۲۴ اسفند آخرين جمعه سال جارى، سرنوشت تركيب و وضعيت مجلس آينده ايران با رأى و نظر مردم معين خواهد شد. با اين اتفاق عمر واقعى هفتمين دوره مجلس ايران به پايان مى رسد. با استقرار مجلس هشتم در ماه هاى آينده و با توجه به نقش و جايگاه اين نهاد در اداره امور ريز و كلان كشور كه از آن به عنوان «در رأس امور بودن» تعبير مى شود، علاوه بر افراد و جريان هاى سياسى كه براى ورود به آن در تلاش هستند، افكار عمومى و نخبگان جامعه انتظارات و توقعات خود از مجلس را يكبار ديگر مرور مى كنند. در ۷ دوره حيات مجلس، جامعه ايران در امور سياسى و اجتماعى با تحولات، تغييرات سرنوشت ساز و پر اهميت مواجه بوده است. اكنون كه روزهاى سرنوشت ساز دوره هشتم اين مجلس فرا مى رسد فصل سرد زمستان به دوره گرم و پرشور قضاوت عملكرد مجالس تبديل شده است. در اين باره دو رويكرد كلى وجود دارد: اول كسانى كه براى ترسيم و ويژگى هاى مجلس آتى، عملكرد مجلس فعلى را قياس مى گيرند اما نگاه دوم در پى آن است كه شرايط آتى كشور را در نظر گيرد و به بازخوانى عملكرد نهادى تحت عنوان قوه مقننه در روند توسعه كشور بپردازد. از نقطه نظر رويكرد اخير به گفت وگو با مهدى كلهر مشاور رئيس جمهور پرداخته ايم كه هميشه بيانى جذاب و ايده هايى نو در اختيار دارد. از ديدگاه كلهر تمام آن شرايط و زمينه هايى كه براى تشكيل مجلسى تيزبين، بازبين و در يك كلام در تراز جمهورى اسلامى ضرورت دارد در حال حاضر فراهم است. او معتقد است مجلس آتى بايد با رها ساختن خود از امور فرعى، جزيى و قابل واگذارى به نهادهاى ديگر مثل شوراها، آينده ايران و حتى جهان را ببيند و براساس آن حركت كند.

* در آستانه انتخابات مجلس هشتم قرار داريم. خب مى دانيد كه در ادوار گذشته همه انتخابات با توجه به شرايط زمانى خودشان از اهميت زيادى برخوردار بوده اند. فكر مى كنيد انتخابات آتى چه تفاوت هايى با ادوار گذشته دارد و از چه اهميتى براى مردم و كشور برخوردار است. همچنين آيا نشانه هايى مبنى بر حساسيت هاى مضاعف آن ديده مى شود
قطعاً انتخابات مجلس هشتم تفاوت هاى جدى با ادوار گذشته دارد، دليلش اين است كه خوشبختانه امروز كشور ما در عرصه هاى مختلف وارد عرصه حركت روبه جلو شده و سرعت بسيار خوبى هم در تمام زمينه ها به خود گرفته است. براى تداوم اين حركت و نظارت بر آن، قطعاً مجلس بسيار متفاوت با مجلس هاى قبل لازم است.در اين شرايط بايد ببينيم از نمايندگانى كه مى خواهند وارد مجلس شوند، چه انتظارى مى توان داشت. من فكر مى كنم با توجه به استقرار شوراهاى شهر و روستا و تجربه ۳-۲ دوره مديريت آنها و پوشش سراسرى آنها در كل كشور، مردم بايد به سمتى بروند كه انتظارات محلى، رفاهى، شغلى، زيست محيطى، مراودات اجتماعى، اقتصادى، فعاليت هاى فرهنگى را در شورا ها متمركز كنند. خوشبختانه اين شوراها در دوره سوم سامان بهترى گرفته و از تجربه بيشترى نيز برخوردار شده اند. حال آن كه قبلاً اين انتظارات از نمايندگان مجلس بود، چون اين شوراها فعاليت و استقرار نداشتند. بنابراين اگر منطقى نگاه كنيم نمايندگان در گذشته مجبور بودند خواسته هاى كوچك روستا يا شهرشان را در مجلس پيگيرى كنند. چون نهاد ديگرى وجود نداشت كه آن مسائل را پيگيرى كرده و سرو سامان بدهد. اما اكنون اين شوراها وجود دارند و كمك هاى خوبى هم به آنها از سوى دولت و... صورت مى گيرد. مثلاً من اخيراً از جزيره قشم ديدن كردم. يكى از روستا هاى آنجا به نام گورزين كه در زلزله سال گذشته بيش از ۸۰ درصد تخريب شده بود را ديدم كه بازسازى شده است. با توجه به دستور آقاى احمدى نژاد وام بازسازى منازل اين روستا ۲ ميليون تومان افزوده شده و معادل همين مقدار نيز به صورت بلا عوض به صاحبان منازل تخريب شده اعطا شد. البته بازسازى اين روستا با شرايط سختى صورت گرفت، چون مصالح مورد نياز مثل سيمان، شن و ماسه و .. بايد از بيرون به جزيره قشم منتقل مى شد. اما با اين همه يكى از زيبا ترين و محكم ترين بازسازى ها در همين روستاى گورزين صورت گرفته بود. در اين روستا ۳۵۰ واحد مسكونى با سازه هاى كاملاً مستحكم و با متراژ هاى مختلف ساخته شده كه بيشتر متعلق به برادران اهل سنت است. هدفم از بيان اين مسئله اشاره به نقش و اهميت شوراها ست. قطعاً اگر شوراى اين روستا با بنياد مسكن همكارى نمى كرد اين اتفاق زيبا رخ نمى داد. بنابراين فكر مى كنم پيش از انتخابات، آگاهى بخشى درباره جايگاه مجلس يكى از مهم ترين اولويت هاست تا مردم خواسته هاى محلى و كوچك را در تمام زمينه ها به نمايندگان خود در شوراها واگذار كنند و از مجلس شوراى اسلامى انتظار تحقق خواسته هاى ملى، آرمانى و جهانى خود را داشته باشند. همين تقسيم بندى، دو گونه نمايندگى را طلب مى كند. من اميدوارم مجلس جديد واقعاً برازنده ايران اسلامى باشد. نه اين كه دغدغه آنها معطوف به خواسته هاى كوچك محلى باشد. گرچه اينها نظارت بر تمام مناطق كشور خواهند داشت و بودجه هاى كلانى را براى فعاليت هاى عمرانى و زير ساختى تصويب خواهند كرد ولى افق نگاه و قامت آرمانهاى سياسى، اقتصادى و فرهنگى آنها بايد خيلى بلندتر از ادوار گذشته باشد.
* درواقع ما با دو اتفاق تازه در عرصه سياسى، اقتصادى كشور مواجه هستيم. يك بخش همان است كه شما اشاره كرديد. يعنى نهادى الآن استقرار يافته كه وظيفه پيگيرى مسائلى مثل راه ، جاده، عمران روستايى و شهرى، مشكلات روزمره مردم و ... را برعهده دارد و به گفته شما الآن تجربه كافى براى به نتيجه رساندن اين امور يافته است. اتفاق دوم با روى كار آمدن دولت نهم رخ داده است. گرچه برخى ها به طنز مى گويند كه دولت براى راه روستايى با احداث يك پل كوچك جلسه مى گذارد اما واقعيت اين است كه بخش عمده از امورى را كه پيش از اين نمايندگان پيگيرى مى كردند دولت اكنون اجراى آن را وظيفه خود دانسته است. در چنين شرايطى كانديداها بايد چه چيزى را به عنوان راهبرد خود در مجلس عرضه كنند و به خاطر آن از مردم خواستار رأى شوند
اين نكاتى كه شما گفتيد كاملاً درست و دقيق است. من فكر مى كنم مى توان پيرامون اين مسئله فرهنگ سازى كرد. ما نيازمند آن هستيم كه از اين پس، از كانديداهاى مجلس پرسش شود كه نگاه شما به ايران مثلاً ۲۰ سال يا صد سال آينده چگونه است، عملكرد قدرت هاى سياسى و اقتصادى موجود را در همين فواصل ۲۰ يا حتى ۱۰۰ سال آينده چطور مى بينيد، اصلاً تحليل شان از آينده صنعتى، اجتماعى و انسانى جهان چيست يعنى اگر ما نماينده اى داشته باشيم كه تمام همت و تلاش خودش را در راستاى مسائل كلان جهان كه ايران هم جزئى از آن است قرار دهد به يك جمع بندى مى رسد. اما اگر دغدغه هاى يك نماينده محدود به مسائل محلى، قومى، شهرى يا روستايى شود، به جمع بندى ديگرى مى رسد . هرچند كه اين دغدغه درست و جزو امور نمايندگى است اما قطعاً مانع از پيگيرى و محقق ساختن مسائل كلان و آرمان هاى تاريخى و بزرگ ملت مى شود كه وظيفه اصلى نمايندگى محسوب مى شود.
چون خوشبختانه امروز ما سازو كار پيگيرى مسائل رفاهى را همانطور كه شما گفتيد در نهادهاى مختلف داريم. چه بخش هدايتى آن كه در اختيار شوراهاست و چه بخش نظارتى كه توسط سازمان هاى ناظر بر دولت، شهردارى و ... هم اكنون به ميزان كافى نهادينه شده است. بنابراين ضرورتى ندارد كسى كه وظيفه مسائل ريز و خرد در شهر يا روستايى را بر عهده دارد بخواهد توطئه هاى بزرگ جهانى نسبت به ملت هاى تحت ستم و ... پيگيرى كند. شايد يك نفر مجموعه چنين ظرفيتى را نداشته باشد. اين مسئله به نظر من مهمترين وجه تمايز مجلس آتى با ادوار گذشته خواهد بود. از اين رو ما نيازمند نمايندگان بازبين تر و تيز بين ترى هستيم ، نماينده اى كه بيش از منطقه خودش ، ظرف زمانى فعلى را بشناسد چون امروز انقلاب اسلامى نيازمند نمايندگانى است كه بتوانند افق هاى آينده را ببينند. رهبر معظم انقلاب اخيراً فرمودند كه ما اگر امروز شروع به ساخت نيروگاه هسته اى نكنيم، ۲۰ سال بعد كه به توليدات نيروگاه هسته اى نيازمند شويم خواهيم فهميد كه چه اشتباه بزرگى كرده ايم. ببينيد ما به چنين نگاهى در مجلس نياز منديم. يعنى اين انتظار از مجلس آينده وجود دارد كه بتواند ضرورت اختراع وسيله اى را تشخيص دهد كه تاكنون اختراع نشده است و از قوه مجريه اين خواسته را طلب كند. جاى چنين قدوقامت فكرى و خلاقيتى امروز در مجلس خالى است. اگر ما در دنياى پرسرعت امروز از تيز بينى غافل شويم قطعاً عقب خواهيم ماند چنان كه در گذشته ۳-۲ قرن جا مانديم. مى خواهم بگويم در دنياى امروز ديگر حسن نيت، صلح جو بودن و ... به تنهايى كافى نيست. براى تداوم چنين ويژگى هايى در عرصه اداره كشور بايد تيز بينى داشت. نمايندگان بايد بتوانند كوچك ترين خطر ها و يا مخاطراتى را كه در آينده ممكن است كشور را تهديد كند پيش بينى كنند. چون براى جلوگيرى از بروز اين تهديدات، راه هاى خطر را بايد از پيش شناخت و احتمال بروز آن را مسدود كرد. وقتى كه خطر پيش آيد ديگر چاره اى جز مواجهه با آن نخواهيم داشت. مثلاً وقتى انقلاب پيروز شد ما با جنگ تحميلى مواجه شديم، گرچه با رشادتها و ايثارگرى ملت سربلند از جنگ خارج شديم اما ملت بايد به گونه اى برنامه ريزى و حركت كندكه ديگر جنگى بر او تحميل نشود. ضرب المثلى هست مى گويد كسى كه مى خواهد به جبهه جنگ نرود هر شب بايد با سلاح آماده بخوابد. بنابراين ملتى كه مى خواهد مورد هجوم و شبيخون واقع نشود هر شب بايد ديده بانهاى بيدار و تيزبينى داشته باشد. ما امروز به مجلسى نياز داريم كه در قواره حركت روبه جلوى انقلاب اسلامى باشد. بعد از اين مجلس، شايد لازم باشد سازوكارهاى قانونى انتخاب نمايندگى تغييراتى بكند. اما هميشه در كشور ما اين گونه بوده كه اول بايد نمونه ها وارد عرصه شوند و بعد قواره آنها تبديل به قانون شود در حالى كه برخى جاها عكس اين مطلب رايج است. يعنى اول قواره ها را تبديل به قانون مى كنند و براساس آن آدم ها را انتخاب مى كنند. در فرهنگ و جامعه ما، به دلايل مختلف تاريخى ، نمونه گرايى رايج است . بنابراين مردم مى توانند در اين دوره افرادى را انتخاب كنند كه فكر مى كنند در قواره آرمان هاى آنها هستند. امروز اولين دانه هاى انقلاب اسلامى كه حضرت امام(ره) كاشتند در حال به ثمر نشستن است. بعضى از اين شكوفه هاى انقلاب بازشده، به طورى كه روزى نيست دستاوردى از سوى ملت ايران به جهان ارائه نشود. لذا نماينده اى بايد بيايد كه بتواند تداوم اين حركت را با قوانين رو به جلو، اميد بخش، تيز بينانه و باز بينانه براى نسل هاى آينده ضمانت كند. قطعاً تنگ نظرى ما را به عقب خواهد راند. كند بينى هم ما را جا خواهد گذاشت.
شما به دو نكته اشاره كرديد. اول اين كه زيرساخت هاى مجلس كارآمد و تيز بين و آينده نگر فراهم شود. دوم اين كه نمايندگان اين مجلس بايد متناسب با آن از ويژگى هاى تازه اى برخوردار باشند. سؤال اين است كه شرايط تحقق اين اتفاق چگونه است. با توجه به اين كه اين شرايط در برخى افراد وجود دارد و در عده ديگرى وجود ندارد و انتخابات هم تحت تأثيرعوامل مختلفى برگزار مى شود
افكار عمومى به خصوص پس از انقلاب، هميشه تشخيص و جمع بندى درستى داشته است، بخصوص در مسائلى كه خيلى پيچيده نيست. اگر رسانه ها، جايگاه امروز ايران را در جهان و ضرورت حضور افراد باز بين، تيز بين، انقلابى، اسلامى و ملى را تشريح كنند، ما مجلسى با اكثريت افراد همسو و همراه خواهيم داشت، گرچه ممكن است با هم اختلاف سليقه داشته باشند. اين مجلس مى تواند سر آغاز آن تغييراتى باشد كه به آن اشاره كردم. معتقدم هرچه مجلس هشتم با نياز انقلاب اسلامى و حركت رو به جلوى آن منطبق تر باشد در آينده خواهد توانست سازوكارهاى قانونى براى گام بعدى را فراهم كند. آنچه كه الآن از نظر رسانه اى مهم است تشريح اين اهميت و ويژگى هاى نمايندگى است كه بايد اين گونه باشد.
۱- اين كه نماينده به لحاظ شخصى حتماً بايد فردى شجاع و تيز هوش باشد ، چون قرار است نقش ديده بان يك ملت را ايفا كند. همين طور دور انديش و دور بين باشد نه نزديك بين. چون قطعاً خروجى نزديك بينى و كوته بينى، قوانين مطلوب و مناسب نخواهد بود.
۲- اين كه مرز دشمن و دوست را در عرصه جهانى كاملاً تعريف كرده باشد ، اين نكته مهمى است. شايد افرادى باشند كه خوب و سالم هستند اما در تشخيص دوست و دشمن جهانى، دچار كوته بينى و نزديك بينى شوند. ۳- به نظر من مجلس آينده بايد به آمايش سرزمين فكر كند. كشور ما به لحاظ جغرافيايى بين سه قاره مثل يك جعبه تقسيم بوده و حدود ۳ هزار سال اين نقش را داشته است. علم، صنعت و دانشى در شرق و غرب جهان نبوده كه از ايران عبور نكرده باشد.
البته ما بيشتر جاده ابريشم را شنيده ايم در حالى كه جاده ابريشم يك اصطلاح است و حكمت شرق و غرب مردمان جهان از ايران عبور كرده است. به لحاظ جغرافيايى كالايى نبوده است كه از جغرافياى ايران عبور نكرده باشد.

** ادامه دارد