] س . حيدر پور]

انتخابات ۱۸ فوريه پاكستان تكليف نزاع بزرگ جناح هاى قدرت در اين كشور را روشن نكرد. همه طرف ها ى بين المللى كه در پس اين انتخابات به دنبال حل معماى ثبات يا يكپارچگى پاكستان بودند ابهام و ترديد شان پس از انتخابات افزونتر شد زيرا همه اميدها به اين بود كه دولت برآمده ازانتخابات با ايجاد يك كمربند ائتلافى خواهد توانست اقتدار تضعيف شده دولت مركزى را احيا كند اما اكنون همين دولت موعود، پس از انتخابات خود به كانون نزاع تبديل شده است.
بنابراين اكنون در فرداى انتخابات نه تنها تئورى نخبگان نظامى - سياسى پاكستان براى ترميم شكاف هاى داخلى بر زمين مانده بلكه تاكتيك هايى هم كه قدرت ها و بازيگران خارجى بويژه آمريكا براى آينده اين كشور در سر مى پروراندند معلق مانده است. دست كم در ظرف اين دوهفته اى كه از اعلام نتايج انتخابات گذشته هيچ چشم اندازى از اميد و تفاهم ميان دو جناح دولت و اپوزيسيون به چشم نمى خورد كه حتى موضع گيرى هاى دو طرف اوضاع را بدتركرده است. كانون مشكلات اين جاست كه حزب حاكم يعنى حزب مسلم ليگ شاخه قائد اعظم با اين شكست به جايگاه اقليت تنزل كرده است و در مقابل، اپوزيسيون يعنى احزاب مردم و حزب مسلم ليگ شاخه نواز شريف به مرتبه اكثريت صعود پيداكرده اند. مفهوم اين نتيجه آن است كه توازن قدرت به ضرر جريانى به هم خورده است كه از ۱۱ سپتامبر تاكنون به عنوان متحد آمريكا شريان سياسى پاكستان را در دست دارد.
اما در اين دو هفته دو اتفاق نگران كننده ديگر نيز رخ داد كه افق هاى سياسى فرداى پاكستان را تيره تر ساخته؛ حادثه اول توسل مشرف به يك تاكتيك قديمى به نام گشودن پرونده فساد مالى چهره هاى حريف است كه در اين راستا او به سراغ سوابق مالى ليدر جديد حزب مردم وهمسر بوتو يعنى آصف زردارى رفته است كه اين حادثه در صورت تداوم مى تواند همه پل هاى پشت سرژنرال را كه همانا توافقات او با رهبرفقيد اين حزب ( بى نظير بوتو) بود تخريب كند و اتفاق دوم در واكنش جورج بوش نمايان شد كه با لحنى مداخله جويانه بى آن كه از پيروزى احزاب دموكرات اين كشور استقبال كند به حمايتى نابهنگام از مشرف دست زد. واضح است كه صدور چنين پيام شتابزده به اسلام آباد آن هم از سوى كاخ سفيد كه در نظر بسيارى از پاكستانى ها شريك اصلى در شكست مشرف است و نام دومين بازنده پس از حزب مسلم ليگ شاخه قائد اعظم گرفته است چه عوارض پرمخاطره اى مى تواند در پى داشته باشد. لذا انتظار مى رود كه سياست جديد بوش در قبال نتيجه انتخابات پاكستان كه بيشتر به يك قمار سياسى و شرط بندى شبيه است با نقدهاى سنگين نخبگان داخل آمريكا روبه رو شود.
اما از اين كنش و واكنش ها كه تاحدى درفرداى انتخابات طبيعى است، بگذريم، اين سؤال جدى مطرح مى شود كه آيا براستى روابط مثلث؛ مشرف ، اپوزيسيون حاكم برپارلمان و آمريكا به همين صورت مبهم و معما گونه باقى خواهد ماند يا آنكه در روزهاى آينده شاهد شروع دور تازه اى از تحركات طرفين بازنده وبرنده براى تفاهم وسازش خواهيم شد و اگر امور درمسير سازش پيش رفت چه كسى گام اول را برخواهد داشت
لازمه پاسخ به اين پرسش ها رفتار شناسى و تأمل در قواعد بازى هريك از بازيگران داخل و خارج پاكستان است.
آنچه به پرويز مشرف برمى گردد، او از ابتدا در چهره يك نظامى مصالحه جو ظاهر شده است . تجربه هشت سال زمامدارى او نيز گوياى اين واقعيت است كه ژنرال با همه طرف ها و جناح هاى قدرت پاكستان ازتندروهاى «مجلس متحده عمل» تا دموكرات هاى تحت رهبرى شخص بوتو لااقل يك بار پيمان همكارى بسته است. همين خصيصه او را واداشت كه در مصاحبه ها و اظهارات خويش پس از پيروزى احزاب مخالف در گزينه استعفا از رياست جمهورى پاكستان ترديد كند و از ماندن در رهبرى دولت پاكستان سخن گويد .
ژنرال در انديشه سياسى خود همواره حمايت يك حزب يا ائتلاف حزبى را ازلوازم تداوم حاكميت خويش ديده است. برهمين اساس نيز او ۶ سال دست اتحاد به شاخه نوپاى مسلم ليگ قائد اعظم داد. او اين عقيده اش را به صراحت در كتابش با نام «خط آتش» مى نويسد:«من به يك حزب سياسى نياز داشتم تا اهدافم را مورد حمايت قرار دهد. گزينه ايجاد يك حزب جديد را پيش رو داشتم، اما تصميم گرفتم- احساسات سربازى من در اين تصميم نقش زيادى داشت- كه حزب مسلم ليگ پاكستان حزب قائد اعظم محمدعلى جناح را كه مبارزاتش به آزادى و ايجاد كشور مستقل ما انجاميد، احيا كنم.» اما اكنون سؤال اين است كه آيا اين بار كه حزب متحد مشرف در انتخابات ( مسلم ليگ قائد اعظم ) شكست خورد او خلأ اين جريان را چگونه پر خواهد كرد. حزب مسلم ليگ قائد اعظم كه در اين هفت سال نيروى بلامنازع صحنه سياسى پاكستان بود و بسيارى از نخبگان و تكنوكرات ها را در اردوى خويش جاى داده بود اكنون پس از شكست در انتخابات در آستانه انحلال قرار گرفته است. اغلب مديران و چهره هاى نام آشناى اين حزب حتى در حوزه انتخابيه خويش نيز به نامزدان حريف باخته اند. شوكت عزيز اقتصاددان و معمار سياسى اين حزب در فرداى انتخابات عرصه سياست را ترك گفته است.
بنابراين مشرف را چاره اى نمى ماند جز اين كه ازميان يكى از دو حزب پيروز يعنى حزب مردم و حزب مسلم ليگ شاخه نواز يارگيرى كند.
در ميان اين دو حزب، رهبرى مسلم ليگ يعنى نواز شريف موضع به شدت راديكالى مقابل مشرف گرفته است . نواز شريف غير از نطق هاى كلافه كننده اش عليه مشرف كه حتى با اعلام اين كه او دموكراسى را در پاكستان ترور كرده و استقلال قواى قضايى كشور را لگدمال نموده است براى وارد كردن سرسخت ترين مخالفان مشرف به داخل قدرت خيز برداشته است. تلاش او براى بازگشت قاضى بركنار شده و رئيس مخلوع دادگاه عالى پاكستان، افتخار چودرى محمد مفهومى جز اين ندارد كه يك ضلع جناح پيروز انتخابات به چيزى جز بيرون راندن مشرف از عرصه اقتدار در رهبرى دولت پاكستان و پائين آوردن او از مسند رياست جمهورى نمى انديشد.
با اين حال به نظرمى آيد كه حزب مردم با منشى آرام تر مبارزه خويش براى تقسيم قدرت را پيش مى برد. اظهارات يك عضو ارشد اين حزب كه امكان خلع مشرف از قدرت فراهم نيست مى تواند يكى از اين علائم مصالحه جويانه وارثان بى نظيربوتو باشد كه درآخرين روزهاى حياتش، جنجالى ترين توافق همكارى با ژنرال را امضا كرد. برخلاف تصور برخى كه گمان مى كنند كه مشرف اين مرحله از چالش ها را نيز با حمايت همسنگران سابق خويش در ارتش پشت سرخواهد گذاشت اما عملكرد ژنرال اشفاق كيانى در بحبوحه انتخابات نشان داد كه فرماندهى جديد ارتش على رغم آن كه گفته مى شد كه كيانى از دوستان نزديك مشرف است تدبير دورنگه داشتن اين نهاد قدرت از نزاع هاى سياسى را با قوت پيش مى برد.
اما نكته اى كه در تحليل نهايى روند سياسى آينده پاكستان بايد لحاظ كرد اين است كه هرگونه تصميمى در باشگاه احزاب پيروز انتخابات براى تقسيم قدرت آينده با مشاركت و مشورت بازيگران خارجى و قطب هاى حامى آنها به منصه ظهور خواهد رسيد. درميان طرف هاى خارجى نقش سه كشور آمريكا ، عربستان وانگليس از سوى مثلث مشرف، خانواده بوتو و نواز شريف رسميت يافته است. در اين ترديدى نيست كه مسلم ليگ شاخه نواز بازگشت خويش از دوران انزوا و تبعيد را مديون پيشدستى سعودى ها مى داند كه در پيمان رسمى با مشرف مجوز حضور او در انتخابات را اخذ كردند. وارثان بوتو نيز ازمرحله كشف حقايق ترور وى تا به امروز كه دبير جوان حزب ، بيلاول بوتو در آكسفورد به تحصيل اشتغال دارد هماهنگ با لندن پيش مى روند.
اما مناسبات طرف آمريكايى با داخل پاكستان قدرى پيچيده تر است، با آن كه بوش در فرداى انتخابات به يارى مشرف شتافته است و در محافل عمومى نيز ژنرال را دوست امين خويش شناسانده است اما در محافل ديپلماسى ورسانه اى و بويژه كنگره آمريكا جدل جدى بر سر اين سياست بوش جريان دارد بر همين اساس اكيپ سناتورهاى پرنفوذ آمريكا مانند جوزف بايدن روز انتخابات در پاكستان حاضر شدند تا در ارزيابى دقيق از اوضاع سياست آينده واشنگتن را رقم بزنند و اكنون كه نتيجه انتخابات حكايت از تضعيف پايگاه اجتماعى مشرف دارد مذاكره با رهبران احزاب مخالف را آغاز كرد ه اند. همزمان برخى تحليلگران مؤثر روزنامه هاى آمريكايى به دولتمردان توصيه مى كنند تا در مورد جانشين مشرف فكر كنند.
بى گمان آنچه كاخ سفيد را درحفظ مشرف مصمم كرده ضعف هاى عميق دو حزب پيروز در ارائه يك استراتژى جدى براى حل مسئله اصلى آمريكا يعنى شورش طالبان درافغانستان و دنباله هاى آن در مناطق قبيله اى پاكستان است . پس مى توان از بيانيه دوشنبه كاخ سفيد چنين برداشت كرد كه دولتمردان آمريكا در شرايط فعلى آلترناتيوى براى مشرف نمى بينند و ژنرال دست كم تا زمان حضور بوش با خاطرى آسوده به ماندن در كاخ رياست جمهورى اميد بسته است.