] ليلا دليخون]

سنت پسنديده به پيشباز سال نو رفتن با برنامه هاى گوناگونى مانند خانه تكانى، كاشتن سبزه، پنجشنبه آخر سال، سفره هفت سين، مراسم تحويل سال، ديد و بازديد و غيره، همگى همراه با نظافت و بهداشت، ترميم و تازگى، ريشه در اعتقادات نياكان باستانى ما دارد. در آخرين ماه سال، همه ايرانى ها و اقوام و مليت هاى ديگرى كه در همسايگى يا در منطقه ما هستند، با نظافت و دور ريختن لوازم اسقاطى، ترميم و تعمير خانه، زندگى را نو مى كنند تا سبكبال و آسوده خاطر به پيشباز عيد نوروز بروند. در آئين خانه تكانى، همه وسايل خانه، گردگيرى، شسته، پاك و پاكيزه مى شوند، اما اين سنت زيبا گاه به علت رعايت نكردن نكات ايمنى و بى توجهى به سلامتى تبديل به عاملى دردسرساز مى شود و سلامت اعضاى خانواده بويژه زنان را در معرض خطر قرار مى دهد.

مسموميت، سقوط از بلندى، كتف درد، گردن درد، كمر درد، سوزش و خارش پوست دست، چشم و غيره از جمله رايج ترين عواقب و پيامدهاى خانه تكانى غيراصولى و نادرست است. براساس اعلام كارشناسان، سال گذشته حدود ۹۱ نفر در روزهاى پايانى سال و در ايام خانه تكانى بر اثر مسموميت با مواد شوينده، سفيد كننده و پاك كننده در بيمارستان لقمان حكيم بسترى شدند كه ۸۸ مورد مسموميت با مواد سفيد كننده و سه مورد مسموميت با مواد شوينده و پاك كننده بوده است. بيمارى هاى تنفسى، مشكلات بلع غذا، دردهاى شديد گلو، بينى، سوزش مرى، تهوع و استفراغ و دردهاى شكمى از جمله عوارض استفاده نادرست مواد شوينده و پاك كننده است بنابراين توجه داشته باشيد كه مراجعه به پزشك در صورت بروز اين علايم ضرورى است.
دكتر شاهين شادنيا، دبير انجمن سم شناسى و مسموميت هاى ايران در گفت وگو با «ايران» درباره مسموميت هاى ناشى از استنشاق مواد شوينده و پاك كننده توضيح مى دهد: معمولاً در هفته هاى پايانى اسفند موارد مسموميت با پاك كننده ها و سفيدكننده ها افزايش مى يابد كه اغلب به علت مصرف زياد وايتكس است. وى با بيان اين كه بيشتر موارد مسموميت با شوينده ها از نوع استنشاقى است، مى گويد: استفاده از مواد سفيدكننده در فضاى بسته حمام و دستشويى به علت ايجاد گاز كلر، موجب تحريك راه هاى هوايى شده و علايم مسموميت در افراد بروز مى كند و سرفه، خس خس سينه و تنگى نفس بويژه در افراد داراى زمينه بيمارى هاى ريوى از جمله علايم مسموميت با اين مواد است. وى مى افزايد: گاهى افراد بويژه زنان خانه دار براى پاكيزگى بيشتر سطوح سراميكى از مخلوط وايتكس و تركيبات اسيدى بسيار قوى مانند جوهر نمك استفاده مى كنند كه به علت برخى فعل و انفعالات شيميايى موجب آزاد شدن بيشتر گاز كلر و در نتيجه شدت علايم مسموميت مى شود و در صورت بالا بودن سن و داشتن زمينه بيمارى هاى ريوى و قلبى، مى تواند منجر به مرگ شود. وى به زنان خانه دار توصيه مى كند: از مخلوط كردن مواد سفيدكننده و جوهرنمك خوددارى كنند و هنگام شست وشوى حمام و دستشويى از ماسك هاى محافظ استفاده و پنجره ها را باز و تهويه را روشن كنند تا جريان هوا برقرار شود.
دكتر شادنيا در ادامه مشكلات پوستى و مخاطى را از ديگر عوارض مصرف نادرست مواد شوينده عنوان مى كند و مى گويد: تركيبات شوينده خاصيت سوزانندگى خفيفى دارند كه در نتيجه تماس طولانى با سطح پوست اثر تحريكى روى آن ايجاد مى كنند. برخى نيز به علت بى دقتى و سهل انگارى، مواد پاك كننده و سفيدكننده را در دسترس كودكان قرار مى دهند و احتمال دارد آنها نيز به علت كنجكاوى با اين مواد در تماس قرار گيرند. اين كار منجر به التهاب و سوختگى دستگاه گوارش مى شود و عمل بلع را با مشكل مواجه مى كند. وى با تأكيد بر اين كه والدين در صورت مسموميت خوراكى فرزندان، آنها را وادار به استفراغ نكنند، مى گويد: اين كار موجب آسيب ديدگى و سوختگى بيشتر دستگاه گوارش مى شود. بنابراين بهتر است تا رساندن مصدوم به بيمارستان يا مراكز درمانى، عمل رقيق سازى با آب يا شير صورت گيرد و به دفعات و به مقدار ۳۰ تا ۵۰ سى سى به كودك، شير يا آب خورانده شود. وى مى گويد: معمولاً در هفته پايانى سال حدود ۱۰ تا ۱۲ مورد مراجعه به بخش اورژانس بيمارستان لقمان داريم كه عمده بيماران به صورت سرپايى درمان مى شوند، اما در موارد شديدتر و براى افرادى كه زمينه بيمارى هاى ريوى و قلبى دارند، بيمار نياز به بسترى دارد.
دكتر ايرج شريفيان، متخصص طب كار نيز در اين باره مى گويد: يكى از فعاليت هاى شغلى كه گروه قابل توجهى به آن اشتغال دارند، اما نمود شغلى چندانى ندارد، «خانه دارى» است. در اين شغل همانند مشاغل ديگر عملاً عوامل بيمارى زاى متعددى وجود دارد. اين عوامل در گروه هاى گوناگون قابليت شناسايى و ارزيابى دارد و پتانسيل ايجاد تخريب و آسيب رسانى به دستگاه هاى مختلف بدن در آنها وجود دارد.
وى مى افزايد: از سويى شاغلان حرفه خانه دارى نيز همانند ديگر حرف نيازمند آشنايى با عوامل بيمارى زاى شغل خود هستند، شناخت مناسب مخاطرات و بيمارى هاى شايع در هر حرفه مى تواند موجب كاهش مواجهه و در نتيجه آسيب به بدن و به دنبال آن ارتقاى سلامت و تندرستى شود.
وى مى گويد: با توجه به روش ها و مراحل فعاليت ها در خانه دارى و درگيرى برخى عضلات و مفاصل به صورت غيرعادى و بيش از حد، ممكن است عواملى چون درد و گرفتگى در ستون مهره، گردن و كمر، مفاصل شانه، آرنج، مچ دست، زانو، لگن و مچ پا زنان را درگير كند و يكى از علل مهم اين اختلالات، وضعيت نابجاى بدن مثل خميده بودن كمر در مدت زمان طولانى هنگام جارو زدن، كشيدگى دست ها و فعاليت بالاتر از حد شانه (همانند نصب پرده)، چمباتمه زدن مداوم يا دو زانو كار كردن طولانى است.
اين متخصص مى گويد: اين وضعيت هاى نابهنجار در درازمدت موجب فشار غيرعادى بر يك گروه عضلانى مى شود و نتيجه آن احساس درد در همان ناحيه است. از ديگر فاكتورهاى آسيب رسان به اين گروه نيز مى توان به بلند كردن و جابه جايى اجسام سنگين اشاره كرد. اين كار بويژه وقتى فرد از فيزيك نامناسب بدنى برخوردار باشد، ممكن است منجر به آسيب هاى جدى مانند بيرون زدگى ديسك در ستون مهره كمر شود. بنابراين بلند كردن اجسام سنگين، نيازمند آشنايى با روش صحيح اين كار است، يعنى فرد به جاى خم شدن از كمر و دولا شدن، بهتر است ابتدا چمباتمه بزند و سپس جسم را بلند كند.
دكتر شريفيان مى گويد: همچنين استفاده زياد از سفيد كننده و پاك كننده ، انواع حلال و مواد ضد عفونى بويژه در محيط هاى سربسته و كوچك مى تواند آسيب هاى جدى و گاه جبران ناپذيرى به ريه و مجارى وارد كند. اين درحالى است كه بسيارى از مواد ضد عفونى كننده نيز به راحتى از ماسك هاى كاغذى عبور مى كنند و مى توانند موجب آسيب ريه شوند. بنابراين تهويه مناسب در محل و استفاده نكردن از محلول هاى غليظ مى تواند به پيشگيرى از اين مشكلات كمك كند. وى مى گويد: بيماران داراى مشكلات تنفسى مانند آسم يا افرادى كه حساسيت ريوى دارند، به هيچ عنوان نبايد با اين مواد شيميايى در تماس باشند و حتى افراد سالم نيز به اميد زدن ماسك هاى كاغذى، در محيط بسته و بدون تهويه نمى توانند از اين مواد استفاده كنند.
اين متخصص طب كار مى افزايد: همچنين تماس مواد شيميايى با پوست مى تواند عوارض مختلفى در بر داشته باشد، به عنوان مثال استفاده از حلال ها مانند «تينر» براى پاك كردن، موجب از بين رفتن چربى پوست در محل تماس شده و به دنبال آن خارش، سوزش، زخم، ترشحات آبكى و چركى ايجاد مى شود، همچنين تماس مكرر با سفيد كننده ها نيز اين عوارض را به دنبال دارد. بنابراين استفاده از دستكش مناسب كه مانع تماس پوستى شود، مهمترين و بهترين روش پيشگيرى از ايجاد اين عوارض است و توصيه مهم در اين زمينه شست و شوى دست در پايان كار و استفاده از نرم كننده يا مرطوب كننده ها است. وى هشدار مى دهد: بخار مواد شيميايى نيز موجب تخريب دستگاه تنفسى شده و مى تواند اين اثرات خطرناك را بر مخاط چشم نيز ايجاد كنند. قرمزى و خارش چشم نشان دهنده آسيب مخاطى بوده و قى كردن چشم ها در هنگام بيدارى به معناى اضافه شدن عفونت ميكروبى است كه اين مشكلات قطعاً التهاب چشم ها را به دنبال خواهد داشت.
دكتر فرانك احسانى، متخصص پوست و مو نيز با بيان اين كه در روزهاى پايانى سال، بيمارى هاى ناشى از تماس مستقيم پوست دست با مواد سفيد كننده و پاك كننده و حتى تماس زياد با آب و رطوبت بشدت افزايش مى يابد، مى گويد: بيمارى «درماتيت» زنان خانه دار يا همان اگزماى دست شايع ترين بيمارى در اين ايام است كه خارش، قرمزى و خشكى پوست و تاول هاى ريز را به دنبال خواهد داشت. وى مى افزايد: معمولاً تظاهر بيمارى در كف دست و روى نوك انگشتان بروز و گاهى فاصله ميان انگشت حلقه و كنارى را درگير مى كند و ضايعه اى به شكل پيش بند تشكيل مى شود كه به اگزماى پيش بندى معروف است. به علاوه زياد نگه داشتن دست در آب و رطوبت نيز منجر به ايجاد قارچ پوستى مى شود. اين ضايعات در صورت درمان نشدن بموقع موجب التهاب و ترك پوست مى شوند. بهترين راه براى جلوگيرى از خشكى پوست و عود اين ضايعات، استفاده از كرم هاى حاوى اوره، گليسيرين، وازلين و غيره است. دكتر احسانى مى افزايد: زنان خانه دار بايد هنگام خانه تكانى و استفاده از مواد شوينده، پاك كننده و سفيد كننده حتماً از دستكش استفاده كنند و به علت احتمال ايجاد حساسيت به دستكش هاى لاستيكى بايد ابتدا دستكش نخى و سپس از دستكش پلاستيكى استفاده كرد.
دكتر على صادقى طارى، رئيس مركز تحقيقات چشم پزشكى دانشگاه علوم پزشكى تهران نيز درباره آسيب هاى ناشى از مواد شوينده بر چشم مى گويد: انواع مواد شيميايى در درجه هاى مختلف به چشم آسيب مى رسانند و مواد شوينده و رنگ بر ازجمله خطرناك ترين مواد براى چشم به شمار مى روند و در صورت تماس با چشم به سرعت قرنيه را زخم كرده و حتى در موارد شديدتر مى توانند به سوراخ شدن كره چشم منجر شوند. وى مى افزايد: مواد شوينده همچنين مى توانند موجب ايجاد زخم هاى شديد در پلك شده و چسبندگى هاى كره چشم و پلك را به همراه داشته باشند. آسيب ناشى از اين مواد ممكن است آن قدر جدى باشد كه بينايى به طور كامل از بين برود.
دكتر صادقى مى گويد: در صورت تماس مواد شوينده يا هر ماده شيميايى ديگر با چشم بايد بلافاصله چند بار چشم را در آب باز و بسته كرد تا ماده از چشم خارج شود. در صورت باقى ماندن ماده شيميايى در چشم، در فاصله زمانى مراجعه مصدوم به چشم پزشك، آسيب ناشى از اين مواد شديد تر مى شود. وى مى افزايد: آسيب هاى وارده به چشم از نظر زمانى و مالى بسيار هزينه بر است و به علاوه آسيب روانى شديدى به دنبال دارد، بنابر اين پيشگيرى از اين موارد بسيار ضرورى است و بايد هنگام كار با مواد شيميايى و شوينده از عينك هاى حفاظتى استفاده كرد. همچنين بايد اين مواد دور از دسترس اطفال نگهدارى و در حداقل غلظت استفاده شوند، چرا كه هرچه ميزان غلظت بيشتر باشد، آسيب ناشى از اين مواد شوينده و پاك كننده شديدتر مى شود.