] مهين السادات صمدى ]

انتخابات روزيكشنبه روسيه بر يك سال كشمكش درباره رهبرى آينده روسيه مهر پايان زد.حتى محافل غرب كه يك سال تمام براى تأثيرگذارى بر جريان انتقال قدرت در روسيه تقلا داشتند تصور نمى كردند كه معماى جانشينى پوتين به اين صورت سهل و ساده حل و فصل شود.
بى شك امروز همه دوربين ها باز هم چهره پوتين را به عنوان كسى كه توانست خانه تكانى در كرملين را با كمترين هزينه و به شكلى مسالمت آميز به انجام رساند، نشانه خواهند رفت.لبخند امروز پوتين برابر ديدگان افكارعمومى دو معناى مهم در بر دارد.در وجه نخست او شادكام است كه دستيارش، ديميترى مدودف توانست آزمون سخت انتخابات را با موفقيت پشت سر گذارد و رأى اعتماد چشمگير شهروندان روس را به دست آورد و خرسندى دوم ازناكامى برنامه ها و سناريويى است كه حريفان در كمين نشسته اش در غرب براى به هم زدن بازى انتخابات تدارك ديدند.
به هر حال از امروز كه پوتين و مدودف سرگرم بحث مهم چينش تركيب دولت آينده خواهند شد بازار گمانه زنى در اين سوى جهان نيز رونق خواهد گرفت.همه به نوعى تلاش خواهند كرد تا تصويرى تازه از مرد آرامى كه برمسند رياست بر سرزمينى پهناور تكيه زده ارائه كنند.
در اين تصوير سازى ها شايد آنچه كام مدودف را درآستانه جلوس بر قدرت تلخ كند ادبيات طعنه آميزى است كه محافل سياسى غرب براى توصيف او به كار برده اند.ادبياتى كه در آن شأن رهبر جديد روسيه به سطح يك دستيار و گماشته پوتين تنزل مى كند. اين مسئله هنوز در واژه هايى كه آنها براى تحليل رابطه مدودف و پوتين استفاده مى كنند نمود دارد به نحوى كه آنها هنوز كلمه ليدر يا رئيس را انحصاراً براى پوتين به كار مى برند و همچنان براى ناميدن مدودف از عبارات مشاور و مجرى بهره مى گيرند.
اين نوع نگاه به معادله رهبرى كرملين شايد تا انجام بازى انتخابات چندان مشكل ساز نبود اما پافشارى آنها برادامه آن در آينده يقيناً براى جبهه غرب دردسرساز خواهد شد وهر آئينه ممكن است مناسبات تيم جديد رهبرى كرملين با آن سوى آتلانتيك را شكرآب سازد.درست است كه فرمول تقسيم قدرت در مسكو به همين صورت است كه پوتين همچنان در جايگاه راهبرى امور قرار دارد اما خود پوتين نخستين كسى است كه تلاش مى كند كه تصور وابسته بودن مدودف به خويش را از ذهن ها بزدايد.
بنابراين مى توان حدس زد كه در بهار زمامدارى مدودف، كرملين غرب را به يك بازبينى جدى در برداشت هايشان از موقعيت رئيس جديد فرابخواند. به نظر مى آيد همه دولت هاى اروپايى و محافل آمريكايى براى نزديك شدن به دولت مولود انتخاب دوم مارس نيازمند تصحيح نگاه خويش هستند ، آنها بايد حسن نيت خود را اثبات كنند.دست كم تجربه دوستى بد فرجام آنان با پوتين اين را گوشزد مى كند كه ديپلماسى غرب نبايد در رفتار خويش، خشم و بدبينى مردان روس را برانگيزد.
از سن پترزبورگ تا كرملين
واقعيت اين است كه شناخت محافل سياسى درباره مرد اول امروز كرملين بسيار اندك است و بخش عمده اى از پرسش ها
در باره سياست ها و راهبردهاى او در پرده ابهام مانده است.
اين كه مدودف چه سياستى را در عرصه ديپلماسى پيش خواهد گرفت آيا وى عيناً چون پوتين عمل خواهد كرد يا راه ديگرى را در پيش خواهد گرفت مناسبات او با جبهه غرب وشرق چگونه خواهد بود سؤالاتى است كه امروز همزمان در پايتخت هاى اروپايى و آسياى مركزى و قفقاز بررسى وپردازش مى شوند. تنظيم يك رابطه مطمئن با كرملين در گروپاسخ هايى است كه بايد براى اين سؤال ها داده شود.بنابراين مى توان انتظار داشت كه تا مدتى نامعلوم، سوژه اصلى طرف هاى بين المللى در رفتارشناسى سكاندار جديد سياست روسيه خواهد بود.
مهم ترين نكاتى كه در شناسنامه رهبر جديد روسيه مطرح شده اين است كه و ى به حلقه سياستمداران سن پترزبورگ تعلق دارد، حلقه اى كه درانديشه سياسى خويش تفكر ايده ملى گرايى سياسى را با خصوصى سازى در اقتصاد تلفيق كرده اند و مهم ترين معيار تصميم گيرى آنها را منافع روسيه تشكيل مى دهد.
بنابراين شهر پترزبورگ هم زادگاه مدودف است هم اين كه خاستگاه سياسى او و بسيارى از نخبگان نام آشناى امروز كرملين به حساب مى آيد.راه مدودف به دنياى سياست نيز ازهمين شهر گشوده مى شود. همقطاران مدودف در سن پترزبورگ در توصيف سرگذشت او بر اين نكته تأكيد مى كنند كه ديميترى برخلاف بسيارى از مردان امروز كرملين از دامن احزاب و محافل سياسى برنخاسته است. اساساً انتخاب شغلى او در وهله اول سياست نبوده است.ديميترى جوان در سن پترزبورگ شيفته حقوق بوده است به همين سبب نيز در رشته حقوق دانشگاه دولتى سن پترزبورگ وارد شده و حتى پس از فراغت از تحصيل درهمين دانشگاه به تدريس سرگرم بوده است. گفته مى شود نخستين تماس و پيوند مدودف با پوتين در همين محفل دانشگاهى برقرار مى شود .
ديميترى در بحبوحه فعاليت دانشگاهى با يك دعوتنامه به شهردارى سن پترزبورگ گام مى نهد و اين تصميمى است كه مسير زندگى او را دگرگون مى كند. ورود در شهردارى سن پترزبورگ آغاز فعاليت سياسى مدودف و آغاز پيوندى تاريخى است كه ميان او با ليدر آينده روسيه برقرار مى شود . با استناد به اين سابقه است كه بسيارى معتقدند كه پوتين علاوه برآنكه رئيس مدودف در همه دوره ها بوده است نخستين مربى سياسى او در اداره مشاغل كليدى به حساب مى آمده است.
اين رابطه شاگردى و معلمى ميان آن دو حتى پس از انتخاب پوتين به عنوان رئيس جمهورى موقت روسيه در سال ۱۹۹۹ ادامه مى يابد پوتين يكى از نخستين حكم هاى معاونت دستگاه رياست جمهورى را به نام مدودف صادر مى كند.
با اين همه محافل غرب وقتى از رابطه عميق اين دو باخبر شدند كه پوتين زمام اداره امپراتورى اقتصادى روسيه را به دست او سپرد انتصاب مدودف به مقام مدير شركت عظيم دولتى «گاز پروم» يك نشانه مهم بود كه در رديف مردان طراز اول كرملين مدودف جايگاهى رفيع تر دارد و مناسباتى كه ميان رئيس ۵۵ ساله و دستيار ۴۲ ساله برقرار است يك رابطه سرشار از اعتماد و صميميت است.
تفاوت ها و تشابهات دو رئيس
بى گمان اكنون كرملين دو رئيس دارد، رئيسى كه با حدود يك دهه تجربه سكاندارى امورروسيه در جايگاه معمار سياسى اين كشور نشسته است و رئيس ديگرى كه در نقطه آغاز اين راه قرار دارد.
با وجود آن كه هم پوتين و هم مدودف هردو دانش آموخته رشته حقوق هستند اما آنها دو مسير كاملاً مجزا را در حيات سياسى خويش و مشاغل دولتى شان تجربه كرده اند.مدودف چنان كه از كارنامه اش پيداست همواره يك بوروكرات بوده و از شهردارى سن پترزبورگ تا گازپروم و از رياست دفتر بازرسى پروژه هاى ملى تا معاونت نخست وزيرى همواره در مناصب اجرايى ايفاى نقش كرده است اين درحالى است كه پوتين همواره در مناصب ومأموريت هاى امنيتى حضورداشته است، و از مأموريت نماينده
ك گ ب در آلمان شرقى سابق تا دستيارى يلتسين او نقش هاى حساس امنيتى عهده دار بوده است.اين نكته شايد مهم ترين تفاوت دو رئيس امروز كرملين باشد كه روس ها براى مدودف تبار دانشگاهى قايل هستند در توصيف امتيازات او بر كرسى استاديش در حوزه فناورى ها تأكيد مى كنند همچنان كه اقتصاددانان روسيه تخصص او در زمينه بازار يابى را ياد آورى مى كنند اما همين محافل روسيه پوتين را مرد بحران مى شناسند .
اين تفاوت ها ميان زوج رهبرى روسيه امرى غير قابل انكار است اما محافل و رقيبان سياسى روسيه در غرب سعى دارند دراين قياس از مدودف تصوير بيشتر يك پيرو و مجرى را ارائه كنند كه هويت او فقط با تكيه بر پوتين قابل تعريف است همين نگاه يك سويه موجب شد كه رئيس جديد كرملين در تازه ترين واكنش خويش بگويد: من رئيس جمهور فرمانبردار نخواهم بود .
جبهه غرب در نخستين واكنش هايش به پيروزى مدودف نشان داد كه از شكل گيرى دولت مقتدر- شعارى كه پوتين آن را محور برنامه حزب حاكم قرار داده است - نگران است و دراين راستا بسيار تلاش كرد تااپوزيسيون دولت پوتين را در كارزار مبارزه با كرملين تحرك بخشد اما همه تلاش هايش با حذف چهره هايى مانند نمتسف، كاسپارف و كاسيانف به بن بست انجاميد.تنها نقطه اميد غرب پس از اختلاف هاى كادر مركزى كرملين است.آنها هنوز بر اين گمانند كه مدودف جوان در اداره ميراث پوتين با چالش هاى عميق روبرو خواهد شد كه يكى از اين چالش ها، اختلاف دو رئيس خواهد بود.به عبارتى در نگاه امروز غرب معادله حضور مدودف در رياست جمهورى و بقاى پوتين درمقام نخست وزير تصوير يك حكومت دوگانه را دارد كه تحت هيچ شرايطى قابل جمع نيست.
اين محافل در تأييد ذهنيت خويش مدعى هستند كه نخستين اختلاف ها در مناسبات مدودف با نخبگان داخل كرملين بويژه افرادى كه تاديروز رقيب او بودند بروز خواهد كرد. اين نخبگان به راحتى به رياست و زعامت او تمكين نخواهند كرد و در ادامه مسئله اصلى اين خواهد بود كه چه كسى رهبر واقعى كشوراست آنها حتى از برخى شواهد تاريخى بهره مى گيرند كه ساخت دوگانه حاكميت در روسيه منشأ بى ثباتى شده است
اما واقعيت اين است كه اغلب گمانه زنى ها و تحليل هاى محافل غرب در باره روسيه اين سال ها مهر ابطال خورده است.دست كم حوادث دوران رياست پوتين نشان داده كه آنها اطلاعات دقيق و شناخت كافى از مناسبات قدرت در كرملين ندارند.همين مسئله به يك وجه امتياز براى پوتين تبديل شده است كه در بازى رقابت با حريفان غربى به راحتى نقشه هاى خويش را پيش برد.