] آذرميدخت نقى زاده هنجنى ]

تاريخ، صفحات زيادى به خود ديده، برگ هاى زيادى در آن رقم خورده، قهرمانان زيادى در تاريخ آمد و شد داشته اند، اما عاشورا در تاريخ اسلام برگ جاويدانى است كه قهرمان آن، خود، تاريخ ساز عالم است.
واقعه عاشورا در سال ۶۱ هجرى و شهادت امام حسين(ع) و يارانش از يكسو، به اسارت رفتن حضرت زينب(س) و فرزندان و خانواده و ياران آن امام رشيد تا هميشه تاريخ بر قلب عالم سنگينى و حزن ابدى دارد اما حزن بدون تفكر و عبرت از بزرگ ترين واقعه بشرى، ظرفيت انديشه و تفكر را در جهان براى هميشه خالى خواهد ساخت.
«تاملاس توندن» هندى كه زمانى رئيس كنگره ملى هندوستان بود نهضت قهرمان كربلا را سبب تعالى عرصه فكر و انديشه مى داند و مى گويد: «اين فداكارى هاى عالى از قبيل شهادت امام حسين(ع) سطح فكر بشريت را ارتقا بخشيده است و خاطره آن شايسته است هميشه باقى بماند و يادآورى شود.
گويند تاريخ را مردان بزرگ مى سازند اما واقعيت اين است حسين(ع) نه فقط به عنوان مرد بزرگ بلكه تاريخ را براى همه بشريت رقم زد و صفحات آن را براى ابناى بشر بازگذارد تا فارغ از زمان و مكان خود بدانند اگر شورى هست در خاك كوچك و گلگون نينواست و اگر هنوز دلى بيدار، گامى استوار، راهى روشن، ندايى رسا، قلبى عاشق، چشمانى نگران، دستانى بخشنده، يارانى وفادار، بازآمدگانى خسته، در سراسر عالم وجود دارند شايد نشانى از خيمه هاى عاشورا را با خود دارند.
عبدالرحمان شرقاوى نويسنده مصرى با همين نگرش مى گويد: «امام حسين(ع) شهيد راه دين و آزادگى است. نه تنها بايد شيعه به نام حسين(ع) ببالد بلكه تمام آزادمردان دنيا به اين نام شريف افتخار كنند.»
عاشورا محملى است مالامال از آموزه و پندهاى عملى و اخلاقى، براى بشرى كه دو ويژگى عمده آن نسيان و غرور است.
اين نهضت پرشور آنچنان در عمق و مركز انديشه بشرى قرار گرفته كه حتى پس از صدها سال از وقوع آن، «عنصر تفكر ناب» در ميان متفكران، انديشمندان، جامعه سازان، رهبران دينى، سياسى و اجتماعى، هنرمندان و بسيارى از فرهيختگان علم و ادب در سراسر دنيا را به سان خورشيدى راهنماى جاودانى است. اكنون نام و آرمان حسين(ع) به سبب بى شمار فضيلت ايشان از حيطه جغرافيايى محدود و محاصره شده كربلا در عاشوراى سال ۶۱ ه.ق بسيار فراتر رفته، آينده اى كه پسر معاويه و يارانش بسيار حقيرتر از ديدن آن بودند.
در گوشه گوشه جهان و از هر كيش و آئينى دستى نيست كه از آسمان عرفان، انديشه، عمل، اخلاق و راه حسين ستاره اى برنگرفته باشد و دلى نيست كه با شهابى از سپهر عاشورا آرام نگرفته باشد.
«آنتون بارا» نمونه اى از خيل انديشمندان معاصر است كه در اين مسير گام برداشته. اين متفكر، محقق و نويسنده معاصر سورى مسيحى پس از تحقيق درباره نهضت عاشورا كتاب «الحسين(ع) فى الفكر المسيحى» را تأليف و با تواضع علمى و ادبى به آستان شهيد كربلا تقديم كرده و از ايشان تحت عنوان «الامام الحسين(ع) نور بلاحدود» ياد مى كند.
اين كتاب كه در سال ۱۹۷۸ توسط وى تأليف شد تا سال گذشته از چاپ چهارم گذشت و تاكنون به بسيارى از زبان هاى مختلف دنيا ترجمه و چاپ شده است.
بارا در اين كتاب مكرر به مقايسه شخصيت حضرت امام حسين (ع) و عيسى بن مريم (ع)، ديدگاه ها، سلوك زندگى، اعتقادات و سخنان ايشان پرداخته است.
از بارا نقل شده كه: «حماسه حسين (ع) تنها مختص به سنى و شيعه و مسلمانان نيست بلكه متعلق به هر مؤمنى است چنان كه در حديث آمده: «ان القتل الحسين حراره فى قلوب المؤمنين لاتبرد ابدا» در اين حديث نگفته فى قلب الحسين بلكه هر انسان آزاده اى كه به راه و رسم حسين ايمان دارد را شامل مى شود و لذا جهانيان و انديشمندان وقتى از سيره حسين آگاه مى شوند شيفته آن مى گردند. همان طور كه شيفته راه و مسلك على ابن ابيطالب (ع) شده اند.»
از اين نويسنده باذوق مسيحى علاوه بر اثر مكتوبش، اظهارات متعددى كه بيانگر ابراز عشق و ادب و لطف به ساحت امام عاشورا است زياد به جاى مانده است كه «حسين گوهر جاودان، گوهر اديان» و «حسين عليه السلام در قلب من است» و «يك مسيحى شيعه ام» از آن جمله اند.
در تاريخ ۲۰۰ سال اخير شبه جزيره هند نيز مردان متعددى «تاريخ ساز» سرزمين خود شدند كه به زعم بسيارى از آنها، آموزه هاى مكتب عاشورا در حركت سياسى اجتماعى آنها بسيار تأثير گذار بوده است.
مهاتما گاندى پدر و رهبر استقلال هند كه مبارزاتش با استعمارگران انگليسى در قرن ۲۰ ميلادى تاريخ اين كشور را دگرگون كرد، جان مايه حركت خود در راه آزادى و استقلال مردم هند از زير بار استعمار انگليس را تفكر و تدبر و عبرت آموزى از نهضت عاشورا مى داند.
گاندى قهرمان ملى هند در مسير مبارزه با پير استعمار انگليس براى رهايى سرزمينش درباره قهرمان جاويد كربلا مى گويد: «من زندگى امام حسين (ع) آن شهيد بزرگ اسلام را به دقت خواندم و توجه كافى به صفحات كربلا نموده ام و بر من روشن است كه اگر هندوستان بخواهد پيروز گردد بايد از امام حسين (ع) سرمشق گيرد.»
گاندى پس از پيروزى ملتش و استقلال هند در سال ۱۹۴۷ از سلطه بريتانيا مى گويد: «من براى مردم هند چيز تازه اى نياوردم، فقط نتيجه اى را كه از مطالب و تحقيقات درباره تاريخ زندگى قهرمان كربلا به دست آورده ام، ارمغان ملت هند كردم.»
محمدعلى جناح نخستين رهبر و لياقت على خان نخستين نخست وزير پاكستان نيز بر نهضت عاشورا مداقه داشتند.
محمدعلى جناح رهبر پاكستان در اين زمينه مى گويد: «بهترين درسى كه از تراژدى كربلا مى گيريم اين است كه حسين و يارانش ايمان استوار به خدا داشتند. آنها با عمل خود روشن كردند كه تقوى عددى در جايى كه حق با باطل رو به رو مى شود اهميت ندارد و پيروزى حسين با وجود اقليتى كه داشت باعث شگفتى من است.»
لياقت على خان اولين نخست وزير پاكستان در دوره محمدعلى جناح نيز از عبرت هاى عاشورا اين گونه مى گويد: «اين روز محرم (عاشورا) براى مسلمانان سراسر جهان معنى بزرگى دارد، در اين روز يكى از حزن آورترين وقايع اسلام اتفاق افتاد. شهادت حضرت امام حسين (ع) در عين حزن، نشانه فتح نهايى روح واقع اسلامى بود، زيرا تسليم كامل به اراده الهى به شمار مى رفت. اين درس به ما مى آموزد كه مشكلات و خطرها هرچه باشد، نبايستى پروا كنيم و از حق و عدالت منحرف شويم.»
صاحب نظران از نهضت عاشورا در ابعاد مختلف استفاده كرده اند، دسته اى اين نهضت را از منظر نظريات جامعه شناختى، برخى در انگاره هاى اسطوره پردازى، برخى به كاربردهاى دينى، عده اى از ديدگاه عقل و عرفان و اخلاق و جمعى از منظر بررسى نظريات سياسى و اجتماعى بدان وارد شده اند.
به هر روى تجميع ديدگاه هاى متفاوت متفكران جهان از نهضت عاشورا نشان مى دهد كه انديشه، سلوك، كنش و منش حضرت امام حسين (ع) و قيام عاشوراى آن امام شهيد سندى ابدى، واقعى و منشور نمونه تفكر و حيات انسانى در ابعاد مختلف است.