] تهمينه مهربانى[

هرگز به كسى نخواهم گفت: «مى دانم چه دردى مى كشى»، چون واقعاً نمى دانم. من پدر، مادر و برادرانم را در حادثه اى از دست داده ام، اما فرزندى نداشته ام، پس چطور مى توانم به مادرى كه فرزندش را از دست داده، بگويم كه مى دانم چه مى كشد.
هرگز به كسى نخواهم گفت: «مطمئنم كه بر مشكلات غلبه مى كنى»، چون واقعاً مطمئن نيستم. هزار بار تا به حال شده كه من نتوانسته ام بر مشكلاتم غلبه كنم.
هرگز به كسى نخواهم گفت: «بچه ها بزرگ مى شوند و زير بازوى شما را مى گيرند»، چون هزار بار ديده ام كه بچه ها نه تنها زير بازوى پدر و مادرشان را نگرفته اند، كه بار خودشان را هم روى دوش آنها انداخته اند.
هرگز به كسى نخواهم گفت: «اگر ما برويم و ديگرى بيايد، همه كارها جور مى شوند»، چون هزار بار ديده ام كه خيلى ها رفته اند اما چيزى تغيير نكرده است.
هرگز به كسى نخواهم گفت: «اگر اين كار را بكنى، آن طور مى شود يا نمى شود»، چون هزار بار ديده ام كه خيلى چيزها طبق برنامه ريزى هاى ما جور در نمى آيد.
اما به همه خواهم گفت: «اين دنيا خداى حكيم و مهربانى دارد كه بهترين چيزها را براى بندگانش مى خواهد، پس بهتر است به جاى فكر كردن به اين چيزها، هر كارى را تا جايى كه در توانمان هست، درست انجام بدهيم و نتيجه را به خدا واگذار كنيم». چون هزار بار ديده ام وقتى اين طورى فكر كرده ام، اوضاع هميشه خوب بوده است.

] باران طلايى[

حميدرضا حسين زاده، معتقد است زبان امروز، زبان تصوير است. او مى گويد كه ايران عروس جهان است، اما عروس مظلومى كه آن را جلوه نداده اند. به اين نكته هم اشاره مى كند كه «هنر» مى تواند همان موتور محركه ارتباط گيرى جوانان با ساير موضوع ها و به حركت درآمدن آنان در مسيرهاى مورد نظر و از خمودگى خارج شدن بخشى از جوانان ـ گروهى كه انگار ذوق و سليقه شان رنگ باخته و اگر از آنان نظر بپرسى مى گويند مگر ما هم مى توانيم نظر بدهيم ! ـ باشد.به عبارتى، «هنر» و پرداختن به آن، شايد همان رمز ورود به دنياى جوانان باشد، رمزى كه خيلى ها دنبالش مى گردند اما شايد نشانى اشتباه دارند.حميدرضا حسين زاده كه كليد ورود به دنياى جوانان را «هنر» مى داند، عكاس حرفه اى است. شايد كتاب هاى عكسش را ديده باشيد. از جمله «اصفهان مرواريد ايران»، اما پيش از آن كه به طور حرفه اى به عكاسى بپردازد، آهنگسازى كرده، انيميشن براى فيلم طراحى كرده و كاريكاتوريست هم بوده. رشته تحصيلى اش البته، هيچ كدام نيست. حسين زاده روانشناسى خوانده است. گپ ما با او از دو عكس شروع شد. يك عكس زيبا از نماز و عكس ديگرى از پوشاك مردم ايران در زمان هخامنشيان كه متأسفانه تا زمان چاپ به دستمان نرسيد. هر دو بسيار زيبا و گويا بودند. راستش ياد بعضى عكس ها از كشورهاى ديگر افتاديم و فكر كرديم چرا ما نتوانسته ايم مثل آنها تمدن و فرهنگ پربار ايرانى را با تصوير به جهانيان نشان دهيم اين گپ، به يك گفت وگوى طولانى تبديل شد كه خلاصه اى از آن را مى خوانيد.

* آقاى حسين زاده، شما طورى درباره هنر و تأثير آن بر جوانان صحبت كرديد كه انگار همان حلقه مفقوده يا رمز ورود به دنياى جوانان و دادن حركت و نشاط به آنان است.
بله. همين طور است. اگر به اين موضوع پرداخته شود، جوانان اغنا، ارضا و مطرح مى شوند و نيازى به جايگزين هاى ديگر براى مطرح شدن يا اغنا نخواهندداشت. گاه جمعيت جوان را كه در خيابان ها يا مترو مى بينيم، احساس مى كنيم برخى از آنها نوعى سردرگمى دارند. اوايل پيروزى انقلاب، جوان ها ديدگاه هاى عميق ترى داشتند. امروز گاهى حتى وقتى به برخى از جوانان مى گوييم نظرت چيست مى گويد من هم بايد نظر بدهم دو نكته درباره جوانان بايد موردتوجه قرار گيرد. كيفى پركردن اوقات فراغت و درنظر گرفتن ديدگاه جوان به طور خاص نه عام.جوان ها سرمايه هاى بزرگ هر كشورند. وقت جوان ها بايد با كيفيت پر شود. براى مثال اگر وزارتخانه اى مى خواهد برنامه داشته باشد، بايد از استادان عالى آن هنر يا صنعت دعوت به همكارى كند تا برنامه، نتيجه داشته باشد. صدا و سيما بايد در زمينه هاى هنرى الگو ارائه دهد. يكى از اشتباهات مسئولان اين است كه مى گويند فلان برنامه را نسل جوان مى پسندد و خوب است در حالى كه وظيفه ما ارتقاى اين سطح و دادن خوراك فكرى به جوانان است نه نگه داشتن سليقه و ذوق جوانان در همان حد، در طول تاريخ كشورهايى در بحث فرهنگ موفق بوده اند كه الگوهاى موفق ارائه كرده اند.
براى مثال ما در ادبيات الگوهاى خوبى داشته ايم، اما سؤال اين است كه آيا امروز مى توانيم حافظ داشته باشيم پاسخ اين است كه بله. اين پتانسيل در جوان هاى ما وجود دارد، اما چرا به منصه ظهور نرسيده، شايد به اين علت كه از تاريخ در مسير حركت به سمت آينده درست بهره نبرده ايم.
امروز حركت در زمينه علم و صنعت انجام شده اما واقعاً فرهنگ مظلوم مانده است. اگر فرهنگ مورد توجه ويژه قرار گيرد و بودجه استراتژيك براى آن درنظر گرفته شود، دنيا تحت تأثير حركت جوانان كشور و ايرانيان قرار خواهدگرفت. به فرموده پيامبر اكرم (ص) ايرانيان، تمام سطوح درجه يك دنيا را در هر زمينه اى به دست خواهند آورد چون ذوق، سليقه و علم بالايى دارند. ايرانى در ذوق و سليقه خودش را خوب نشان داده اما امروز برخى جوانان در اين زمينه خاموش شده اند. بايد به آنان معيار و الگو بدهيم تا به حركت درآيند. در اين زمينه به گفته اى از حضرت على(ع) اشاره مى كنم: «ارزش و مقام هر مرد به اندازه هنرى است كه آن را نيكو مى داند و اين همان كلمه اى است كه به قيمت درنمى آيد و هيچ قيمتى با آن برابرى نمى كند و هيچ كلمه اى با آن مقايسه نمى شود.»
اين مملكت، آنقدر سرمايه تاريخى، فرهنگى و دينى دارد كه مى توان بسيار موفق عمل كرد. دستمايه اين كار موفق، هنر است. يكى از ديدگاه هاى من اين است كه اجازه دهند تك تك جوانان بروند پشت تريبون و نظر بدهند. شنيده ام در زمان مارشال دوگل، يكى از برنامه ها براى جوانان اين بود كه هر جوانى روى صندلى رئيس جمهور مى نشست و مى گفت من روزى رئيس جمهور فرانسه خواهم شد. اين يك موج عالى به وجود مى آورد.
* خيلى ها معتقدند مى توان به جاى سخت گيرى و يا برخورد با جوانانى كه از الگوها ومدهاى ارائه شده از سوى ديگر كشورها تبعيت مى كنند، با استفاده از تصاوير زيبا و درست، الگو ارائه داد و توجه آنان را جلب كرد. يعنى با استفاده درست از همان ابزار با اين مشكل مقابله كرد. نظر شما در اين زمينه چيست
جنگ امروز، جنگ تبليغات است. بيل بوردها اختصاص داده شده به تبليغ گوشى ها. كارى كه ما بايد بكنيم، آنها در كشور ما و به نفع خودشان انجام مى دهند. به عقيده من بايد توجه مسئولان را به اهميت تصوير جلب كرد. چه ما بخواهيم و چه نخواهيم، چه باور كنيم و چه باور نكنيم، كسانى كه مى خواهند روى فرهنگ مانور دهند، از اين وسيله استفاده مى كنند. بايد براى جامعه و بويژه كودكان و جوانان، خوراك فرهنگى تهيه كنيم. نمى توانيم بعد از اين كه تصاوير ماهواره يا عكس هاى تبليغى ساير كشورها را ديدند دنبال آنها راه بيفتيم و بگوييم كارهاى آنها را تكرار نكنيد يا سخت گيرى كنيم. وقتى تئورى اسلام را داريم، دين بزرگى داريم كه مردان بزرگى را تحت تأثير قرار داده و دشمنان اسلام را به دوستان تبديل كرده، نيازى به سخت گيرى نداريم. كافى است اين دين را به زيبايى ارائه و مورد توجه قرار دهيم. براى دستيابى به اين هدف مهم بايد سرمايه گذارى كرد و بودجه استراتژيك فرهنگى در نظر گرفت.
* مدرسه كه مى رفتيم، گاهى بچه ها تصاويرى از مناظر يا لباس ها و مانكن هاى كشورهايى مثل هند و ژاپن مى آوردند و اين تصاوير، دست به دست مى گشت. اغلب ما مى دانيم براى مثال لباس سنتى ژاپنى ها يا هندى ها چه نامى دارد و چه شكلى است، اما درباره لباس هاى تاريخى خودمان و شكل و شمايلش چيزى نمى دانيم. در عكس هاى شما، اين پوشش ها و فضاهاى زندگى تاريخى، بسيار زيبا ديده مى شوند.
در يك دوره در آمريكا، لباس قشقايى ايران، از نظر زيبايى در جهان اول شد. اگر آنچه را كه داريم، زيبا جلوه دهيم، مردم به آن گرايش پيدا مى كنند. ايران زيبا ترين عروس جهان است اما عروس مظلومى است كه آن راجلوه نداده اند. يكى از ابزارهاى مهم در جهان، چاپ عكس هاى بى نظير و خاص از جلوه هاى يك كشور است، مثل جلوه هاى طبيعت، معمارى و مردم. در دنيا، گاهى يك عكس، جهانى را تكان مى دهد. با توجه به اهميت تصوير، در حال حاضر هزينه زيادى صرف آن مى شود . براى مثال، در كشور تركيه كه اهميت كشور ايران را ندارد، هزينه هاى سنگينى صرف عكس مى شود و گاه براى خريد يك عكس تا ۸ ميليون تومان پرداخت مى شود. يكى از كارهايى كه تركيه را جزو چند كشور مطرح در زمينه توريسم قرار داد، كارهاى فرهنگى بود.
* روى كارهاى شما در زمينه نماز يا لباس هاى محلى يا جلوه هاى طبيعت ايران، سرمايه گذارى شده است
نه. همه اين كارها با هزينه شخصى و با حمايت همسرم انجام شده است. ايشان حتى در مقطعى طلاهاى شان را فروختند تا من دوربين بهترى بخرم و چون طراح لباسند، از كارهاى شان در تصوير سازى لباس هاى محلى استفاده زيادى كردم. موفقيتم را مديون ايشان هستم.
* گويا «نماز» از پروژه هاى بزرگ شماست كه خارج از ايران هم مورد توجه قرار گرفته است.
شايد فكر كنيد اين سوژه بومى است ، اما به خاطر زيبايى تصاوير، موردتوجه قرار گرفته است. ما در بخش سياستگذارى در مبحث دين، خيلى ضعيف برخورد كرده ايم. ما وظيفه داريم به فرموده حضرت على (ع) دين مان را قبل از اين كه ديگران اهميت دهند و آن را تحت تأثير قرار دهند مورد توجه قرار دهيم. نماز، نماد زيبايى است. ديدم كه بخشى از مردم به خواندن نماز اول وقت توجه ندارند. نكته ديگر اين بود كه مردم و بخصوص قشر كودك، تصاوير زيبايى از نمادى مثل نمازجلوى چشمشان نيست. احساس كردم بايد در اين زمينه حركتى انجام دهم. از آرزوهاى من اين است كه در شهرهاى بزرگ كشور كه دغدغه آنها خوراك فرهنگى است به مقابله فرهنگى با تهاجم فرهنگى بپردازم. براى مثال وقتى كوچولوى ما از خواب بيدار مى شود و به سمت مدرسه مى رود، بين راه چندين تصوير زيبا و بزرگ از جلوه هاى نماز ببيند يا صدا و سيما از تصاوير زيبايى دراين زمينه استفاده كند. در اين صورت، تازه ما مقابله اى كرده ايم كه قدم اول در مقابل قدم صدم ديگران محسوب مى شود. در تاريخ ايران رنگ مشكى را كمتر مى بينيم. لباس هاى ايرانيان پر از رنگ و نقش و طرح است. من به اين فرموده حضرت على(ع) اعتقاد دارم كه فرزند زمانه خويش باش. ما امروز ايرانى اى نيستيم كه آنچه داريم براى خود داشته باشيم بلكه بايد آنچه داريم را صادر كنيم. رنگ، ابزارى است كه بايد در اين زمينه از آن استفاده كرد. مهم اين است كه المان ها را در قالب تصوير ارائه دهيم بايد آنقدر تصوير خوب ارائه شود كه بيننده عاشق نماز شود. گاهى نيازى نيست حرف بزنيم، كافى است نشان دهيم.
* چرا با وجود هنرمندانى در اين زمينه كه كارهاى قابل توجهى دارند، موفق نبوده ايم
يكى از علت ها توجه نكردن مسئولان به هنر به عنوان يك حرفه است. انتظار دارند هنرمند عكاس، بخش عمده اى از نگاهش را با رقم پائين در اختيار آنان قرار دهد. با اين ديدگاه ظلم زيادى به اين گروه مى شود و رقم هاى پائين پرداخت، هويت كار آنان را زير سؤال مى برد. مسئولان نبايد هر وقت صحبت از صرفه جويى مى شود، اول تصوير را كنار بگذارند. زبان امروز، زبان تصوير است و مردم ترجيح مى دهند ببينند تا بشنوند. در كشورهاى ديگر اين نكته را به خوبى دريافته اند و دنبال حمايت از هنرمندان هستند.
* دراين حرفه جاى كار براى جوانان چقدر است
خيلى زياد. آرزو دارم تمام مردم ايران عكاسى كنند. اصل عكاسى نگاه زيباست و مهم ترين موضوع دراين زمينه، اصل زيبايى شناسى است. با عكس، پيام، سريع و نافذ منتقل مى شود. من درهر عكس ذهنيت خودم را نشان مى دهم چون معتقدم مردم دوست ندارند آنچه را كه ديده اند دوباره ببينند بلكه نوع نگاه و زاويه ديد و توصيف شما را مى خواهند . اينجاست كه تمام عناصر جامعه ارزشمند مى شود. مهم اين است كه هركس مى خواهد عكاسى كند،خودش را بشناسد و بداند چه چيزى را مى خواهد به تصوير بكشد و چه بگويد. اين عكس ها حاصل نگاه من است. شايد نگاه شما بهتر از من باشد.