بهروز شبسترى
ادبيات داستانى دفاع مقدس، اينك قدمتى ۲۵ ساله يافته است. از نخستين روزهايى كه هجوم ناگهانى و ناجوانمردانه ارتش متجاوز عراق به مرزهاى كشورمان، موضوعى شگرف و شگفت انگيز به نام جنگ را وارد عرصه داستان نويسى ايران كرد، حدود ربع قرن گذشته است؛ و اين در حالى است كه با گذشت يك دوره ۲۵ ساله از پيدايش هر پديده اى - پديده هاى اجتماعى، سياسى و يا حتى ادبى، هنرى - غالباً امكانات و مقدمات لازم از براى انجام انواع تحقيقات و پژوهش هاى علمى و تخصصى در پيرامون عناصر و اجزاى پديده مورد بحث مهيا مى شود.
به اين ترتيب، در شرايط كنونى، لزوم كنكاش و موشكافى در باب زيرمجموعه هاى مختلف و متنوع ادبيات داستانى دفاع مقدس به عنوان يك پديده ادبى مهم و ارزشمند و همچنين بر رسيدن ضعف ها و
قوت هاى موجود در اين شاخه از ادبيات داستان نويسى كشورمان كاملاً احساس مى شود. در حقيقت، كارشناسان و صاحبنظران كارآمدى كه در عرصه هاى گوناگون فرهنگ پايدارى مردم ايران فعاليت كرده و مى كنند، در شرايط كنونى موظف اند تا به شكل تخصصى و علمى در پيرامون آثار پديد آمده در عرصه داستان نويسى دفاع مقدس به تحقيق و پژوهش بپردازند و نتيجه و ماحصل اين تحقيقات تخصصى را به صورت مدون در اختيار ساير رهروان اين راه فرهنگى - ادبى قرار دهند.
بارى! از جمله گام هاى بلند و ارزنده اى كه مى توان در اين راه برداشت، در مرحله نخست، تدوين و انتشار آمارى جامع و دقيق در زمينه داستان نويسى جنگ است. چراكه براى مثال، جامعه ادبى كشور، حق دارد تا از نتيجه فعاليت هاى به انجام رسيده در عرصه ياد شده و نيز سطوح كمى و كيفى اين فعاليت هاى خلاقه آگاه شود. لذا، ترديدى نيست كه دست اندركاران عرصه فرهنگ، هنر و ادبيات دفاع مقدس، موظف اند تا در هر دوره زمانى مشخص و معينى - كه محدوده آن را نيز مى توان با اتكا به مؤلفه هاى رايج در جامعه شناسى هنر و ادبيات معين كرد - كارنامه جامع و كاملى از فعاليت هاى خلاقه داستان نويسان جنگ تدوين و منتشر سازند.
اما آمار يادشده را به طور عمده در دو شاخه كلى مى توان تهيه كرد:
1- داستان هاى كوتاه؛ شامل داستان هاى كوتاه، داستان هاى كوتاه ِ كوتاه، داستان هاى مينى مال و نيز داستان هاى كوتاهِ بلند
2- رمان ها؛ شامل رمان هاى كوتاه، رمان هاى بلند و داستان هاى بلند
طبيعى است كه ثبت عناوين منتشرشده در شاخه رمان، كار چندان دشوار و زمان برى نيست، زيرا يافتن آثارى از اين دست، نيازمند صرف اقدامات پراكنده و انجام جست و جوهاى جزء به جزء و زمان بر در ميان آثار انتشاريافته در نشريات نيست، اما ارايه هر گونه آمارى در زمينه داستان هاى كوتاه جنگ، خاصه با توجه به آثار كوتاهى كه طى اين سال ها در نشريات گونه گون كشور، از قبيل روزنامه ها، هفته نامه ها، ماهنامه ها، فصلنامه ها و گاه نامه ها و خصوصاً ويژه نامه هاى پراكنده و گهگاهى به چاپ رسيده اند، بسيار دشوار و زمان بر خواهد بود.
|
|
|
از همين رو، به نظر مى رسد كه پيش از انجام هر اقدامى، نهادهاى اجرايى اين عرصه، مى توانند به جست وجوى يافتن طرح هاى پيشنهادى مناسبى در خصوص شيوه نامه تدوين اين آمارها باشند. به اين شكل كه مى توان از محققان و پژوهشگران خبره اين عرصه خواست تا هر يك، شيوه نامه مورد نظر خويش را ارائه دهند و آنگاه از ميان شيوه نامه هاى پيشنهادى، بهترين و كاربردى ترين شيوه نامه را برگزيد و در تدوين آمارنامه يادشده، ملاك كار قرار داد. حقيقت اين است كه به هر حال، تهيه چنين آمارهاى مهمى به شكل كلى و خاصه با توجه به وضعيت نه چندان سامان مند نشر در كشورمان، كار بسيار دشوارى است، اما چنانچه بتوان با ديدگاهى كارشناسانه و تخصصى به موضوع نگريست، آنگاه بسيارى از بخش هاى دشوار اين طرح ارزنده، خود به خود و به سادگى عملى خواهد شد.
در خاتمه، تذكار دونكته ضرورى به نظر مى رسد: نخست اينكه تاكنون يكى - دو آمارنامه به شكل مبتديانه و جسته و گريخته در خصوص موضوعات مورد بحث ارايه شده است، از جمله آمارى از داستان هاى منتشر شده با موضوع جنگ و.// ليكن متأسفانه هيچ يك از جزوه هاى آمارى منتشر شده، به عنوان يك كار پژوهشى و تخصصى قابل اتكا، از جامعيت و دقت لازم برخوردار نبوده اند، ضمن اينكه به لحاظ پريود زمانى نيز اين آمارها از شأن نزول تاريخى توجيه پذيرى برخوردار نيستند.
و نكته دوم، اينكه اجراى طرح فرهنگى يادشده، حتى با حداقل امكانات مالى نيز امكان پذير خواهد بود، اما به اين شرط كه كار به شكل اصولى و به وسيله كارشناسان خبره اين عرصه انجام شود.
