] مژگان جعفرى]

- بابا! خسته شدم، پس كى برمى گرديم هتل. - دخترم تازه آمده ايم. - آخه اينجا خيلى شلوغه. پدر دخترك را به آغوش مى كشد و از باغ تاريخى بيرون مى رود. ماشين را حدود ۲ كيلومتر بالاتر پارك كرده، آخر جاى پارك پيدا نمى شود. آن سوتر زنى پى كيفش مى گردد، چشمان نگرانش نشان مى دهد كيف محتويات ارزشمندى داشته. دائم به شوهرش غرمى زند كه: نگفتم امسال اينجا نياييم، تو اين شلوغى كه هيچى نمى فهميم... كوفتمان مى شود. لحظه به لحظه بر جمعيت افزوده مى شود، بنا و باغ تاريخى ديگر ياراى پذيرايى از اين جمعيت را ندارند... راهنماهاى محوطه دائم پى آنند كه توضيحات را ارائه كنند... اين بنا كه مى بينيد... در سال ... زمانى كه پادشاه مى خواسته حرم سلطنتى را.... پرسش هاى بى شمار امانشان نمى دهد. يكيشان نجواكنان به ديگرى مى گويد: خدا خيرشان دهد گفتيم امسال زمستان سرد بوده كمتر مى آيند ولى... پرسش بازديد كننده امانش نمى دهد.
بيرون از محوطه تاريخى، خيابان ها در حال انفجار است انگار نه كه تازه ساعت ۹ صبح است. شهرى كه در همه سال سه، چهار ميليون جمعيت دارد در تعطيلات نوروز يكدفعه ميزبان نزديك به ۲ ميليون مسافر و گردشگرى مى شود كه آمده اند لذت ببرند و به شهر هم منفعتى برسانند. اما كمتر كسى لذتى چندان مى برد؛ نه جاى پاركى براى خودروها نه راهى براى رفتن. بازار هم آنقدر شلوغ است كه نمى توان قدم از قدم برداشت. سر آخر چشم كه بر هم مى زنى ده دوازده روز تعطيلات تمام مى شود و آنچه مى ماند خستگى است و باز هم خستگى.
* تا كى سفر به جاهاى تكرارى
تا كى مى خواهيم بدون برنامه ريزى به مناطقى برويم كه دهه ها است به آنجاها مى رويم و از سفر و گردشگرى فقط آن مناطق را مى شناسيم تا چه زمانى به سفرهاى كليشه اى به مناطقى چون شمال و اصفهان و شيراز برويم، چرا كرمان، بندر لنگه، طبيعت اطراف تهران، ماهدشت كرج، ورامين و... گزينه سفر نوروزى ما نباشد
اين ها مهم ترين پرسش هايى اند كه با فرارسيدن تعطيلات سالانه نوروز مى توان مطرح كرد و در پى پاسخى براى آن ها بود. هر سال با آغاز سال نو ايرانى و دميدن شكوفه هاى بهارى، ايرانيان به تكاپويى مى افتند كه در بيشتر كشورها بديلى ندارد. ميليون ها ايرانى در تعطيلات نوروزى براى لذت بردن از روزهاى بى دغدغه و چشيدن طعم فراغت از كار و زندگى روزمره، خانوادگى به ايرانگردى مى روند. تعطيلات نوروزى فستيوال سفرهاى ايرانيان است. بخشى از اين سفرها به صورت سنتى و ديدار آشنايان و خويشان و بخشى ديگر نيز در قالب سفرهاى حرفه اى توريستى با بهره گيرى از امكانات اقامتى در شهرهاى ديگر انجام مى شود.
درآمد نسبتاً چشمگيرى نيز در اين فرآيند ميان طبقات گوناگون در كشور جابه جا مى شود. اما نكته مهم در اين ميان، توجه به چند شهر به صورت سنتى در سفرهاى نوروزى و در برابر، بى توجهى به ديگر مناطق و شهرهايى است كه مى توانند مقصد و هدف سفرهاى نوروزى باشند. بسيارى از خانواده هاى ايرانى با شنيدن واژه گردشگرى و سفر، چند شهر شهره توريستى كشور همچون اصفهان، شيراز، مناطق ساحلى شمال كشور را به ياد مى آورند؛ گويا تنها اين شهرها و مناطق اند كه قابليت ديدن دارند و تمام ديدنى هاى ايران در همين ها خلاصه و جمع شده است. طبيعت زيبا و بكر غرب و شمال غرب، كوير اسرارآميز و رؤيايى مركز و شرق، سواحل دورافتاده اما دل انگيز نوار جنوبى، پيرامون دور از نگاه تهران و... جاذبه هايى اند كه تاكنون از محورهاى سفرهاى نوروزى ايرانيان بركنار بوده اند.
شايد عمده دلايل بى تمايلى خانواده ها در مورد سفر به مناطق يادشده نداشتن شناخت و تبليغات نامناسب متوليان سفر و گردشگرى كشور در سال هاى متمادى نسبت به همه جاهاى ديدنى كشور باشد. اگر اين مسائل را در كنار اين بگذاريم كه خانواده ها نمى خواهند تنها فرصتى را كه براى سفر دسته جمعى دارند با سفر به جايى ناشناخته هدر دهند، مسئله تا اندازه اى روشن تر مى شود. اما آيا ايران فقط همين چند شهر ديدنى و توريستى را دارد زمان آن نرسيده كه به گزينه هايى ديگربينديشيم
* اين روش از روح پرنشاط گردشگرى دور است
محمد على اينانلو كارشناس سفر و گردشگرى در اين باره مى گويد: من به بيش تر مناطق كشور رفته ام، ايران آنقدر زيبا و فوق العاده است كه هر جاى آن قطعاً ارزش يك بار سفر رفتن را دارد. مردم و خانواده ها در تعطيلات نوروز كه بهترين فرصت براى سفرى به يادماندنى است بايد از مسيرهاى كليشه اى دست برداشته به ديگر مناطق كشور هم بروند. به يك بار امتحان كردن حتماً مى ارزد.
وى مى افزايد: با توجه به صرفه جويى هاى ضرورى در بنزين و بالا بودن هزينه هاى سفر، بهترين روش براى رفتن به سفرهاى نوروزى اين است كه خانواده ها و دوستان از آژانس هاى توريستى و مسافرتى، مينى بوس يا اتوبوسى بگيرند و از آن ها در زمينه مقصد و شيوه سفر راهنمايى بخواهند.
اينانلو به سفرهاى بى برنامه به جاهاى تكرارى معترض است و آن را تكرار يك روند كسل كننده مى داند كه از روح پرنشاط گردشگرى دوراست و سرزندگى را از آن مى گيرد.
به اعتقاد اين مستندساز طبيعت و طبيعت گرد، اين شيوه هم كم هزينه تر هم حرفه اى تر است. هر ۲۰ نفرى كه با هم جمع شوند به اندازه ۵ وسيله شخصى احتمال خطر و هزينه هاى گوناگون پائين تر مى آيد، لذت سفر هم بيشتر مى شود و مى توان از امكانات ديگر سفرهاى گروهى بهره گرفت. راننده هاى آژانس هاى توريستى بلدتر و حرفه اى ترند، بيش تر مسيرها را مى شناسند و احتمال تصادفات در مسيرهاى شلوغ كمتر مى شود.
* كجاى ايران ديدنى نيست
كسانى كه ايران را ديده اند، جاى جاى آن را زيبا مى دانند كه البته عواملى موجب مى شود نتوانند همه جاى آن را ببينند. مسافرت هاى نوروزى عمدتاً خانوادگى است و مسائلى بايد در آن ها رعايت شود تا خانواده ها در آرامش و آسايش باشند.
با اين حال مى توان با يك برنامه ريزى مناسب بدون تشريفات ويژه سفرى به يادماندنى در تعطيلات باستانى ايرانيان داشت. وسيله حمل و نقل و امكانات اقامتى مناسب از مهم ترين ابزارهاى اين سفرها است. شناخت كافى از منطقه مورد نظر براى سفر نيز اهميت فراوانى دارد. با توجه به محدوديت امكانات يادشده گزينه ها در نوروز محدود مى شوند و همه به دنبال جايى براى بهره گيرى از تعطيلات سالانه شان هستند.
محمد باقر نحوى مديرعامل يكى از آژانس هاى فعال توريستى مى گويد: بايد تبليغاتى در زمينه سفرهاى گروهى و در قالب تور صورت بگيرد تا هم هزينه سفر پائين آيد و هم از ابزارهايى چون راهنما بهره گرفته شود.
به گفته اين كارشناس سفر، در برخى از مناطق زيبا و بكر كشور امكانات اقامتى مناسبى براى مسافران و گردشگران وجود ندارد. با اين حال در تعطيلات نوروز تمام نهادهاى دولتى و خصوصى در بيشتر مناطق و شهرهاى كشور زمينه اى را فراهم مى كنند تا مسافران بتوانند از امكانات موجود براى اقامت استفاده كنند. اين فرصتى مناسب براى سفر به جاهايى است كه تاكنون به آنجاها نرفته ايم.
وى تأكيد مى كند: دسته جمعى سفر كردن و بهره گيرى از امكاناتى چون چادرهاى ارزان قيمت مسافرتى بهترين گزينه ممكن براى سفرهاى نوروزى است.
نحوى پيشنهاد نوروزى خود را اينگونه طرح مى كند: استان تهران به ويژه مناطق پيرامونى شهر تهران، قله هاى البرز مركزى و چشم اندازهاى البرز استان سمنان و ييلاقات و كويرهاى آن، اطراف كاشان و كوير مرنجاب از مناطقى اند كه هم نزديك تهران بوده هم شلوغى كمترى نسبت به ديگر حوزه هاى گردشگرى كشور دارند. زيبايى اين محدوده ها كمتر از ديگر مناطق مشهور گردشگرى كشور نيست و مى توانند جذابيت هاى فراوانى براى خانواده ها داشته باشند.
اين فعال صنعت گردشگرى مى گويد: تبليغ پراكندگى سفر به ويژه در تعطيلات نوروز از وظايف متوليان دولتى سفر و نهادهاى خصوصى اين حوزه است. آن ها مى توانند با معرفى مناطق بكرتر كه تاكنون دور از محورهاى اصلى سفر مانده اند، مردم و خانواده ها را به آنجاها رهنمون شوند.
مردم بايد همه جاى ايران زيبا را ببينند. اگر خانواده اى اهل سفر با شرايط سهل باشد بايد بار و بنه سفر ببندد، هر جا كه دلش مى خواهد برود و از شور بهار زيبا لذت ببرد. مردم بايد بروند جاهايى را كه نديده اند ببينند. ايرانگردى مهم ترين ركن براى شناخت فرهنگ و تمدن ايران و تقويت روح ايرانى و پايبندى به كشور عزيز است. بايد برويم هر جاى ايران را كه نديده ايم ببينيم.
وى مى افزايد: حتى بندر گوادر در دورترين نقطه جنوب شرقى ايران زيبا است. جنوب ميناب منطقه اى محروم به نام تياب است كه زيبايى هاى آن چشم ها را خيره مى كند. چرا اين مناطق را براى نوروز برنگزينيم
* به جاهاى ناشناخته تر برويد
ايجاد يك فرهنگ مشخص و مدون گردشگرى در كشور همچون بسيارى از كشورهاى دنيا نيازى است كه بايد رفته رفته با كمك دولت، بخش خصوصى و مردم برآورده شود. مديريت سفر و برنامه ريزى براى بهره گيرى از تعطيلات سالانه مهم ترين عاملى است كه موجب رونق سفر و گردشگرى در كشور مى شود.
امير حسين اربابان رئيس هيأت مديره جامعه راهنمايان ايرانگردى و جهانگردى نيز در اين باره حرف هاى شنيدنى دارد: در دهه هاى گذشته معمولاً چند شهر كه جاذبه هاى گردشگرى و زيارتى آن ها شهره بوده اند به عنوان هدف سفرهاى نوروزى در نظر گرفته مى شدند كه البته اين جريان در سال هاى گذشته تا اندازه اى تغيير كرده است. اطلاع رسانى در زمينه معرفى اماكن و شهرهاى ناشناخته تر تا چند سال پيش ضعيف بود و موجب دورى آن ها از محورهاى گردشگرى كشور مى شد. همچنين مردم به انجام سفرهاى گروهى تشويق نمى شدند.
پيشنهاد وى براى نوروز: توصيه مى كنم مردم در تعطيلات نوروز به صورت گروهى و خانوادگى به مناطقى همچون يزد، همدان، كرمانشاه، كردستان، گلستان، آذربايجان شرقى، اردبيل، آذربايجان غربى، كاشان و كرمان سفر كنند.
اين راهنماى ايرانگردى و جهانگردى با اشاره به اين كه با برنامه ريزى خوب و حرفه اى مى توان سفر خوبى داشت تأكيد مى كند: گرفتن اطلاعات از ستاد سفرهاى نوروزى كه در مبادى ورودى بيش تر شهرهاى كشور فعال است، بهترين شيوه براى سفر به مناطق و شهرهايى است كه تاكنون به آنجاها نرفته ايم و آگاهى چندانى از آن ها نداريم.
در تعطيلات نوروز به دليل اراده همگانى براى سفر كردن، بهره گيرى از شيوه هايى چون اقامت در كمپ و چادر زدن آرام آرام در حال رونق گرفتن است و دولت در اين زمينه اقداماتى انجام داده است. طبيعت بهترين گزينه براى آنانى است كه اين شيوه سفر كردن را دوست دارند. مى توان بدون رفتن به شهر خاصى به طبيعت دل زد و سفرى چند روزه را در آن تجربه كرد، آن هم با طبيعت رنگين كمانى ايران.
فخرالسادات غنى كه سال ها است به عنوان فعال خصوصى در صنعت گردشگرى فعاليت مى كند، طبيعت را سرليست پيشنهادهاى خود براى سفرهاى نوروز مى داند: طبيعت گردى را به دليل ارزان تر و سالم تر بودن آن توصيه مى كنم. مناطقى چون لرستان، خوزستان به ويژه شهرهاى آبادان، دزفول، شوشتر و انديمشك و اساساً تمام خطه جنوبى كشور ديدنى هاى بسيارى دارد كه چندان مورد توجه قرار نگرفته است. همچنين جزاير جنوب كشور قابليت فراوانى براى سفرهاى نوروزى دارند.
مديرعامل مؤسسه طبيعت مى افزايد: در خطه جنوب كشور، از غربى ترين تا شرقى ترين نقطه هم مى توان تاريخ را ديد هم طبيعت و فرهنگ كهن را. اين راهنماى تور تأكيد مى كند: سفرهاى يكى دو روزه به كوير يكى از مواردى است كه با توجه به آب و هواى مناسب بهار مى تواند بسيار مورد توجه قرار گيرد. حتى مناطق نزديكى همچون پارك ملى كوير و كوير مرنجاب در نزديكى هاى تهران وجود دارد كه مى توان به راحتى به آنجاها رفت و چند روزى را با كمترين امكانات سر كرد.
اين كارشناس توصيه مى كند: اگر هم در نوروز به مناطق شلوغ و پرمسافرى سفر مى كنيد رفتن به دل طبيعت در همان مناطق مى تواند گزينه مناسبى باشد. مثلاً در جزيره قشم به جز خود شهر و بازارها كه هميشه شلوغند، سايت هاى طبيعى و تاريخى زيادى جود دارد كه جذاب اما همواره از نگاه ها دورند.
* از شلوغى فرار كنيد، بوى بهار را حس كنيد
كارشناسان گردشگرى برآنند كه برنامه ريزى مردم براى سفر بايد به گونه اى باشد كه از مسيرهاى كليشه اى سفر رها شوند و به مناطق ديگرى از كشور بروند كه يقيناً ارزش كمترى نسبت به مسيرهاى قديمى ندارند.
مجتبى تهرانى مديرعامل يكى از آژانس هاى فعال توريستى كه در حوزه سفرهاى داخلى تمركز دارد در اين باره مى گويد: جاهاى بسيار خوبى در كشور براى سفر كردن وجود دارد كه به دليل آب و هواى نسبتاً سرد اوايل بهار نمى توان به آنجاها رفت. با اين حال مناطقى چون كردستان، چهارمحال و بختيارى، كهگيلويه و بويراحمد، گلپايگان، محلات و خوانسار از مناطقى اند كه طبيعت بسيار بكر و زيبايى دارند و از مسيرهاى كليشه اى سفر هم به دورند. به اعتقاد اين كارشناس سفر، همه جاى كشور در فصل بهار زيبا است. مى توان به طبيعت دل زد و بوى بهار را حس كرد. امسال به دليل زمستان سردى كه داشتيم بهار بسيار زيبايى خواهيم داشت و مى توان به بيش تر مناطق حتى دورافتاده كشور سفر كرد.
تهرانى تصريح مى كند: اطراف تهران هم جزو گزينه هايى است كه مى توان روى آن حساب كرد. آذربايجان غربى، اردبيل و آذربايجان شرقى هر چند ممكن است كمى سردتر باشند اما گزينه هاى خيلى خوبى براى سفرهاى نوروزى به شمار مى آيند. اگر كسى مى خواهد از سفر نوروزى خود لذت ببرد و به شلوغى آزاردهنده هم برنخورد مى تواند به اين مناطق برود.