[مترجم: اسد شكورپور]

اگرچه انفجار ساختمان تجارت جهانى در سال ۲۰۰۱ اندكى بر روابط اقتصادى آمريكا و عربستان تأثير گذاشت، اما سريعاً روابط ميان اين دو كشور به حالت عادى بازگشت، به طورى كه اكنون حجم سرمايه گذارى هاى عربستان در آمريكا ۴۲۰ ميليارد دلار اعلام شده است. اگر سرمايه گذارى هاى ساير كشورهاى حوزه خليج فارس در آمريكا نيز محاسبه شود، رقم بسيار بالايى به دست خواهد آمد، به طورى كه سرمايه گذارى هاى كلان فوق تا حدودى نگرانى هاى كاخ سفيد را برانگيخته است.
بر اساس اعلام يك گزارش اقتصادى حجم تبادل تجارى ميان آمريكا و عربستان در سال ۲۰۰۶ به حدود ۴۱‎/۸ ميليارد دلار رسيد و طى دهه اخير به طور ميانگين حجم تجارت ميان دو كشور ۲۸‎/۷ درصد رشد داشته است. در اين گزارش تصريح شده: حجم سرمايه گذارى هاى خاص عربستان در آمريكا ۴۲۰ ميليارد دلار است.
بر اساس گزارشى كه بانك عربستانى - انگليسى ساب منتشر كرده، آمريكا طى ۴۷ سال گذشته بزرگترين شريك اقتصادى عربستان بوده و عربستان يكى از بازارهاى اصلى آمريكا در خاورميانه به شمار مى رود. در اين گزارش آمده است: صادرات آمريكا به عربستان طى ۱۷ سال اخير شاهد هيچ گونه كاهشى نبوده، اما فقط در سال ۲۰۰۲ در پى انفجار برج تجارت جهانى اين اتفاق رخ داد و در آن زمان اعلاميه هاى مردمى زيادى مبنى بر تحريم كالاهاى آمريكايى منتشر شد. بر اساس اعلام گزارش ساب صادرات آمريكا به عربستان در سال ۲۰۰۷ شاهد يك ركورد در روابط ميان دو كشور بود و به ۱۰‎/۹ ميليارد دلار رسيد.
بانك فوق تأكيد مى كند در بازارهاى عربستان رقابت شديدى ميان كالاهاى آمريكايى و چينى وجود دارد و كالاهاى چينى تهديدى عليه اقتصاد و كالاهاى آمريكا به شمار مى روند. در سال ۱۹۹۰ حجم صادرات چين به عربستان از ۱‎/۸ درصد فراتر نمى رفت، اما اين رقم در سال ۲۰۰۶ به ۸‎/۵ درصد رسيد. از نظر سهم سرمايه گذارى در عربستان همچنان آمريكا در صدر قرار دارد و در پى اقبال شركت هاى آمريكايى به سرمايه گذارى هاى جديد در عربستان انتظار مى رود سرمايه گذارى هاى آمريكا بيشتر از گذشته شود.
در گزارش فوق به نقل از شركت آرامكو آمده است: ۱۹‎/۲ درصد از مجموع نفت توليدى آمريكا به بازارهاى آمريكا اختصاص داده مى شود كه به طور ميانگين روزانه ۲‎/۳ ميليون بشكه نفت به آمريكا صادر مى شود. شايان ذكر است ۹۸ درصد صادرات عربستان به آمريكا را نفت تشكيل مى دهد. حوادث مربوط به ۱۱ سپتامبر و اوضاعى كه پس از اين حادثه در جهان حكمفرما شد و عربستانى ها براى گرفتن ويزا براى ورود به آمريكا با مشكلاتى مواجه شدند، باعث شد تا بازارهاى آمريكايى موقتاً جذابيت خويش را به عنوان يك مكان سرمايه گذارى مناسب از دست بدهند و عربستانى ها اموالشان را در طرح هايى در اروپا، خاورميانه و آسيا سرمايه گذارى كنند.سهم آمريكا از سرمايه گذارى هاى خاص عربستان قبل از سال ۲۰۰۱ ، ۵۰ درصد بود كه پس از آن به ۳۵ درصد كاهش يافت. همچنين رياض نقش مهم و اساسى در ارتباط ارزهاى كشورهاى خليج فارس با دلار دارد كه اين مسئله عمق روابط دوجانبه را نشان مى دهد.
از نظر نظامى نيز عربستان بزرگترين مشترى سلاح هاى آمريكايى به شمار مى رود، به طورى كه تانك هاى آمريكايى ۷۳ درصد از مجموع سلاح هاى زرهى عربستان را تشكيل مى دهد، همچنين پس از جنگ اول خليج فارس عربستان تمام هلى كوپترها و بخش زيادى از سلاح هاى ناوگان دريايى را از آمريكا خريدارى كرد. قبل از توافقنامه تايفون اتكاى نيروى هوايى عربستان بر هواپيماهاى آمريكايى ۶۰ درصد بود، اما پس از توافقنامه فوق يك توافقنامه جديد درباره سلاح به ارزش ۲۰ ميليارد دلار امضا شد كه با امضاى آن در تاريخ روابط مربوط به سلاح آمريكا و عربستان نقطه عطفى رخ داد.
يك مركز بين المللى مالى كه مقرش در واشنگتن قرار دارد، حجم ارزهاى موجود در كشورهاى شوراى همكارى خليج فارس را در پايان سال جارى بيش از دو هزار ميليارد دلار پيش بينى كرده است، اين درحالى است كه مجموع توليد ناخالص ملى شش كشور عضو شوراى همكارى خليج فارس در سال گذشته ۹۰۰ ميليارد دلار بوده است.
دكتر محمد العسومى از كارشناسان و مشاوران اقتصادى مى گويد: در نتيجه افزايش درآمدهاى نفتى كشورهاى شوراى همكارى خليج فارس توانستند پس از تأمين بودجه هاى خود و پرداخت بدهى هايشان بقيه درآمدهاى نفتى شان را به ذخيره هاى مناسبى براى آينده تبديل كنند.
مركز مالى آمريكا طى گزارشى اخيراً اعلام كرده بود حجم اموال كشورهاى عربى كه طى سال هاى ۲۰۰۲ الى ۲۰۰۶ به كشورهاى جهان سرازير شده، از نيم تريليون دلار بيشتر بوده است كه نيمى از سرمايه هاى فوق در آمريكا سرمايه گذارى شده است. ۲۰ درصد سرمايه هاى فوق در كشورهاى اروپايى و ۱۰ درصد در كشورهاى عربى و بقيه نيز در ساير كشورهاى آسيايى سرمايه گذارى شده است.مركز مالى بين المللى آمريكا در ادامه گزارش خود پيش بينى كرده است درآمدهاى ناشى از صادرات نفت كشورهاى شوراى همكارى خليج فارس تا سال ۲۰۲۲ به بيش از ۶ تريليون دلار خواهد رسيد و كيفيت سرمايه گذارى اين مبلغ پيامدهاى مالى و سياسى زيادى را بر جاى خواهد گذاشت كه تأثيرات آن ده ها سال باقى خواهد ماند.
مركز جهانى ماكينزى اعلام كرد اگر قيمت هر بشكه نفت خام ۷۰ دلار باشد، طى ۱۴ سال آينده درآمدهاى كشورهاى شوراى همكارى خليج فارس ۶‎/۲ تريليون دلار خواهد بود و اگر هر بشكه نفت ۱۰۰ دلار به طور ميانگين به فروش برسد، درآمد اين كشورها به ۹ تريليون دلار مى رسد و اگر هر بشكه نفت خام ۵۰ دلار محاسبه شود، طى ۱۴ سال آينده درآمد اين كشورها ۴‎/۷ تريليون دلار خواهد بود.
گفتنى است بالا رفتن تقاضاى چين و ساير كشورهاى در حال توسعه براى خريد نفت، رشد اقتصادى كشورها، وجود نگرانى هايى درباره عدم كفايت منابع نفتى موجود و بحران هاى سياسى از جمله عوامل افزايش قيمت نفت در برهه فعلى به شمار مى روند. در گزارش مذكور تأكيد شده در آينده تصميم هاى اقتصادى شش كشور شوراى همكارى خليج فارس يعنى عربستان، امارات، كويت، قطر، عمان و بحرين در بازارهاى جهانى تأثيرگذار خواهد بود.

روزهاى گذشته دو قسمت از مصاحبه با دكتر منوچهر فرهنگ را خوانديد اينك بخش پايانى اين مصاحبه را از نظر مى گذرانيد.

*شما اكنون رئيس انجمن اقتصاد دانان ايران هستيد و به زودى قرار است كه اين پست را واگذار بكنيد، پيامتان به اعضاى انجمن چيست
مى خواهم بگويم كه انجمن اقتصاد دانان ايران يك نهاد معمولى نيست. در اينجا بزرگان علم اقتصاد در مقياس جهانى شركت كرده اند. اينها بايد كوشش بكنند تا علم در ايران توسعه پيدا بكند و مردم از فرهنگ بهترى برخوردار بشوند.
به جوان ها هم مى خواهم بگويم فكر نكنند كه بنده يك نابغه بودم كه به اينجا رسيدم نخير، بنده در سايه كوشش و استقامت بود كه به اين پايه رسيدم. راز پيشرفت من در زندگى و علم آموزى كوشش و پشتكار و استقامت و صبر كردن بر سختى ها بوده است.
از اين جهت جوانان اگر در زندگى به مشكل بر مى خورند فكر نكنند كه دنيا سرآمده و راه ديگرى وجود ندارد، استقامت و كوشش حلال مشكلات است.
*آقاى دكتر شما راز توسعه نيافتگى ايران را در چه مى دانيد
راز توسعه نيافتگى ايران جهل است. ايران راه گريزى ندارد و بايد استقامت كند تا علم و علم آموزى و رفتار علمى نهادينه شود. الآن در جمهورى اسلامى جوانان ايرانى توانستند ۸۰ سد بزرگ و كوچك احداث كنند، آيا اين شوخى است فقط علم است كه مى تواند چنين دستاوردى داشته باشد. چرا اين مردم قبلاً اين كار را نكردند، چون علم اين كار را نداشتند، ايستادند، استقامت كردند و علم را آموختند، آنگاه به آبادكردن ميهن شان پرداختند.
*در بين بزرگان علم اقتصاد جهان بينش و روش چه كسى را بيشتر مى پسنديد به جز كينز
من همه را خواندم و تقريباً با همه آشنايى دارم و اكثر آنها را مى پسندم.
مثلاً فرض كنيد ساموئل سون و كتاب علم اقتصاد او را كه دكتر پيرنيا به فارسى برگردانده مى پسندم.
*شما فكر مى كنيد براى گسترش و بهينه سازى علم اقتصاد در ايران چه بايد كرد
مبادله نظريات اقتصادى مابين اقتصاددانان ايران و جهان مى تواند به اين امر كمك كند.
*آيا به نظر شما يك افتراق و جدايى بين اقتصاددانان و اقتصادخوانده هاى ما با زندگى عادى و مسائل مبتلابه مردم وجود ندارد
چرا هست، اتفاقاً متناسب با اين اختلاف است كه ما توسعه نيافته هستيم و ديگران توسعه يافته.
*فكر مى كنيد علتش چيست
چون ما كار نكرديم، علت تاريخى دارد. خيلى چيزها دخيل بوده به هر حال ما تحت تأثير استعمار بوديم. ما بلد نبوديم كه از امكانات و علم خودمان حسن استفاده را بكنيم.
*به نظر شما مشكل برنامه ريزى در ايران يا به تعبير شما برنامه گذارى در ايران چى بوده ما نزديك به ۶۰ سال برنامه ريزى داريم ولى توسعه يافته نيستيم
يكى از چيزهايى كه براى برنامه ريزى علمى لازم است داشتن آمارهاى درست و اشخاص مطلع است. ما متأسفانه آمارهاى درست نداشتيم. چون تشكيلاتى در كشور براى اين كار وجود نداشت. در عين حال نظام هاى آموزشى و علمى ما هم جريان فراگيرى نداشت و جوانان ما مثل اكنون اينقدر امكانات علم آموزى نداشتند. اينها قطعاً از توسعه نيافتگى كشور تأثيرگذار بوده و البته گذاشته است.
*نظر شما درباره تأثير نفت بر جريان توسعه كشور چيست
اگر پول نفت را درست خرج نكنيم، مشكل به وجود مى آيد.
چون حيف و ميل پول باعث تورم، فساد و عقب افتادگى مى شود. منابع را بايد درست خرج كرد و سرمايه گذارى انجام داد. اگر بخواهيم كه تعادل همه جانبه و عمومى اقتصادى برقرار شود نيازمند برنامه ريزى دقيق و علمى هستيم. پول نفت را اگر خرج نكنيم و در چارچوب برنامه هاى اقتصادى سرمايه گذارى بكنيم بهتر مى توانيم به توسعه دست يابيم.
*و كلام آخر...
موقعى كه در فشار بودم و دستگاه آن وقت مرا تحت فشار گذاشته بود شعرى گفتم بدين مضمون:
گر پر و بالم شكنى سر بكشم بر آسمان
ور سر و ساقم بزنى، سايه زنم بر اين جهان
بحرم و بحر موج زا، ابرم و ابر اوج گير
از پى دانشم روان، وز پى دانشم روان