Iran Newspaper - گردشگرى

] حميرا محب على[

در ميان گونه هاى مختلف تورهاى برگزار شده در مسافرت هاى گروهى و حتى فردى، تورهاى همراهى شده (escorted tours) گونه اى از بسته هاى مسافرتى (package tours) هستند كه با همراهى يك راهنماى تور يا تورليدر اجرا مى شوند.
راهنما در اين سفرها، فردى است كه به خوبى مى داند، مسافر خود را به چه مقصدى مى برد، جاذبه هاى مقصد از چه نوعى است، خصوصيات مسير يا مسيرهاى منتهى به مقصد و جاذبه هاى مسير چيست، مشكلات احتمالى موجود در سفر چه چيزهايى است، نقاط عطف سفر كجاست، مسافر به چه چيزى نياز دارد، از سفر چه مى خواهد، فرهنگ او چگونه است و بسيارى دانستنى هاى ديگر كه در كنار هم، همراه با شخصيتى آرام، صبور، پرحوصله، دقيق، كنجكاو و مسئول از راهنماى سفر، انسانى معتمد مى سازد كه مى تواند مقصدى ناآشنا و غريب را به فضايى كاملاً آشنا، ملموس و خاطره انگيز براى مسافر تبديل كند. اما ...
در كشور ما با وجود سابقه سال ها برگزارى دوره هاى آموزشى در زمينه تربيت راهنمايان تور در دو رشته تورهاى فرهنگى و تورهاى طبيعت گردى هنوز چه بسيار راهنمايانى كه از آن چيزى نمى دانند! چه بسيار مسافرانى كه از وظايف راهنما چيزى نمى دانند و چه بسيار آژانس دارانى كه حاضر به استخدام راهنماهاى آموزش ديده نيستند.
اين يكى از بزرگترين چالش هايى است كه صنعت گردشگرى كشور ما با وجود تعداد زياد آموزش ديدگان مشتاق كار حرفه اى و تخصص در دفاتر گردشگرى، با آن روبروست. اين درحالى است كه از سابقه آموزش تخصصى گردشگرى در دنيا و جذب نيروى كار متخصص در دفاتر گردشگرى كشورهايى كه به اين صنعت بها مى دهند قريب به ۴۰سال مى گذرد.
* راهنما، تخصصى اما گران
بسيارى از دست اندركاران صنعت گردشگرى معتقدند كه آموزش و دانسته هاى تخصصى راهنمايان گردشگرى سطح توقع آنان را براى كار در دفاتر گردشگرى بالا مى برد از اين رو آژانس ها به جاى استخدام اين افراد ترجيح مى دهند از كارآموز استفاده كنند.
هما داورى راهنماى تورهاى فرهنگى عقيده دارد: «كسى به اين فكر نمى كند كه راهنما بايد در خصوص اين حرفه آموزش ببيند، آژانس ها ترجيح مى دهند از راهنماهايى استفاده كنند كه كارآموزند و كارت گردشگرى ندارند. بسيارى از آنها نيز به محض تأسيس دفاتر از اقوام خود براى اين حرفه استفاده مى كنند. اين درحالى است كه بسيارى از راهنماها تاكنون صدها تور برده اند اما هيچ آموزشى درحرفه خود ندارند.»
وى به گران بودن راهنماى تخصصى اشاره مى كند و مى گويد: «در آژانس هاى تخصصى راهنماها را سركوب مى كنند و براى حقوق راهنمايان هيچ تعرفه اى در نظر گرفته نشده و هيچ استانداردى تعيين نشده است. در حالى كه در حرفه هاى مشابه به خوبى اين موارد رعايت مى شود.»وى كه نجات غريق نيز هست به اين حرفه اشاره مى كند و مى گويد كه در اين حرفه هر سال بر اساس درجه فرد حقوقش به شكل تعرفه مشخص اعلام مى شود و همه به رعايت آن ملزم هستند در حالى كه در كار تخصصى راهنماى تور، نه راهنماها درجه بندى مى شوند و نه تعرفه مشخصى براى اين كار وجود دارد.
* شغل دوم
كارشناسان گردشگرى معتقدند در كشور ما آسيب پذيرترين قشر اين صنعت، راهنماهاى گردشگرى هستند. به همين علت اكثر راهنمايان، اين شغل را به عنوان شغل دوم خود مى دانند، حتى اگر به اين حرفه علاقه بسيار داشته باشند.به عبارتى امرار معاش اين افراد از اين طريق ممكن نيست در نتيجه كم كم به شغل دوم آنان و يا حتى يك سرگرمى براى فراغت از شغل اول تبديل مى شود.
به عبارتى بسيارى از راهنمايان تخصصى گردشگرى، خود مسافرانى هستند كه راهنماى ديگر مسافران خواهند شد!
امير هوشمند راهنماى تور در اين خصوص مى گويد: «راهنماى تور را به عنوان كار نمى بينم بلكه به عنوان عشق به آن نگاه مى كنم چرا كه خيلى مشكل است كه بتوانيم از اين طريق گذران زندگى كنيم. بنابراين وقتى تور اجرا مى كنم براى علاقه خودم است.»
مارال حسنى راهنماى ديگرى كه در حال حاضر به علت شرايط نامساعد مالى اين حرفه مجبور به ترك آن شده است، نيز عقيده دارد هيچ سازمانى در اين خصوص وجود ندارد كه بتواند به وضع تورليدرهاى سرگردان اما علاقه مند به كار سرو سامان دهد.
وى مى گويد: «يكى از مهمترين نيازهاى راهنمايان، نياز به بيمه است كه هنوز سازمان ميراث فرهنگى و گردشگرى براى سرو سامان دادن به آن اقدامى نكرده است. مجموعه اين مشكلات موجب شده است كه هر چه راهنمايان تخصصى تر مى شوند ترجيح مى دهند كه راهنماى تورهاى خارجى باشند؛ تورهايى كه مسافر در آن ارز وارد كشور مى كند و نرخ قابل توجهى براى اجراى برنامه مى پردازد به خصوص اگر راهنما مستقل از آژانس كار كند! اگرچه ورود گردشگران خارجى به كشور نيز محدوديت هاى خاص خود را دارد پس به اين در هم اميدى نيست.
به اعتبار آمار و ارقام منتشر شده جهانى، گردشگرى پردرآمدترين صنعت جهان است اما سهم راهنمايان گردشگرى از اين صنعت در كشورى با جاذبه هاى فرهنگى و طبيعى بسيار غنى كه بسيارى از آنها در جهان شاخص است چه سهمى است
آموزش يكى از پايه هاى اصلى توسعه پايدار است و ما در حال حاضر در كشور خود راهنمايان حرفه اى آموزش ديده بسيارى داريم كه سهمى از اقتصاد اين صنعت ندارند.
* حرفه اى ناشناخته براى مسافر
راهنماى گردشگرى حرفه اى است كه متأسفانه گاه براى مسافر هم ناشناخته است. اطلاع نداشتن برخى مسافران از وظايف يك راهنماى گردشگرى كار راهنمايان غيرحرفه اى را راحت و كار حرفه اى ها را سخت كرده است.
مسافر به خصوص در مسيرها و مقصدهاى ناشناخته، گاه به علت عدم آگاهى و اطلاع، بسيارى حرف ها را مى پذيرد كه گاه با واقعيت تطابق ندارد.
از طرفى از آن جايى كه در كشور ما سفر بيشتر جنبه تفريح دارد نه جست وجو و كاوش، بنابراين مسافران انتظار چندانى از راهنماى تور ندارند و متأسفانه ضررهاى ناشى از اين دو پديده متقابل كم كم متوجه فرهنگ سفر و در نهايت متوجه برداشت شفاهى جامعه از تاريخ و طبيعت كشورمان مى شود. هما داورى در اين باره مى گويد: «مسافران ناآشنا در بسيارى از موارد از راهنما به عنوان يك مهماندار ياد مى كنند كه بايد خوب پذيرايى كند و محيطى شاد را براى مسافر ايجاد كند. در حالى كه تور شاد، نه يك تور فرهنگى است نه يك تور طبيعت گردى، بلكه مقوله خاص خودش را دارد. اين مشكلات سبب شده است كه هويت اجتماعى راهنمايان تور براى برخى مسافران چنان دستخوش تغيير شود كه گاه در مسافرت هاى طولانى مدت بر سر چگونگى اجراى تور ميان مسافران نيز جدل پيش آيد.»فصل بهار و پس از آن تابستان كه كم كم از راه مى رسد، در كشور ما فصل پرسفر گردشگرى است. اجراى يك تور خوب نياز به يك راهنماى تور متخصص دارد. بسيارى از همين متخصصان كه از سازمان ميراث فرهنگى، گردشگرى و صنايع دستى كارت مجوز دريافت كرده اند مى توانند فرهنگ سفر را با اجراى يك تور صحيح ارتقا دهند.
اين سازمان تنها سازمان قانونگذار در زمينه گردشگرى است كه مى تواند دفاتر تابع خود را مجاب كند كه از افرادى استفاده كنند كه از همين سازمان كارت دريافت كرده اند.