضى پائين دست را برعهده دارد.
اين سد از نوع خاكى و با هسته رسى است و تا كنون ۷۵ درصد پيشرفت فيزيكى داشته است.
مظفر افسايى، مديرعامل آب منطقه اى استان هرمزگان در اين باره مى گويد: اعتبار كلى اين سد حدود ۸۰ ميليارد تومان بوده كه تا پايان سال ۸۵ حدود ۴۵ ميليارد تومان هزينه شده است و مابقى آن نيز تا ماه هاى آينده تأمين مى شود و در اين صورت ، سد نيان تا پايان شهريور سال ۸۷ به بهره بردارى خواهد رسيد.
وى مى افزايد: در سفر اول هيأت دولت به استان هرمزگان در سال ،۸۴ از آنجا كه عمليات اين سد ۱۸ ماه متوقف مانده بود، باموافقت هيأت دولت، اعتبارات لازم براى ادامه پروژه اختصاص يافت و عمليات احداث اين پروژه نيمه كاره و رها شده، مجدداً از سر گرفته شد.
افسايى مى گويد: ظرفيت ذخيره آب دو سد شميل و نيان مجموعاً ۱۳۰ ميليون مترمكعب و به عبارتى ظرفيت هريك از آنها، ۶۵ ميليون مترمكعب است. وى مى افزايد: اين سد آب آشاميدنى مورد نياز بيش از ۵۰۰هزار نفر از مردم بندرعباس، بندرخمير و صنايع غرب بندرعباس را تأمين خواهد كرد.
مديرعامل آب منطقه اى استان هرمزگان تصريح مى كند: حدود يك ميليارد و چهارصدميليون مترمكعب آب شيرين روان قابل استفاده در استان وجود دارد كه وزارت نيرو براى استفاده بهينه از اين ظرفيت، مطالعه و احداث ۱۰ سد را در دست انجام دارد.
مشخصات پروژه سدهاى شميل و نيان
پروژه ساخت سدهاى شميل و نيان با دو هدف اصلى ذيل طراحى شده است:
۱) تغذيه اراضى پائين دست و تأمين آب كشاورزى و شرب
۲) كنترل سيلاب رودخانه هاى نيان و شميل
اين طرح شامل كارهاى تكميلى ساخت دو سد خاكى به ارتفاع ۲۷‎/۳۰ متر (نيان) و ۳۲‎/۳۰ متر (شميل) از كف رودخانه با سيستم انحراف باز، سرريز دريچه اى (نيان)، سرريز كمكى، سرريز اضطرارى، پنج زينچه در اطراف سد شميل، چاه قنات، آبگير سطحى و زيرزمينى و تخليه كننده تحتانى (شميل و نيان) به همراه كمپ بهره بردارى مى باشد كه طبق پيش بينى طرح در مدت زمان ۱۵ ماه تكميل و به بهره بردارى خواهد رسيد.همچنين با توافق كارفرما بخشى از كمپ بهره بردارى در دوران تكميل پروژه توسط پيمانكار مورد استفاده قرار گرفته است.
عمليات هيدرومكانيكال سدها شامل خط لوله آب شرب زيرزمينى تا پائين دست سد به طول ۱۱۰۰ متر، لوله هاى انحراف و حقابه زير بدنه سدها (به قطرهاى ۲۰۰۰ ، ۱۲۰۰ ، ۸۰۰ و ۵۰۰ ميليمتر براى هر دو سد) به همراه دريچه هاى كالورت انحراف شميل، دريچه هايى به ابعاد ۹*۱۱ متر به تعداد چهار دستگاه در سرريز نيان و بالاخره ايستگاه پمپاژ چاه ـ قنات جهت انتقال آب زيرزمينى قابل شرب به خط لوله پائين دست سد مى باشند كه جهت تأمين آب قشم و بندرعباس پيش بينى شده است.
عمليات ساختمانى شامل تكميل ساختمان هاى كمپ بهره بردارى به همراه حفظ و نگهدارى ساختمان هاى كمپ پيمانكار در حدود سه هزار متر مربع، تأسيسات فرآورى مصالح سنگى و بتونى و بالاخره جاده هاى دسترسى، انحرافى، ارتباطى و سرويس مى باشد. عمليات ارتباطى شامل سيستم ماهواره اى براى ارتباط صدا، تصوير و Data مستقيماً از سايت به مبادى مديريت طرح، مشاور و پيمانكار است و بيشتر سيستم هاى كنترل از جمله آزمايشگاه، ابزار دقيق سدها، كنترل رودخانه و با سكول به صورت ديجيتال قابل انتقال به مركز فرستنده اطلاعات خواهند بود و در درون پروژه به صورت شبكه مورد استفاده طرف هاى ذيربط قرار مى گيرند.
قرارداد با پيمانكار براساس فهرست بهاى سدسازى سال ۸۵ منعقد شده و كارهاى نظارت طرح به شركت سهامى خدمات مهندسى برق (مشانير) و عمليات اجرايى آن به عهده شركت ديداس سپرده شده است.
در برنامه ريزى هاى انجام شده براى اجرا و بهره بردارى اين پروژه تأكيدهاى اصولى بر روى مديريت هاى منسجم، هماهنگى بين اركان اجراى طرح و مهمتر از همه سيستم ارتباطى روان و قابل اعتماد براى تبادل اطلاعات بوده است.
محل و موقعيت پروژه
محل ساخت سدهاى شميل و نيان در استان هرمزگان به فاصله حدود ۹۰ كيلومترى شمال خاورى شهر بندرعباس، واقع در ۱۲ كيلومترى شمال روستاى شميل (از طريق جاده بندرعباس ـ ميناب) است.
محل درياچه مشترك شميل و نيان در منطقه روستاى سرزه شميل و سرزه پشت بند تا گلوگاه رودخانه زندان ادامه مى يابد و جمعيتى كمتر از ۵۰۰ نفر را در خود جاى داده است.بررسى هاى به عمل آمده در بحث تملك اراضى نشان مى دهد كه حدود ۷۰ خانواده در روستاى سرزه شميل و ۱۳۰ خانواده در روستاى سرزه پشت بند و اطراف آنها ساكن مى باشند كه مجموعاً تعداد ۲۰۰ خانوار را در داخل درياچه تشكيل مى دهند.
اهداف پروژه
هدف هاى پنج گانه زير در طرح ساخت سدهاى شميل و نيان مدنظر است.
الف ـ تأمين بخشى از آب آشاميدنى شهر بندرعباس و قشم از طريق انتقال آب شيرين مخزن زيرزمينى به وسيله يك رشته خط لوله به مخزن ۱۰ هزار متر مكعبى حسن لنگى.
ب ـ كنترل سيلاب.
ج ـ تأمين حقابه هاى جريان پايه رودخانه هاى شميل و زندان براى حفظ محيط زيست.
د ـ تقويت آبخوان دشت شميل (تخت) و تغذيه چاه هاى آب كشاورزان اين منطقه.
ه ـ ذخيره سازى آب سيلاب براى مصارف كشاورزى از طريق شبكه هاى آبيارى ـ زهكشى پائين دست.
مشخصات فنى كالورت سد شميل
كالوت سد شميل به درازاى ۲۱۸ متر داراى دو آبرو به ابعاد ۳*۳ متر مى باشد.اين كالورت در سمت راست رودخانه و در زير بدنه قرار دارد.ظرفيت طراحى كالورت ۴۸‎/۲ متر مكعب در ثانيه در نظر گرفته شده است.بخش نخست كالورت به صورت جعبه بتونى به درازاى ۹۶ متر است.بخش دوم آن نيز به درازاى ۱۲۲ متر كه در زير بدنه سد قرار مى گيرد شامل دو لوله فلزى به قطر دو متر بوده كه كاملاً در بتون مسلح مدفون مى باشد.
مشخصات فنى سرريز نيان
سرريز نيان به طول تقريبى ۱۶۰ متر و به عرض ۵۶ متر مجهز به چهار دريچه قطاعى هر يك به عرض ۱۱ متر و ارتفاع ۹ متر كه رقوم آستانه آن ۱۲۸ متر از سطح دريا و ظرفيت سيستم تخليه كننده آن چهار هزار و ۳۰۰ متر مكعب بر ثانيه است.

اين سد هسته رسى دارد و طول تاج آن حدود ۴۸۸ متر و عرض تاج بالا هفت متر و عرض تاج پائين آن ۱۳۰ متر است.
ارتفاع سد از كف رودخانه ۲۹ متر و حدود ۶۱۰ هزار مترمكعب عمليات خاكريزى سد انجام شده است. عمليات بتونى اين سد، ۲۸ هزار متر مكعب و ظرفيت سرريز آن كه از نوع جانبى است، هزار و ۴۶۶ مترمكعب در ثانيه است.
سد چلوگهره دو دهانه كالبرت دارد كه در قسمت پائين سد قرار دارد به همراه يك لوله خروجى كه در ضلع غربى سد قرار دارد و مى توان يك سيستم انتقال آب را از طريق آن ايجاد كرد. به طور كلى اين دو دهانه مى تواند هزار و ۲۰۰ ميلى ليتر آب را از دهانه كالبرت خارج كند. نكته قابل توجه اين كه هزينه هاى احداث اين سد تا به حال ۷ ميليارد و ۷۰۰ ميليون تومان است و اين سه چهارم هزينه هايى است كه بايد انجام شود.
هرچند مطالعات سد چلوگهره از سال ۸۳ آغاز شد ولى بيشترين و اصلى ترين قسمت آن در سال هاى ۸۵ و ۸۶ و بعد از تأكيد ات رياست جمهورى در سفر استانى سال ۸۴ انجام شده است. در كل ۸۰ درصد عمليات احداث سد در دو سال گذشته اجرا شده است. حوضچه مفيد سد حدود ۱۰ ميليون مترمكعب است و تا ۱۳ ميليون متر مكعب قدرت آبگيرى دارد و در ايام تابستان كه استان با بارش هاى موسمى مواجه است، اين سدها كمك بزرگى است براى جمع آورى و نگهدارى بارش هاى دفعى تا قابليت استفاده از بارش ها را در طول سال براى كشاورزان و مردم فراهم كند. اين سد در دهه فجر سال جارى به بهره بردارى رسيد.

خط لوله گازرسانى عسلويه - بندر هرمزگان- ايران شهر - هند- پاكستان به خط لوله صلح و يا خط لوله هفتم معروف است.
طول اين خط لوله در استان هرمزگان، ۴۳۰ كيلومتر است و يكى از پروژه هاى مصوب سفر استانى هيات دولت است. بيشترين طول اين خط لوله در استان هرمزگان است.
اعتبار تخصيص يافته براى اجراى پروژه در استان هرمزگان ۸۰۰ ميليارد تومان است. كه تماماً از محل اعتبارات سفر استانى هيأت دولت است. هم اكنون عمليات حفارى و لوله گازى در پنج نقطه استان با پنج اكيپ مجزا و مجهز (خمير- پارسيان- بندرعباس و رودان) در حال انجام است و ۶۰ درصد پيشرفت فيزيكى داشته. اين پروژه نقش بسيار مهمى در توسعه صنايع استان همچون پتروشيمى و پالايشگاه و صنايع انرژى بر نظير آلومينيوم و فولاد خواهد داشت و قرار است در آينده، انشعاباتى از اين خط لوله گاز، براى گاز خانگى درنظر گرفته شود. عمليات اين پروژه در استان هرمزگان از سال ۱۳۸۴ آغاز شده و هم اكنون جلوتر از برنامه پيش بينى شده در حال اجرا است.
طبق پيش بينى برنامه اين پروژه بايد تا پايان سال ۸۸ به اتمام برسد ولى با روند كنونى، به نظر مى رسد كه اين پروژه يك سال زودتر به بهره بردارى برسد.
اين خط از بوشهر به هرمزگان مى آيد و انشعاب آن به فارس و در ادامه به استان كرمان و سيستان و بلوچستان مى رود و از طريق مرز ايرانشهر تا پاكستان و هندوستان ادامه مى يابد.
كل مسير پروژه حدود هزار كيلومتر است كه تقريباً ۴۳ درصد آن در استان هرمزگان قرار دارد. تمام مسير خط لوله در استان هرمزگان حفارى شده و لوله ها در برخى نقاط جاگذارى و جوشكارى شده است. حتى در برخى نقاط كوهستانى، سختى كار به حدى بود كه بايد از طريق انفجار، حفارى صورت مى گرفت تا لوله جاگذارى شود. تاكنون ۴۸۰ ميليارد تومان براى پروژه هزينه شده است و مشكل اعتبارى ندارد. هرچه قدر كه كار انجام شود، اعتبار آن نيز موجود است.