بهمن عبداللهى
يك روز پيش از پايان فستيوال برلين، علاقه مندان سينماى ايران چشم به موفقيت فيلم «آواز گنجشك ها» دوخته بودند و انتظار مى رفت مجيد مجيدى كارگردان صاحبنام كشورمان يكى از جايزه هاى اصلى را به خانه بياورد، اما تقدير به گونه ديگرى رقم خورد و محمدرضا ناجى بازيگر نقش اصلى فيلم از پله هاى مراسم اختتاميه بالا رفت و خرس نقره اى را در دستان خود فشرد.
اين اتفاق كمتر از موفقيت آخرين اثر مجيدى و دو خرس نقره اى سينماى ايران در سال هاى گذشته نبود. در واقع ناجى در آن لحظات مهمترين جايزه بازيگرى سينماى ايران را دريافت كرده بود، جايزه اى كه بدون شك در حافظه سينماى ما باقى خواهد ماند.
علاقه مندان سينما به خوبى مى دانند كه در ميان صدها جشنواره و رويداد سينمايى كه هر ساله در سراسر جهان برگزار مى شود، ۹ جشنواره درجه A وجود دارد كه در رأس آنها فستيوال كن فرانسه و در رده بعدى (به طور موازى) جشنواره ونيز و برلين قرار دارند. سينماى ايران كه در سال هاى پس از انقلاب اسلامى به يكى از پيشروترين سينماهاى جهان مبدل شده است تا امروز بيش از ۱۱۰۰ جايزه كسب كرده است كه عمده اين جوايز به عنوان «فيلم برگزيده» اهدا شده اند. در اين ميان تعداد معدودى از جايزه ها، برگزيدگان رشته هاى فيلمنامه، فيلمبردارى، بازيگرى و همچنين جايزه
يك عمر فعاليت هنرى بوده اند. با اين حساب پس از جوايز بهترين فيلم كه به كارگردانان و تهيه كنندگان تعلق دارد، بازيگران سينماى ايران در رديف بعدى توجه قرار دارند و تا پيش از جايزه خرس نقره اى بهترين بازيگر فستيوال برلين، بازيگران سينماى ايران موفق به دريافت ۳۰ جايزه بازيگرى از جشنواره هاى جهانى شده بودند.
موفق ترين بازيگران سينماى ايران
نگاهى به فهرست برگزيدگان بازيگرى سينماى ايران در فستيوال هاى جهانى نشان مى دهد كه نيكى كريمى بازيگر ۳۶ ساله سينماى ايران تا امروز با چهار جايزه (سن سباستين، قاهره، سه قاره، تائورمينا) موفق ترين بازيگر ما در عرصه هاى جهانى بوده است، همچنين فرامرز قريبيان با سه جايزه (زيمبابوه، مسكو، هند) در رديف بعدى قرار مى گيرد.
اما به لحاظ اهميت جايزه ترانه عليدوستى (لوكارنو)، فرامرز قريبيان (مسكو)، حميد فرخ نژاد (مسكو و كارلووى وارى) و نيكى كريمى
(سن سباستين) در درجه بالاترى قرار مى گيرد، چون همان گونه كه گفته شد اين فستيوال ها به عنوان جشنواره هاى درجه A در جهان شناخته مى شوند كه اهميت آنها انكارناپذير است و در عين ارزش هاى كيفى و اجرايى آنها در سراسر جهان مورد توجه سينماگران و علاقه مندان قرار دارد.
ناجى سينماى ايران كيست؟
محمدرضا ناجى بازيگرى ۶۵ ساله و اهل تبريز است، او كه چند سالى است دوران بازنشستگى خود را طى مى كند، در جوانى به عنوان راننده و مكانيك خودروهاى سبك به استخدام نيروى هوايى ارتش درآمد و در عين حال به خاطر علاقه مندى به بازيگرى، فعاليت در تئاتر و آثار نمايشى را نيز دنبال كرد. او كه تا ۵۵ سالگى تنها به عنوان بازيگر تئاتر تبريز در ديار خود شناخته مى شود به واسطه بازى در فيلم «بچه هاى آسمان» پا به وادى سينما گذاشت و از همان ابتدا مورد توجه قرار گرفت. اين بازيگر در تيتراژ فيلم مجيدى با عنوان «محمد ناجى» معرفى شده از ميان ۱۰ نفر كانديداى بازى در نقش پدر دو كودك اصلى فيلم انتخاب شد و جلوى دوربين رفت. ناجى در همان سال موفق به كسب ديپلم افتخار بهترين بازيگر نقش دوم مرد از جشنواره پانزدهم فجر شد. او تا امروز در فيلم هاى ديگر مجيدى همچون باران و بيد مجنون هم به ايفاى نقش پرداخت اما تلاش او براى نشان دادن تصوير متفاوتى از يك نابازيگر باعث شد تا در فيلم هاى تولد يك پروانه (مجتبى راعى)، پرنده باز كوچك (رهبر قنبرى)، او (رهبر قنبرى)، باغ هاى كندلوس (ايرج كريمى) و باد در علفزار مى پيچد (خسرو معصومى) نيز جلوى دوربين برود كه عمده اين فيلم ها برايش موفقيت هايى را به همراه آوردند؛ موفقيت هايى همچون دريافت ديپلم افتخار جشنواره فيلم كودك اصفهان (براى فيلم پرنده باز كوچك)، ديپلم افتخار جشنواره فيلم فجر (براى فيلم او) و همچنين چند بار كانديدا شدن براى دريافت جايزه بهترين بازيگرى كه آخرين آنها نامزدى جايزه سيمرغ براى نقش اول مرد (آواز گنجشك ها) و نقش دوم مرد (باد در علفزار مى پيچد) در جشنواره فيلم فجر امسال بود.
|
|
|
محمدرضا ناجى كه به همراه مجيد مجيدى براى نمايش فيلم «آواز گنجشك ها» در پنجاه و هشتمين دوره فستيوال برلين حضور داشت، موفق شد از رقباى قدرى همچون دانيل دى لوئيس بازيگر فيلم «خون به پا خواهد شد» پيشى بگيرد و به جايزه خرس نقره اى كه مهمترين جايزه بازيگرى اين فستيوال است بوسه بزند. گرچه دى لوئيس نيز موفق شد يك هفته بعد اسكار بهترين بازيگر را بگيرد.
شايد در نگاه داوران جشنواره هاى ايرانى يا حتى بسيارى از سينماگران ناجى بازيگرى شهرستانى باشد كه با لهجه آذرى به سينما وارد شده و با گذشت ۱۰ سال از نخستين حضورش در مقابل دوربين همچنان نقش شخصيت هاى آذرى زبان را بازى مى كند و به همين دليل او در جايگاه يك نابازيگر قضاوت مى شود اما واقعيت اين است كه ناجى از نخستين فيلم تا آخرين فيلم خود روز به روز جلوتر آمده و حالا ديگر بازيگرى باقواعد و چارچوب هاى استاندارد است. گرچه او هنوز بر لهجه آذرى خود فائق نيامده اما اين موضوع ضعفى براى او تلقى نمى شود، بلكه بيشتر روى محدوديت انتخاب وى و سفارش دهندگان نقش هاى ديگر تأثير خواهد گذاشت.
بازى ناجى در فيلم «او» كه در قالب شخصيت روحانى مقيم روستا ظاهر شد تحسين بسيارى را برانگيخت و مورد تشويق بازيگران بزرگى همچون استاد على نصيريان قرار گرفت. ناجى پيش از آن نيز در نقش معمار فيلم «باران» به خوبى از عهده نقش خود برآمد گرچه داوران جشنواره فجر ترجيح دادند جايزه را به داريوش ارجمند (سگ كشى) و پرويز پورحسينى (مريم مقدس) اهدا كنند.
|
|
|
ناجى امروز ديگر بازيگرى است كه توانايى اش بر همه روشن شده اما مجيدى كه بهتر از هر كسى او را مى شناخت، براى آخرين فيلمش «آواز گنجشك ها» تلاش كرد بازيگر مشابهى با خصوصيات او پيدا كند شايد او مى انديشيد استفاده مجدد از ناجى به فيلم ضربه بزند اما در نهايت پس از تست گرفتن از ۶۰۰ بازيگر و صرف حدود ۱۲ ميليون تومان هزينه در نهايت به خانه اول بازگشت و به سراغ بازيگر نام آشناى تبريزى خود رفت و البته ناجى هم با ارائه بازى حسى و زيرپوستى خود اجازه نداد مجيدى از انتخاب مجددش احساس پشيمانى كند.آواز گنجشك ها داستان كارگر مزرعه
شتر مرغ است كه در حاشيه تهران زندگى مى كند، او با فرار يكى از حيوانات از كار بيكار مى شود و ناخواسته به شغل مسافركشى با موتوسيكلت رو مى آورد. به تدريج روح پاك كريم در شلوغى شهر به مناسبات غير اخلاقى آلوده مى شود و از او فرد ديگرى مى سازد تا در نهايت از گذر حادثه اى خانه نشين شده و در مرور گذشته اش به پالايش برسد. بخش مهمى از داستان روى دوش شخصيت اصلى است و ناجى همچنان كه در صحنه اى از فيلم درى را به دوش مى كشد بار اين سختى را تحمل مى كند، ابعاد اين شخصيت چند وجهى را به خوبى ارائه مى دهد تا به باور تماشاگر نزديك شود.
اين بازيگر در بسيارى از لحظات فيلم بدون آن كه ديالوگ گفت و گو داشته باشد با استفاده از بازى زيرپوستى (نگاه كردن و استفاده از اندام صورت براى انتقال حس درونى ) موفق مى شود تماشاگر را تحت تأثير قرار دهد اما در صحنه هاى چالشى نيز توانايى نشان مى دهد، در همين باره به صحنه هاى برخورد با فرزندان خود كه در چند سكانس مختلف اتفاق مى افتد مى توان اشاره كرد. او در صحنه هاى دو نفره نيز كه در مقابل همسرش قرار مى گيرد با ظرافت شوخ طبعى، عاشقانگى و حجب و حيا را تواماً ايفا مى كند، اما شايد درخشانترين فصل هاى بازى محمدرضا ناجى در «آواز گنجشك ها» مربوط به سكانسى باشد كه براى دادن پول خرد به دختر بچه اسفندى ابتدا در دو دلى دادن ۵۰۰ تومانى باقى مى ماند و آنگاه به هر درى مى زند تا اسكناس را خرد كند و در نهايت با رندى دختر بچه را جا مى گذارد و مى گريزد. فصل ديگر هم آنجايى است كه در لباس شترمرغ بيابان ها را قدم به قدم زير پا مى گذارد، او در تمثيل مجيدى اصلاً خود آن شتر مرغ است كه گم مى شود و بارديگر به خانه اش باز مى گردد به همين دليل بينى ناجى در گريم قدرى بلندتر شده تا همسان شترمرغ به نظر آيد و اين بازيگر موفق مى شود از سايه اين گريم، بازى روان خود را تداوم بخشد.
اين ويژگى ها در كنار هم باعث شده تا داوران فستيوال برلين به ناجى نه به چشم يك بازيگر شهرستانى لهجه دار بلكه به عنوان يك بازيگر توانا كه به شخصيت كريم جان تازه اى بخشيده نگاه كنند. از همين رو در سختگيرانه ترين شكل ممكن محمدرضا ناجى موفق مى شود از آزمون هيأت داوران موفق بيرون آيد و افتخار ديگرى براى سينماى ايران به ارمغان آورد.
جوايز بازيگران سينماى ايران از جشنواره هاى جهانى
سال ۱۳۶۶- جايزه بهترين بازيگر نخستين جشنواره پيونگ يانگ
(كره شمالى) به جمشيد مشايخى براى فيلم «پدربزرگ» ساخته مجيد قاريزاده
سال ۱۳۷۱ - جايزه بهترين بازيگر سومين جشنواره پيونگ يانگ به عليرضا خمسه براى فيلم «آپارتمان شماره ۱۳» ساخته يدالله صمدى
سال ۱۳۷۲ - جايزه بهترين بازيگر چهل و يكمين دوره جشنواره سن سباستين اسپانيا به نيكى كريمى براى فيلم «سارا» ساخته داريوش مهرجويى
جايزه بهترين بازيگر پانزدهمين جشنواره فيلم سه قاره (نانت فرانسه) به نيكى كريمى براى فيلم «سارا»
سال ۱۳۷۳ - جايزه بهترين بازيگر چهارمين جشنواره فيلم پيونگ يانگ به ابوالفضل پورعرب براى فيلم «عروس» ساخته بهروز افخمى
سال ۱۳۷۵- جايزه بهترين بازيگر ششمين جشنواره فيلم پيونگ يانگ به خسرو شكيبايى براى فيلم «خواهران غريب» ساخته كيومرث پوراحمد
سال ۱۳۷۶ - جايزه بهترين بازيگر هفدهمين جشنواره امى ين فرانسه به رؤيا نونهالى براى فيلم «فصل پنجم» ساخته رفيع پيتز
سال ۱۳۷۷- جايزه بهترين بازيگر بيست و دومين جشنواره فيلم كودك قاهره مصر به پگاه آهنگرانى براى فيلم «دخترى با كفش هاى كتانى» ساخته رسول صدرعاملى
سال ۱۳۷۸ - جايزه بهترين بازيگر بيست و نهمين جشنواره تائور مينا ايتاليا به نيكى كريمى براى فيلم «دو زن» ساخته تهمينه ميلانى
جايزه بهترين بازيگر نهمين جشنواره كودكان كانادا به فاطمه معتمدآريا براى فيلم «مهر مادرى» ساخته كمال تبريزى
سال ۱۳۷۹- جايزه بهترين بازيگر سى و پنجمين جشنواره كارلو وى وارى چك به حميد فرخ نژاد براى فيلم «عروس آتش» ساخته خسرو سينايى
جايزه بهترين بازيگر جشنواره والنسين فرانسه به حسين محجوب براى فيلم «رنگ خدا» ساخته مجيد مجيدى
تقديرنامه بيست و دومين جشنواره فيلم سه قاره براى مهدى لطفى بازيگر فيلم «كودك و سرباز» ساخته رضا ميركريمى
سال ۱۳۸۰- جايز ه بهترين بازيگر بيست و سومين جشنواره فيلم قاهره به نيكى كريمى براى فيلم «نيمه پنهان» ساخته تهمينه ميلانى
جايزه بهترين بازيگر هفدهمين جشنواره فيلم حراره زيمبابوه به فرامرز قريبيان براى فيلم «چشمهايش» ساخته فرامرز قريبيان
جايزه تقدير از فعاليت هاى برجسته و ممتاز فاطمه معتمدآريا در دومين جايزه سالانه بنياد آيلكس و جشنواره فيلم هاى ايرانى در موزه هنرهاى زيباى بوستون آمريكا
سال ۱۳۸۱- جايزه بهترين بازيگر پنجاه و پنجمين جشنواره فيلم لوكارنو به ترانه عليدوستى براى فيلم «من، ترانه ۱۵ سال دارم» ساخته رسول صدرعاملى
جايزه بهترين بازيگر بيست و ششمين جشنواره مونترال كانادا به ليلا حاتمى براى فيلم «ايستگاه متروك» ساخته عليرضا رئيسيان
جايزه ويژه بيست و چهارمين جشنواره فيلم نانت به مجموعه بازيگران فيلم «امتحان» ساخته ناصر رفائى
جايزه بهترين بازيگر بيست و ششمين جشنواره فيلم قاهره به كتايون رياحى براى فيلم «شام آخر» ساخته فريدون جيرانى
جايزه ويژه جشنواره فيلم كودكان المپياى يونان به بازيگران نوجوان فيلم «تو آزادى» ساخته محمدعلى طالبى
جايزه بهترين بازيگر نهمين دوره جشنواره پيونگ يانگ به هديه تهرانى براى فيلم «پارتى» ساخته سامان مقدم
سال ۱۳۸۲- جايزه بهترين بازيگر بيست و پنجمين جشنواره فيلم مسكو به فرامرز قريبيان براى فيلم «رقص در غبار» ساخته اصغر فرهادى
سال ۱۳۸۳ - جايزه بهترين بازيگر جشنواره ليستاپاد بلاروس به حسين محجوب و محسن رمضانى براى فيلم «رنگ خدا» ساخته مجيد مجيدى
جايزه بهترين بازيگر بيست و ششمين جشنواره سه قاره به گلشيفته فراهانى براى فيلم «بوتيك» ساخته حميد نعمت الله
جايزه ويژه هيأت داوران سى و پنجمين جشنواره هند به فرامرز قريبيان براى فيلم «شهر زيبا» ساخته اصغر فرهادى
سال ۱۳۸۴- جايزه بهترين بازيگر بيست و هفتمين جشنواره مسكو به حميد فرخ نژاد براى فيلم «طبل بزرگ زيرپاى چپ» ساخته كاظم معصومى
سال ۱۳۸۵- جايزه بهترين بازيگر جشنواره تاتارستان روسيه به گلشيفته فراهانى براى فيلم «اشك سرما» ساخته عزيزالله حميد نژاد
جايزه بهترين بازيگر جشنواره اديان مذهبى ايتاليا به حسين يارى براى فيلم «دم صبح» ساخته حميد رحمانيان
جايزه بهترين بازيگر پانزدهمين جشنواره هانگ ژو چين به پارسا پيروزفر براى فيلم «اشك سرما» ساخته عزيزالله حميدنژاد
سال ۱۳۸۶ - جايزه بهترين بازيگر پنجاه و هشتمين جشنواره فيلم برلين به محمد رضا ناجى براى فيلم «آواز گنجشك ها» ساخته مجيد مجيدى
