] فرشته رفيعى [

نخستين نمايشگاه توانمندى هاى صادراتى اصناف كه در تلاش بود جايگاه واحدهاى صنفى در عرصه تجارت خارجى و توسعه صادرات غيرنفتى كشور را تبيين كند به عنوان تجربه آغازين حركت در مسيرى نه چندان هموار، با تمام نقاط ضعف و قوت خود در حالى به كار خود پايان داد كه كمى آن سوتر، در گوشه ديگرى از فضاى محل دائمى نمايشگاه هاى بين المللى تهران، رئيس كل سازمان توسعه تجارت با اعلام خبر تشكيل نخستين خوشه صادراتى توسط فعالان صنفى تبريز، بر ظرفيت هاى بالاى صنوف در عرصه صادرات صحه گذاشت.
فعالان صنفى كشور همزمان با تشكيل نخستين خوشه صادراتى اصناف در حوزه توليد كفش در تبريز، از سوم تا هفتم اسفندماه در محل دائمى نمايشگاه هاى بين المللى تهران گردهم آمدند تا با نمايش متمركز توانمندى ها و ظرفيت هاى صادراتى خود، همراهى دستگاه هاى ذى ربط را براى هموار كردن اين مسير جلب كنند؛ ايده برگزارى چنين نمايشگاهى با توجه به وجود بيش از دو ميليون واحد صنفى مجاز كه سهمى ۱۷ درصدى از توليد ناخالص داخلى كشور را به خود اختصاص داده اند، قابل دفاع و ارزشمند بود اما در جاى خود كاستى هايى داشت كه براى تبديل شدن به پاى ثابت تقويم نمايشگاهى، نيازمند برنامه ريزى است.
* ضعف برنامه ريزى
آغاز به كار نمايشگاه توانمندى هاى صادراتى اصناف در يك روز تعطيل (سوم اسفندماه) و پايان آن در وسط هفته، به اندازه كافى گوياى عدم برنامه ريزى دقيق مجريان بود. اگرچه حضور سيدمسعود ميركاظمى، وزير بازرگانى قرار بود بازار نمايشگاه را گرم كند اما پنج روز برپايى نمايشگاه نشان داد موفقيت چنين حركت هايى بيش از آن كه مرهون چهره هاى شاخص شركت كننده در آن باشد، برنامه ريزى مى خواهد.
طى دو سال گذشته دولت و مجموعه وزارت بازرگانى، افزايش نقش آفرينى اصناف در عرصه اقتصاد كشور را با جديت دنبال كرده و از هر فرصتى براى به صحنه آوردن فعالان صنفى بهره برده اند. برگزارى نخستين نمايشگاه توانمندى هاى صادراتى نيز با همين رويكرد، به شوراى اصناف كشور كه تنها تشكل ملى فعالان صنفى است واگذار شد.
آنگونه كه «محمد آزاد»، رئيس شوراى اصناف مى گويد، ايده برگزارى اين نمايشگاه آبان ماه امسال كليد خورد و قرار بود همزمان با ايام دهه فجر، به عنوان يكى از دستاوردهاى انقلاب برپا شود اما به دليل پر بودن تقويم محل دائمى نمايشگاه هاى بين المللى تهران، اين امر امكان پذير نشد.
«از آنجا كه تمام اتحاديه ها، مجامع امور صنفى و فعالان صنفى از ابتداى اسفندماه درگير برنامه ريزى براى برگزارى نمايشگاه بهاره و فروش هاى فوق العاده هستند، برپايى نمايشگاه در اسفندماه را به هيچ عنوان مناسب نمى دانستيم با اين وجود وزير بازرگانى تأكيد ويژه اى داشتند كه نمايشگاه اول حتماً امسال برگزار شود، به همين دليل در اندك فرصتى كه داشتيم تلاش كرديم مقدمات كار را فراهم كنيم كه خوشبختانه در اين زمينه از حمايت هاى ويژه وزير برخوردار شديم.»
زمان نامناسب برگزارى موجب شد برخى ثبت نام كنندگان شهرستانى و تهرانى از حضور در نمايشگاه انصراف دهند به طورى كه زيربناى مفيد در نظر گرفته شده براى برپا كردن غرفه ها حدود ۲۵ درصد كاهش يافت. انجمن صنفى توليدكنندگان و فروشندگان مبلمان استان تهران از جمله كسانى بودند كه در اين نمايشگاه شركت نكردند. على انصارى، رئيس اين انجمن مى گويد: دعوت از انجمن براى شركت در نمايشگاه، ۵ روز قبل از برگزارى نمايشگاه انجام شد و زمان كافى براى بررسى ابعاد نمايشگاه و كيفيت آن توسط كارشناسان ما وجود نداشت به همين دليل از شركت در آن خوددارى كرديم چرا كه همانگونه كه برگزارى صحيح و مشاركت حساب شده در چنين اقداماتى مى تواند چهره واقعى توليد و صنعت را نشان دهد، اطلاع رسانى ضعيف و مشاركت شتاب زده مى تواند نتيجه عكس داشته باشد.
اين نمايشگاه تلاش داشت با تغيير تفكر مسئولان و مردم در مورد عملكرد و توانمندى واحدهاى صنفى، سازماندهى توليدات اين واحدها در مسير صادرات، فراهم كردن بسترى براى مقايسه توانمندى هاى صنوف و افزايش سطح توانمندى ها از طريق تبادل تجربيات آنها را پيگيرى كند اما به گفته آزاد، «حق مطلب آنگونه كه بايد ادا نشد.»
* سرگردان ميان دو هدف
برگزارى نمايشگاه به عنوان يكى از ابزارهاى مهم اطلاع رسانى، در ارتقاى تجارت و صنعت نقش به سزايى دارد. نمايشگاه از دو ديدگاه همواره مورد توجه برنامه ريزان اقتصادى كشور بوده است. در يك ديدگاه، نمايشگاه بازارى است كه در آن، توليدكنندگان و صنعتگران مى توانند كالا و توليدات خود را به فروش رسانده و كسب سود كنند. در ديدگاه دوم، نمايشگاه محلى است كه توانمندى ها و دستاوردهاى توليدكنندگان با هدف آشنا كردن مخاطبان با ظرفيت ها و پتانسيل هاى هر بخش به نمايش گذاشته مى شود و هدف شركت كننده، كسب سود مستقيم از نمايشگاه نيست بلكه بيشتر به دنبال اطلاع رسانى و تبليغ است. برگزاركنندگان نمايشگاه با نحوه گزينش شركت كنندگان، هدف نمايشگاه را تعريف مى كنند. به طورى كه اگر بيشتر شركت كنندگان، واسطه ها و توزيع كنندگان خرد باشند، هدف نمايشگاه فروش و سودرسانى مستقيم است اما اگر بيشتر شركت كنندگان از ميان توليدكنندگان و نوآوران انتخاب شوند، هدف نمايشگاه عرضه توانمندى ها و استعدادهاى آن بخش است.
همانگونه كه اشاره شد، نمايشگاه توانمندى هاى صادراتى اصناف با هدف دوم برپا شد اما ضعف برنامه ريزى موجب شد اين نمايشگاه، سرگردان ميان اين دو هدف، در دستيابى به هيچ يك از آنها آنگونه كه انتظار مى رفت، موفق نباشد.
على انصارى، رئيس انجمن صنفى توليدكنندگان و فروشندگان مبلمان استان تهران معتقد است: تركيب شركت كنندگان در نمايشگاه نشان مى داد برگزاركنندگان بيش از آن كه درصدد نشان دادن توانمندى هاى توليدى و صادراتى صنوف باشند، درصدد تأمين نيازهاى شب عيد مردم بودند. حتى شركت كنندگان هم با هدف كسب سود مستقيم در آن شركت كردند. برخى صنوف توليدى نيز نسبت به عرضه كالاهاى وارداتى در نمايشگاهى كه قرار بود توانمندى هاى داخلى را به نمايش بگذارد، معترض بودند.
* نمايشگاه هاى تخصصى
بسيارى از شركت كنندگان در نمايشگاه اعتقاد داشتند برگزارى نمايشگاه هاى تخصصى كه بعضاً به صورت بين المللى و با اهداف صادراتى برپا مى شود، بسيار مؤثرتر از برگزارى چنين نمايشگاهى است.
انصارى مى گويد: وسعت موضوعات و غيرتخصصى بودن نمايشگاه، بى نظمى هايى را به بار آورد كه در فرصت اندك برگزارى امكان رفع آنها وجود نداشت.
جواد حسين نژاد، رئيس اتحاديه كفش دست دوز و نيمه دستى تبريز كه به همراه ساير هم صنفى هاى خود نخستين خوشه صادراتى اصناف در زمينه كفش را در شهر خود تشكيل داده اند با اشاره به ضعف برنامه ريزى در برگزارى نمايشگاه مى گويد: ما حدود ۱۵ توليدكننده را به نمايشگاه آورده بوديم اما آنطور كه انتظار داشتيم، نبود. «تيرماه هر سال يك نمايشگاه تخصصى بين المللى چرم و كفش در تبريز برگزار مى شود كه جنبه صادراتى هم دارد و بسيار پررونق است، بسيارى از توليدكنندگان و تجار ترك، چينى، تايوانى و ايتاليايى نيز در آن شركت مى كنند اما اين نمايشگاه خيلى بى رونق بود.»
* تبليغات كمرنگ
«آرام و با احترام پا بر گل بى خار قالى بگذار چرا كه اين اثر حاصل سرانگشت زخمى هنرمندان ديار ماست»؛ محمدباقر سيستانى، مديرعامل شركت تعاونى فرش دستباف نجف آباد اصفهان كه غرفه خود در سالن سرد نمايشگاه را به اين دست نوشته مزين كرده است، معتقد است ضعف شديد تبليغات و اطلاع رسانى در مورد اين نمايشگاه موجب شد شركت كنندگان دلسرد شوند. او مى گويد: به ما گفته بودند هماهنگ شده تا تعداد زيادى از تجار خارجى از نمايشگاه بازديد كنند اما اطلاع رسانى آنقدر ضعيف بود كه حتى تهرانى ها هم براى بازديد نيامدند. گوينده اى از بلندگوى سالن براى چندمين بار اعلام مى كند كه اين نمايشگاه فروش ندارد، او به بازديدكنندگان اندك هشدار مى دهد كالايى خريدارى نكنند چون اجازه خروج داده نمى شود.
«بسيارى از غرفه ها سفارش مى گيرند و فاكتور مى كنند اما كالا را خارج از نمايشگاه تحويل مى دهند چون ناچارند هزينه هاى شركت در نمايشگاه را به گونه اى جبران كنند.»
تعاونى فرش نجف آباد بارها در نمايشگاه هاى خارجى فرش از جمله دموتكس آلمان و نمايشگاه فرش ژاپن شركت كرده اما از نتيجه آنها نيز چندان راضى نبوده است. سيستانى توضيح مى دهد: هند و چين بازار فرش دنيا را گرفته اند، چون دستمزدشان پائين است، قيمت تمام شده فرش دستباف شان خيلى پائين تر از قيمت هاى ماست. آنجا كارگر در مقابل يك وعده غذا حاضر است پشت دار قالى بنشيند، به همين خاطر در نمايشگاه هاى خارجى كه شركت كرديم استقبال از فرش هند و چين خيلى زياد بود و ما نتوانستيم خيلى خوب بفروشيم.
«تعاونى ما تا سال ۸۴ سالانه ۶۸۰۰ متر مربع فرش دستباف توليد مى كرد اما از ۸۴ به بعد توليدمان به نصف كاهش يافت، چون براى بافنده ايرانى نمى صرفد با اين دستمزدها پشت دار قالى بنشيند. بافنده هاى فعال تعاونى از چهار هزار نفر به نصف رسيده و اكثر آنها دنبال مشاغل ديگر رفته اند. جوان ها هم اصلاً به اين سمت نمى آيند. الان بيشتر زنان خانه دار ميانسال دارند كار مى كنند. اينها روزى هشت ساعت كار مى كنند و ماهيانه بيشتر از ۸۰ هزار تومان نمى گيرند، اين حتى هزينه دوا و درمان كمردردشان هم نيست.»
* پراكندگى صنوف
سيدجعفر خوردوزاده، ديگر توليدكننده فرش دستباف از استان خراسان رضوى مى گويد: متأسفانه برنامه ريزى و مديريت به قدرى ضعيف بود كه غرفه هاى فرش در تمام سالن ها پراكنده بودند، بقيه صنوف هم همين مشكل را داشتند. غير از طلا و جواهر كه يك سالن در دو طبقه به طور كامل به آنها اختصاص داشت، بقيه هيچ نظمى نداشتند. اين باعث شد همان تعداد بازديدكننده اندك هم قدرت تصميم گيرى و خريد نداشته باشند چون امكان اين كه بتوانند فرش دو تا غرفه را با هم مقايسه كنند، وجود نداشت. انتقاد او به همين جا ختم نمى شود: ساعت برگزارى نمايشگاه هم اصلاً خوب نبود، از ۱۰ صبح تا پنج بعدازظهر دقيقاً در ساعات ادارى بود و كارمندان امكان بازديد نداشتند. او از اين كه وزير بازرگانى در روز افتتاح، از تمام سالن ها بازديد نكرد هم گله مند است.
«محمد كشتى آراى»، نايب رئيس اتحاديه طلا و جواهر تهران نيز از ايده برگزارى نمايشگاه دفاع مى كند اما زمان برگزارى را مناسب نمى داند: در اسفندماه هم مردم درگير خريدهاى نوروزى هستند و هم صنوف در تب و تاب فروش هاى فوق العاده و برگزارى نمايشگاه بهاره، همين مسئله موجب شد نمايشگاه دستاوردهاى صادراتى آنگونه كه شايسته بود جلوه نكند.
|||
نمايشگاه توانمندى هاى صادراتى اصناف در كنار ضعف هاى متعددى كه در نخستين تجربه برگزارى خود داشت، به عنوان يك نوآورى در عرصه فعاليت هاى صنفى كشور تلاش كرد صنوف مختلف را حول يك هدف مهم كه تبيين جايگاه اصناف در توسعه صادرات غيرنفتى كشور بود، گرد هم آورد. قطعاً تجربه دوم اين نمايشگاه با دقت بيشتر برگزاركنندگان و رفع كاستى ها، به كام شركت كنندگان نيز شيرين خواهد شد.