منطقه ارس همچون ساير نقاط آذربايجان شرقى با بهره مندى از طبيعت بكر و زيباى سواحل رود ارس و جنگل هاى ارسباران، آثار تاريخى بسيارى را در خود جاى داده است.
وجود رود ارس به عنوان منبع آب و سواحل حاصلخيز آن و نيز آب و هواى معتدل استان در فضاى كوهستانى موجب ايجاد بناها و آثار زيباى تاريخى و مذهبى بسيار در منطقه شده است.
از آثارى كه در سواحل رود ارس و در مرز ايران و جمهورى هاى آذربايجان، ارمنستان و نخجوان قرار دارد، مى توان به كاروانسراى شاه عباسى، كليساى چوپان، امامزاده شعيب(برج دوزال)، امامزاده سيد محمدآقا و قلعه و حمام كردشت اشاره كرد.اين بقاياى تاريخى متنوع به همراه طبيعت زيباى سواحل ارس مى تواند به عنوان بسته گردشگرى مذهبى و طبيعى مورد توجه گردشگران داخلى و خارجى قرار گيرد. به منظور آشنايى و معرفى هرچه بيشتر مناطق گردشگرى منطقه آزاد ارس، خبرنگار «ايران زمين» گفت وگويى با ابراهيم ناصرى، كارشناس رسانه اى اين منطقه انجام داد.
*كردشت
كارشناس رسانه اى منطقه آزاد ارس، روستاى كردشت يا كوردشت را در تاريخ جنگ هاى ايران و روس، مركز ستاد مرحوم عباس ميرزا نائب السلطنه معرفى كرد و گفت: در آن زمان عبور و مرور از رودخانه ارس از طريق اين منطقه انجام مى شد و وجود حصار و برجك هاى ديده بانى از يك وضع فوق العاده و استراتژيك آن زمان حكايت مى كند .
به گفته ابراهيم ناصرى، مرحوم مستوفى قزوينى در اثر خود يعنى نزهة القلوب، از اين روستا نام برده است. فاصله كردشت تا شهر مكرى (مقرى) حدود
۳ كيلومتراست و گذرگاه اين منطقه به نام (نوردوز) مورد توافق قرار گرفته است.
*مجموعه كردشت
ناصرى، مجموعه كردشت را شامل: ۸ بناى تاريخى اعم از حمام بزرگ، عمارت، حمام كوچك، مسجد غريب، ديوانخانه، يخچال، قلعه عباس ميرزا و ساخلو
( پادگان نظامى ) اعلام كرد و به معرفى هر كدام پرداخت.
* حمام كردشت
كارشناس رسانه اى منطقه آزاد ارس، اثر تاريخى حمام كردشت را به همراه چند اثر تاريخى ديگر كه مجموعه تاريخى كردشت نام گرفته است، از زيباترين بناهاى دوران قاجاريه اعلام كرد و افزود: حمام كردشت از زيباترين حمام هاى آذربايجان شرقى است كه با معمارى اصيل سنتى در روستاى كردشت از توابع جلفا و در سواحل زيباى رود ارس واقع شده است.
به گفته وى، اين حمام در ميان باغ بزرگى ساخته شده است و داراى يك هشتى به صورت ۸ ضلعى به ابعاد ۳‎/۵ در ۳‎/۵ و به ارتفاع ۴‎/۳ متر است كه يكى از اضلاع، درب ورودى و يكى ديگر راه ورود به رختكن يا سربينه است . سربينه حمام نيز ۸ ضلعى به اضلاع
۳‎/۵ متر و ارتفاع ۸‎/۵ متر است و گنبد بزرگ آن بر روى جوز ها و ۸ ستون سنگى ۸ بر، استوار شده است، همه ستون ها داراى سر ستون هاى سنگى مقرنس است كه به وسيله ملات سرب مذاب به ستون ها وصل شده اند. گنبد سربينه داراى كاربندهاى جالب مزين به
آهك برى هاى زيباست، سكوهاى رختكن با طاق ضربى پوشيده و در زير آن كفش كن هايى تعبيه شده است.
وى، گرما خانه را فضايى معرفى كرد كه از ۴ ستون سنگى ۸ بر و ۲ حوض بزرگ مستطيل شكل و اتاقى با گنبد قير اندود تشكيل شده است و نور داخل سربينه و گرماخانه به وسيله روزنى كه در نوك گنبد قرار دارد تأمين مى شود و گويا بر روى آن روزن ها سنگ هاى مرمر نازك و ظريفى نصب بود كه نور آفتاب از آن نفوذ مى كرد، و داخل حمام را به طور يكنواخت روشن مى كرد. حمام كردشت بخش هاى ديگرى نيز دارد كه بسيار ديدنى و قابل مطالعه است. عباس ميرزاى قاجار در دوران جنگ هاى ۳۰ ساله ايران و روس اين مكان را به عنوان قلعه نظامى و مقر فرماندهى خود انتخاب كرده بود.همچنين وجود رود ارس و باغ هاى اطراف اين اثر بر زيبايى و اهميت آن افزوده است. اين حمام هر چند از نظر ساختمانى به حمامهاى دوره صفوى شباهت زيادى دارد ولى از آثار دوره قاجاريه است.
به گفته وى،بخش هايى از اين بنا به علت بى توجهى در سال هاى گذشته تخريب شده است كه هم اكنون به همت سازمان ميراث فرهنگى و صنايع دستى و گردشگرى استان در دست مرمت و بازسازى است.
* قلعه كردشت
ناصرى، يكى از قلعه هاى تاريخى آذربايجان شرقى را كه در روستاى كردشت ودر ساحل رود ارس بنا شده است، قلعه كردشت معر فى كرد و افزود: اين قلعه به لحاظ ارزش و اهميت نظامى و تاريخى به خصوص دوران حكومت عباس ميرزاى قاجار نائب السلطنه فتحعلى شاه در آذربايجان شرقى بيشتر مورد توجه بوده است و عباس ميرزا در مبارزات خود عليه تجاوز روسيه تزارى از اين قلعه استفاده مى كرد.آنچه به نظر مى رسد، قبل از استفاده از قلعه كردشت اين قلعه نظامى وجود داشته است و بناى آن را به سده هاى نخستين اسلامى نسبت مى دهند.
به گفته وى، قلعه عباس آباد كردشت در سمت چپ جاده كردشت به خروانق در بالاى تپه اى صخره اى بنا شده است و در جبهه شمالى آن در ورودى است و در ارتفاعات اين قلعه ديواره ها از جنس سنگ و آجر ساخته شده است و به فاصله معينى نزديك به يكصد متر از يكديگر ۶ برج نگهبانى وجود داشته كه اكنون قسمتى از اين برج ها پابرجاست.
وى، با اشاره به اين كه ساحل رود ارس در بخش جنوبى از پايگاه هاى مهم دفاعى عباس ميرزا در مقابل تجاوز روس ها بود و مكان مناسبى براى پشتيبانى ارتش ايران در دوران قاجار به شمار مى رفت،گفت: قلعه نظامى عباس آباد كردشت امكان جاى دادن سربازان متعدّدى را داشت و براى رفاه و آسايش سربازان مستقر، همواره آماده مقابله با قواى مهاجم روسيه بود و بارها از رود ارس گذشته و به ساخلوى
( پادگان ) سربازان روسى شبيخون مى زدند.
وى، درباره سقوط قلعه كردشت گفت: وقتى در سال ۱۲۴۳ ه-ق (۸۴۱ م) سپاهيان روس از رود ارس عبور كرده و جلفا ، نخجوان ، مرند و اصلاندوز را تصرف كرده و به سوى تبريز روانه شدند، قلعه كردشت نيز به دست قواى دشمن سقوط كرد و بعد از تصرف قلعه، مدتى بعد از آن و در ايام برقرارى صلح و متاركه تركمنچاى كه بين ايران و روس برقرار شد، قلعه كردشت مدتى مورد استفاده سربازان روسى بود ولى به تدريج با تخليه قواى روسى، قلعه مزبور مورد انهدام و ويرانى قرار گرفت و قسمتى از تأسيسات آن به غارت رفت.همچنين بعد از اين كه روس ها اين منطقه را تخليه كردند و امور استان را به نيروهاى دولتى واگذار كردند اين قلعه بارها مورد استفاده امراى محلّى و حكام
قره باغ قرار گرفت و در اواخر دوره قاجار و اوايل حكومت پهلوى اين قلعه خاصيت نظامى خود را از دست داد.
* موقعيت روستاى كردشت
كارشناس رسانه اى منطقه آزاد ارس، به موقعيت روستاى كردشت اشاره كرد و گفت: روستاى كردشت از بخش ورزقان و شهرستان اهر و دهستان ديزمار غربى واقع شده است . فاصله كردشت تا ورزقان ۶۶ كيلومتر و تا اهر ۱۲۶ كيلومتر و تا جلفا ۷۰ كيلومتر است. اين روستا در غرب اهر و ورزقان بنا شده است .كردشت در درّه بسيار حاصلخيز و زيبايى در ساحل جنوبى ارس واقع است و رودخانه مرزى ارس در درّه بسيار عميق شمال با شدت تمام از غرب به شرق منطقه جريان دارد. كوه هاى بسيار بلند و صخره اى سرتاسرشمال و جنوب كردشت را فرا گرفته است. بنابر اين، تنها معبر قابل توجه كنار ارس از اين روستا مى گذرد و استقرار اين روستا به تبعيت از وضع پستى و بلندى در جهت شرقى- غربى عملى شده است.كوه هاى بلند صخره اى ساحل شمالى ارس درخاك جمهورى آذربايجان واقع است و در سمت جنوب آن در بلندى هاى كوه هاى مشرف به روستا يكى از قلعه هاى تاريخى و نظامى دوره قاجار بنا شده است، بعلاوه غير از قلعه تاريخى كردشت حمام تاريخى باارزشى هم بنا شده است.
وى درباره آب و هواى كردشت گفت: اين روستا به تبع منطقه ارس داراى آب و هواى گرم و مرطوب است.تابستان در اين منطقه گرم و طولانى و زمستان خنك و ملايم است و در فصل تابستان گاهى اوقات ميزان درجه حرارت به بالاتر از ۴۰ درجة سانتى گراد مى رسد.
* حمام تاريخى جلفا
كارشناس منطقه آزاد ارس، به حمام تاريخى جلفا اشاره كرد و افزود: اين حمام تاريخى در قسمت مركزى و در كنار ريل هاى راه آهن و جنب خانه هاى گمرك شهرجلفا واقع شده است كه قسمت اعظم آن در سال ۷۲ از سوى سازمان ميراث فرهنگى از زير خاك بيرون آورده شد و تعميراتى نيز بر روى آن صورت گرفت. اين حمام داراى پايه هاى سنگى بسيار زيباست كه به صورت هنرمندانه تراشيده شده اند و سردر آن با سنگ و آجر تزيين شده است. در قسمت هاى داخلى آن آهك برى هاى ساده و رنگى نيز مشاهده
مى شود.اين حمام به دوره قاجار تعلق دارد و از لحاظ معمارى شبيه حمام كردشت است و عليرغم اينكه چندان مورد توجه مسئولان قرار نگرفته است،كمترازحمام كردشت نيست.

] آمن خادمى[

دشت بزرگ لوت و چشم اندازهاى منحصر به فرد آن در كنار ييلاق هاى كوهستان هاى شمال خاورى خراسان جنوبى مى تواند تنها مأمن امن آنهايى باشد كه قصد دارند دمى به دور از قيل و قال زندگى سرسخت شهرى در آن بياسايند و چند صباحى به تماشاى تاريخ و طبيعت اين خطه بنشينند.
بافت قديمى خوسف، بناهاى تاريخى سربيشه، آسبادهاى نهبندان و باغ هاى قديمى بيرجند در انتظار گام هاى مسافران بهارى اند تا سكوت حاكم بر دل كوير را شكسته و پاى نقل تاريخ اين ديار بنشينند.
مقصد امروزمان روستاى شگفت انگيز ماخونيك است كه همه ساله محققان، پژوهشگران، مردم شناسان و باستان شناسان زيادى را به اين روستا مى كشاند. اين روستا به دليل داشتن مردمى با ويژگى هاى خاص، شيوه زندگى و آداب و رسوم در زمره روستاهاى شگفت انگيز محسوب مى شود.
* غناى فرهنگى؛ وجه اشتراك روستاييان
وجه اشتراك همه روستاهاى با ويژگى مردم شناسى ، غناى فرهنگى آنهاست ولى تفاوت عمده ماخونيك با همه اين روستاها از بعد ديگرى است. اهالى ماخونيك به نسبت اهالى ابيانه، ماسوله و... در عين تنگدستى و شرايط سخت و طاقت فرساى زندگى به اين همه دستاوردهاى زندگى رسيده اند. ماخونيك در شرق ايران و در شهرستان تازه تأسيس سربيشه در استان خراسان جنوبى واقع شده است. در جلگه اى به همين نام كه متشكل از ۱۲ روستا است و ماخونيك بزرگ ترين و به احتمال قديمى ترين آنها است و اهالى معتقدند كه تمامى اين روستاها از ماخونيك منشعب شده اند در اصل همگى يك طايفه و با يكديگر خويشاوند هستند.
ماخونيك در ۱۴۳ كيلومترى بيرجند (مركز استان) و ۷۸ كيلومترى سربيشه ميان كوه و تپه ها محصور شده است. اين روستا در سرشمارى آبان سال ۱۳۷۵ متشكل از ۱۰۶ خانوار و ۵۰۳ نفر جمعيت بود. عمده ترين كار و كسب مردم كشاورزى است؛ درحالى كه تمامى زمين هاى كشاورزى آن به ۴ هكتار هم نمى رسد. تازه از اين مقدار زمين، روستاهاى ديگر نيز شريك هستند و اين پايان ماجرا نيست، چراكه اين ۴ هكتار در ۳ مزرعه پراكنده است و بيشتر اهالى روستا و روستاهاى اطراف هر يك در تمامى اين مزرعه ها شريك هستند. به طور مثال مزرعه ۱‎/۷ هكتارى ماخونيك كه اصلى ترين و يكى از بزرگ ترين مزارع روستا به شمار مى آيد بيش از ۱۰۰ خانوار شريك دارد.
پس لابد در مزرعه ماخونيك زمين ۱۰۰ متر مربعى وجود دارد اما اين هم پايان ماجرا نيست چون در مزرعه ماخونيك زمين ها عين (خوب) و دال (بد) هستند كه به همين دليل مزرعه را چند قسمت كرده اند و هر قسمتى را جداگانه بين تمامى مالكان تقسيم كرده اند و باز چون در موقع تقسيم زمين موروثى حقى از كسى ضايع نشود هر كرتى (Kart) را جداگانه ميان وراث تقسيم مى كنند و خلاصه كلام اين كه آنقدر كرت ها را به وسيله مرز خاكى و در دهه هاى اخير با سنگ به چند قسمت تقسيم كرده اند كه بسيارى از آنها از ۲ متر مربع بزرگ تر نيستند! البته زمين يك متر مربعى هم يافت مى شود! همچنين كم نيست كرتى كه به واسطه تعدد مالكان ۲ يا ۳ نوع محصول در آن كشت مى شود!
* قوانين صد ساله
به طور كلى در همه امور نظم و مقررات خاصى حكمفرماست. تقسيم زمين، تقسيم محصول مالكيت بر مراتع، مالكيت بر زمين هاى مسكونى، دامدارى، مقررات اجتماعى و بسيارى امور ديگر كه هيچ يك بدون مقررات نيست قوانينى است كه از صدها سال پيش همچنان جارى بوده و كسى توانايى تغيير آن را ندارد و قوانين شهرنشينى و مدنيت امروزى نيز نتوانسته بر آنها تأثيرگذار باشد.
همه اهالى به رعايت اين مقررات بدون دشنه و پاسبان پايبند هستند. اختلاف هاى ملكى كه عمده ترين مورد نزاع روستاييان است هم در ماخونيك به ندرت ديده مى شود.
در سال هاى خشكسالى با تعاون و همكارى و باز هم با رعايت مقررات به اتفاق به كشت و كار اشتراكى در زمين يكى از مالكان مى پردازند و در هر رشته اى و هر كارى يك سرپرست وجود دارد كه قول او براى ديگران حجت است حتى براى كسانى كه سرپرستى رشته ديگرى را برعهده دارند.
مسكن روستاى ماخونيك نيز از وجوه قابل تأمل و در برخى موارد اعجاب برانگيز است. خانه هاى روستاى ماخونيك بعد خاصى نداشته و معمولاً چهارگوش نيستند.
براى ساخت خانه در اين بخش چون زمين مسطح كمتر وجود داشته شيب تپه را كنده و زمين را مسطح مى كرده اند. برخى جاها خانه ها همكف كوچه هاست و در بالاترين سطح، ارتفاع خانه ها از ۱‎/۵ متر فراتر نمى رود. در گذشته براى بستن در ۶۰ تا ۸۰ سانتيمترى خانه ها از تعدادى بوته كه با طناب به هم بسته شده استفاده مى كرده اند و هنگامى كه به داخل خانه مى رفتند بوته ها را به دهانه در هدايت مى كردند تا از سرماى زمستان در امان باشند.
* خانه آدمى يا خانه نشست
بعدها در ها از تنه درخت و بدون ميخ به صورت يك تكه ساخته شده كه نمونه هاى آن هنوز در بافت قديم مشاهده مى شود. به خاطر جلوگيرى از وزش بادهاى شديد از سمت شمال و شمال غرب و بهره گيرى از نور خورشيد در خانه ها عموماً به سمت جنوب باز مى شوند. ديوار خانه ها با سنگ و گل ساخته شده و سقف را از تنه درختان محلى و بوته مى پوشانند. پشت بام خانه ها بيشتر بيضى و آبريز خانه ها از سنگ است. به طور معمول در ميان چند اتاقى كه بدون حصار در كنار يكديگر ساخته شده تنها يك اتاق مورد استفاده شخصى انسان قرار مى گرفته كه به آن خانه، خانه آدمى يا خانه نشست مى گفته اند. اين خانه كه مساحت آن حدود ۱۰ تا ۱۵ متر مربع است. براى نشيمن، خوابيدن، پخت و پز، انبار جو و گندم، كارگاه بافندگى و اتاق پذيرايى به كار مى رود و ساير اتاق ها كه بعضاً كوچك هستند براى نگهدارى حيوانات و انبار علوفه و چغندر استفاده مى شود.
عوامل مهم شكل گيرى مسكن روستا عوامل طبيعى، اقتصادى و مذهبى است اگرچه نمى توان ميان نشانه هاى فرهنگى يك روستا تفاوتى قائل شد ولى مسكن روستاى ماخونيك از خوراك و پوشاك و حتى بسيارى از نشانه هاى فرهنگى ديگر روستا جالب توجه تر است و نياز به تعمق بيشترى دارد.
در روستاى ماخونيك هيچ معمارى ويژه اى به چشم نمى خورد و در نگاه اول هيچ نكته جالب توجهى به نظر نمى رسد. با بررسى بيشتر تفاوت هاى چشمگير بافت و بناهاى ديگر روستا با روستاهاى ديگر نمايان مى شود.
روستاى ماخونيك از نظر بافت كلى، روستايى مجتمع و توده اى است كه در دامنه كوه ماخونيك شكل گرفته است. سنگلاخ بودن و ناهموارى زمين، مسائل امنيتى، رابطه خويشاوندى و شرايط اقليمى از عواملى هستند كه موجب كوچك و مجتمع شدن روستا شده است.
از نظر مسائل امنيتى با توجه به حمله ازبك ها در گذشته، ماخونيك در حصار تپه ها پنهان بوده است. بافت قديم روستا در دامنه تپه و خانه ها به طور فشرده و در گودى زمين ساخته شده اند؛ به طورى كه روستا از داخل رودخانه كه در گذشته محل عبور و مرور بوده به هيچ وجه ديده نمى شده است .حتى جايگاه اوليه آنها كه در نزديكى چشمه و قنات بوده است به طور فشرده در لابه لاى كوه و تپه ها پنهان شده كه نقل مى كنند در زمان تركمن تازى، سگى پارس كرده و محل آنها را به دشمن نشان داده است وگرنه با وجود نزديكى خانه ها به محل عبور و مرور باز هم روستا از ديد آنها پنهان بوده است.
خويشاوندى نيز در بافت روستا تأثيرگذار بوده است. براساس قوانين اجتماعى روستا هر شخصى علاوه بر مالكيت خانه خود مالك محدوده جلوى خانه اش نيز هست و به غير از خانواده و اقوام نزديك كسى حق ندارد در جلوى خانه اش خانه اى بسازد كه اين كار موجب رابطه اى ميان بافت روستا و خويشاوندى اهالى شده است.
از نظر شرايط اقليمى نيز با توجه به سرماى سخت زمستان و كمبود مصالح، خانه ها در دل زمين و به طور فشرده در كنار يكديگر ساخته شده اند تا بدين وسيله از شدت باد و در نتيجه سرماى زمستان كاسته شده و بر آن غلبه كنند.
روستا روى سه تپه و در كنار دو آبراه كه از شمال به سمت جنوب امتداد و شيب دارد، بنا شده است. برج روستا در بافت قديم روستا و برفراز تپه اى با سنگ و گل ساخته شده است كه در مواقع ناامنى اهالى به آن پناه مى برده اند.
هسته اوليه روستا در ضلع شمال تا غرب، جنوب غربى و شمال شرقى برج ساخته شده است و مسجد روستا در وسط اين هسته قرار گرفته است. در بافت ميانه پيشرفت روستا بيشتر به سمت شمال- شرق و غرب صورت گرفته است. در سال هاى اخير نيز بيشتر پيشرفت روستا به سمت شرق و جنوب شرقى بوده است.
اينها تنها بيان گوشه اى از جاذبه هاى طبيعى و تاريخى اين استان است؛ به طور يقين نه تنها در اين استان بلكه در تمام استان هاى ايران مى توان صدها جاذبه به اين شكل و شمايل را تعريف كرد و مانند ماسوله و ابيانه راه گردشگران داخلى و خارجى را هموار كرد. اما آنچه مسلم است اين كه اين گونه ميراث دارى بدون برنامه هاى هدفمند، دراز مدت و فكر پويا راه به جايى نخواهد برد.

ساشا رياحى مقدم

مهريز يكى از باغ شهرهاى تاريخى استان يزد به شمار مى رود. وجود آثار ارزشمند تاريخى در نقاط مختلف اين شهر و همچنين كاوش هاى باستان شناسى اخير در محوطه اشكانى روستاى مَدوار (غربالبيز) و به دست آوردن اشيا بسيار قديمى و گورستان متعلق به دوران پيش از اسلام، نشان از تمدنى كهن در اين منطقه دارد. شهرى كه امروزه به نام مهريز مشهور است در روزگاران پيشين «مهرگرد» و سپس مهريجرد ناميده مى شده و بناى آن را به مهرنگار دختر انوشيروان نسبت مى دهند، در كتاب تاريخ جديد يزد درباره اين شهر چنين گفته مى شود: شاه قباد درگذشت و انوشيروان به پادشاهى نشست.او را از دخترخاقان ترك ۲ فرزند آمد يكى پسر و ديگرى دختر. پسر را هرمز نام نهاد و دختر را مهرنگار و چون فرزندان او بزرگ شدند انوشيروان يزد را به مهرنگار بخشيد و مهرنگار از مداين مقنيان را به يزد فرستاد و در يزد بسيار عمارت ساخت و در نزديكى شهر به ۸ فرسنگى دهى معتبر ساخت و آن را مهرگرد نام كرد و اكنون آن قريه را مهريجرد مى خوانند. مهرنگار در مهريجرد قناتى بنيان كرد و آنرا مهرپادين نام گذاشت و در آن محل، محله عالى ساخت به نام مهرآباد. واژه مهرپادين از ۲ كلمه مهر+ پاد تشكيل شده است كه مهر همان خورشيد است و پادين به روايتى يعنى سرزمين و در مجموع عبارت است از خاستگاه سرزمين خورشيد. قديمى ترين بخش بافت محله مهرپادين مربوط به قرن هشتم ه.ق مى شود.
* عناصر معمارى مجموعه مهرپادين
مجموعه ابنيه تاريخى مهرپادين شامل مسجد جامع (زمستانه و تابستانه)، قلعه، حمام، آب انبار، حسينيه، بازارچه و تعداد زيادى خانه هاى قديمى خشتى با نورگير و بادگيرهاى زيباست. افزايش تعداد ساكنان، تحولات اجتماعى، فرهنگى و نيازهاى زندگى در دوران معاصر موجب از بين رفتن بخش عظيمى از بافت
با ارزش كوچه باغى در مهرپادين شده است.
* مسجد جامع مهرپادين
پايه و اساس مسجد جامع مهرپادين ظاهراً مربوط به قرن هشتم ه.ق و دوران آل مظفر است. اين مسجد بنايى تك مناره با ۲ بخش تابستانه و زمستانه (گرمخانه يا شبستان) است كه بخش زمستانه در ضلع شمال شرقى ايوان قرار دارد. شبستان، ايوان و قسمت هاى ديگر به طور كامل مرمت و بازسازى شده است و ديگر نشانى از آثار قديم آن اكنون به جاى نيست. سردر ورودى مسجد آجركارى است و آرايه خاصى بر روى آن ديده نمى شود. مناره مسجد در سمت چپ ورودى قرار دارد و بلنداى وضع موجود آن حدود ۲۰متر و قطر آن حدود ۳‎/۲۰ متر است، البته طبق روايات اهالى محله، ارتفاع مناره تقريباً دو برابر وضع موجود آن بوده است. ساختار بدنه آن از خشت ساخته شده و سطح بيرونى با ملات كاهگل و آهك اندود شده است. در كمر مناره كتيبه بندواره اى از كاشى معرق به خط نسخ به فاصله ۵ متر از زمين نصب شده است كه متأسفانه قسمتى از آن ريخته و آنچه از كتيبه تاريخى آن باقى مانده بدين عبارت است: «تَقَرب اِلى الله تعالى… الى حاج محمد بن…. عمل المحفوظ فى رجـ…». ظاهراً بانى منار و احتمالاً مسجد، و يا قسمتى از آن، محفوظ بن محمد بن الحاج الدين على است كه قبر پسرش على بن محفوظ بن محمد در مقبره شيخ محمد در خانقاه ميبد ديده شد و سنگ قبرش آنجا قرار دارد. به گفته اهالى در قسمت بالاى كاشيكارى كتيبه اى وجود داشته كه بر روى آن عبارت: عمل استاد محمد شجاع بنا نوشته شده كه در حين مداخلات بازسازى و مرمت از بين رفته است. پايه مناره به ارتفاع حدوداً ۱‎/۲۰ متر داراى آجر چينى مدور است. در بدنه مناره منافذى براى تأمين روشنايى و تهويه هوا وجود دارد. ساختمان مسجد به شيوه تك ايوانى بنا شده و گنبدخانه، ايوان، شبستان، ميانسرا و دالان ها از اصلى ترين فضاهاى آن به شمار مى روند كه ايوان و گنبدخانه در ضلع جنوبى قرار دارد. در فاصله بين ايوان و شبستان، ميانسراى ۴ گوشه نا مساوى با ابعاد
۱۰‎/۷۰ در ۲۰‎/۵ متر قرار گرفته است. پهناى جلوخان ايوان حدود ۸ متر و كاملاً ساده است. در اطراف صحن نورگيرهايى مشبك با استفاده از خشت ساخته شده و فضاهاى دالان شرقى و غربى ۲ اشكوبه است كه فضاى اشكوب بالايى به خانم ها اختصاص داشته است. محراب مسجد بسيار ساده است و به طور كامل بازسازى شده و در دوطرف آن ۲ فضاى كوچك وجود دارد كه احتمالاً محل اعتكاف بوده است. گنبد مسجد به صورت گردچين و آجرى است و قطر آن ۱۳‎/۵ متر و بلنداى آن حدود ۸ متر است. مسجد زمستانه يا گرمخانه با همان پلان و فرم اصيل شبستانى موجود است ولى در ظاهر كامل بازسازى شده است. زيلوهاى نفيس و زيبايى وقف اين مسجد شده است.
* كشته خانه و بقعه امامزاده
جنب مسجد جامع و در جانب شرقى ميانسرا، بقعه اى با گنبدى رفيع قرار دارد كه مردم در قديم به آن «كُشته خانه» مى گفتند و امروزه آن را «امامزاده سيد غياث الدين» از فرزندان امام موسى بن جعفر مى شمارند. به گفته اهالى در زمان حمله مغولان مردم در اين مكان مقدس پناهنده شده اند. سربازان مغول خشتى را لاى پارچه پيچيده و به عنوان اين كه قرآن است قسم مى خورند كه اگر در را بگشايند به آنها كارى نخواهند داشت. آنها هم فريب خورده در را به روى مغولان مى گشايند. مغولان همه آنها را كشته و با لباس و اسبابشان در همان جا دفن مى كنند، از آن پس به اين مكان كشته خانه هم مى گويند. همچنين روايت ديگرى است كه در همين زمان (حمله مغولان)، چهل دختر به اين مكان فرار كرده و از خداوند مى خواهند كه زمين دهان باز كند و آنجا فرو روند. اين گونه مى شود و چهل دختر در آنجا ناپديد مى شوند و اين بخش از مجموعه به چهل دختران معروف است. اين بناى معظم ايام زيادى به صورت خرابه اى برجا بود تا اين كه مردم در سال ۱۳۴۲ شمسى به مرمت و بازپيرايى آن همت گماشتند. در سال هاى اخير مجدداً اقداماتى بر روى بناى امامزاده صورت گرفته كه خطوط و نقوش قديمى را به طور كل پنهان كرده است. در ميان اين بقعه صورت قبرى به بلندى ۱‎/۲۵ و عرض ۱‎/۲۵ و طول ۲‎/۵۰ متر قرار دارد و اطرافش كاشيكارى شده و قبل از مرمت هاى اخير بيش از يك متر از آن زير خاك بوده است. از حيث ويژگى هاى معمارى ساختمان امامزاده سيد غياث الدين بسيار ساده و بى پيرايه و شامل يك اتاق ۴ گوشه منتظم بزرگ است و داراى مقرنس هاى گچ اندود است. سطح گنبد با آجرهاى مربع شكل پوشيده شده و حدود ۳ متر از ارتفاع و ساقه گنبد گچ اندود شده است.
* حمام مهرپادين
در فاصله اندكى از ورودى مسجد جامع و امامزاده، حمام تاريخى مهرپادين قرار دارد كه از لحاظ ساماندهى عناصر و فضاهاى حمام ايرانى در نوع خود قابل توجه است. ساختمان وضع موجود حمام مربوط به دوران قاجارى است ولى با كمى دقت و مطالعه بيشتر مى توان حدس زد كه بناى اوليه آن به زمان پيش از قاجاريه باز مى گردد. معمولاً حمام هايى كه داراى يك مجموعه فضايى هستند به طور ساعتى براى زنان و مردان مورد استفاده قرار مى گيرد. همچنين حمام هاى موجود در بازارها اغلب فقط مردانه بوده است ولى حمام تاريخى مجموعه مهرپادين داراى ۲ بخش مجزا براى استفاده خانم ها و آقايان در طول روز بوده است. حمام كوچك تر به آقايان اختصاص داشته و حمام بزرگتر مختص خانم ها بوده است. حمام كوچك تر (مردانه) داراى يك در چوبى است و يك راه پله نيم مدور امكان دسترسى به سربينه يا همان رختكن را فراهم ساخته است. فضاى سربينه (رختكن) داراى طاقچه هاى متعددى است و در وسط آن يك حوض آجرى ۸ ضلعى با اندود سيمان به عمق حدود ۱ متر و پا شويه قرار دارد و از روزن پوشش گنبدى خود نور مى گيرد. دورتادور سربينه سكوهايى براى پهن كردن اسباب و رخت مشتريان تعبيه شده و در زير سكوها فضاهاى كوچك كنگره اى به منظور قرار دادن كفش استحمام كنندگان ساخته شده است. با يك اختلاف سطح جزيى و از طريق مياندر مى توان به گرمخانه يا محل شست وشو رسيد. فضاى مياندر معمولاً راهرويى با پيچ و خم است كه سربينه را به گرمخانه متصل مى كند و دماى بدن را متعادل مى كندگرمخانه حمام مردانه فضايى به ابعاد ۵‎/۹۰در۴‎/۲ متر با سقف كوتاه گنبدى به ارتفاع حدود ۲‎/۷۰ متر و ۲ نور گير است كه هر نور گير متشكل از دهانه ۷ كوزه سفالى است. در دورتادور اين بخش به تناوب يك طاقچه بلند و يك طاقچه كوتاه تعبيه شده و در كنارآن حوض كوچكى به عرض حدود يك متر وجود دارد. خزينه امروزه جاى خود را به دوش ها در قسمتى پايين تر از سطح گرمخانه داده، به طورى كه پوشش آن هم سطح كف فعلى كوچه مجاور آن است. ابعاد آجرهاى به كار رفته در ساخت اين حمام بسيار متنوع است كه نشان دهنده مرمت بنا در دوره هاى مختلف است. حمام بزرگتر كه جهت استفاده خانم ها بوده تا چندى پيش فعال بوده و از نظر فضايى تفاوت عمده اى با حمام كوچك تر ندارد. پس از درب ورودى و هشتى، سربينه اين حمام داراى پلان هشت ضلعى است و مانند حمام كوچك تر در وسط آن يك حوض هشت ضلعى به عمق حدود ۵۰ سانتيمتر با اندود گل و آهك ساخته شده است. پيرامون اين حوض پاشويه اى به عرض ۲۰ سانتيمتر تعبيه شده است. كف گرمخانه ۴ پله پايين تر از سربينه است و بوسيله يك دالان باريك (مياندر) به اين فضا وصل شده است. در جانب شرقى آن يك خزينه و در ديواره جنوبى آن فضايى ديده مى شودكه مجراى عبور و كنترل آب خزينه بوده است. آب مورد نياز اين حمام از قناتى موسوم به مهرپادين تأمين مى شده است. اين حمام داراى يك كتيبه از سنگ مرمر به شرح زير است: كليات عمرانى اردوى شماره ۲ مهريز تابستان ۲۵۳۷ كه منظور از اردو، گروه هاى مرمت دانشجويى است.
* آب انبار مهرپادين
ساختمان آب انبار مهرپادين در جانب شمالى شبستان مسجد جامع قرار گرفته است. اين بنا تنها آب انبار موجود در محله مهرپادين است و تمامى ساكنان محلات كوچك تر هم از اين آب انبار استفاده مى كردند. البته پاياب يا پاكنه هايى در برخى از گذرهاى محلات مهرپادين براى تأمين آب مورد نياز ساكنان تعبيه شده است. سردر ورودى آب انبار آجرى است و دهانه بزرگ ورودى آن ۳‎/۳۰ متر، پهناى دهانه راه پلكانى آن ۱‎/۸۰ متر و بلنداى ورودى آن ۲‎/۳۰ متر است. از طريق ۳۵ پله كه دوتاى آن عريض تر است و احتمالاً به منظور يك توقف و مكث كوتاه بوده، مى توان به مخزن آب يا پا شير دسترسى يافت. جرز يك ديوار خشتى و تخريب شده در ارتفاع حدود ۲ مترى ورودى آب انبار نشان مى دهد كه كوچه مقابل ساختمان در گذشته به صورت ساباط (پوشيده با طاق) بوده است. خشت هاى قديمى آن به ابعاد ۷*۳۰ *۳۰ سانتيمتر و آجرهاى به كار رفته در بنا ۴*۲۳*۲۳ سانتيمتر و اندود آن از گچ و خاك و ملات بين آجرها گل آهك است. در دوطرف ورودى سكوهايى به منظور استراحت موقت اهالى ساخته شده است كه به آن تقا يا پيرنشين مى گويند. عمق آب انبار از نخستين پله ورودى تا پا شير حدود ۱۷ متر است و ۴ بادگير با اندود كاهگل دارد. گنبد و بادگيرها روى سكوى مدور آجرى ساخته شده اند و قطر پوشش گنبدى حدود ۱۰ متر است.
* حسينيه مهرپادين
در جانب غربى مسجد جامع كوچه اى سنگ فرش است كه بخش عمده آن تخريب شده و از ميان اين گذر جوى باريكى مى گذرد كه در اطراف آن چند درخت توت و چنار قديمى قرار دارد. اين جوى مسير قنات مهرپادين است كه روگذر مى شده و از جلو ورودى مسجد به سوى آب انبار و آسياب مى رفته است. در حال حاضر در اين مسير آب چاه جارى مى شود. بناى حسينيه كه نام كنونى آن حسينيه ارشاد است در ضلع غربى مسجد و جوى آب قرار دارد. طبق نظر كارشناسان قدمت اوليه اين ساختمان به همان دوران آل مظفر و همزمان با ساخت مسجد باز مى گردد، ولى با مطالعه بيشتر در شالوده ساختمان و نقش هاى موجود در ديواره هاى خارجى بنا مى توان حدس زد پيشينه اين ساختمان كهن تر است. شكل پلان حسينيه فعلى ۴ ايوانى با ميانسراى مركزى است ولى در گذشته اين بنا يك ساختمان تدافعى بوده است. پيش از ساخته شدن قلعه مهرپادين در كشتخوان هاى دشت توده، اين بنا قلعه دفاعى محله مهرپادين بوده است.ساختار فضايى قلعه پس از ساخت حسينيه به طور كلى از بين رفته و اكنون بنايى عظيم با ۴ ايوان، ۲ ورودى و حجره هايى در ۲ اشكوب در ايام محرم پذيراى عزادارن حسينى است. ارتفاع باقيمانده ديوار بيرونى خشتى آن حدود ۱۵ متر است و نقوش و تيركش هايى در قسمت بالاى آن ديده مى شود. ابعاد خشت هاى به كار رفته در ساخت آن حدود ۱۰*۲۴*۲۹ سانتيمتر است.
* بازارچه و آسياب
در پيرامون ابنيه ذكر شده بناهاى ديگرى چون آسياب و بازارچه وجود داشته كه به دليل تعريض خيابان هاى مجاور از بين رفته اند. آسياب بزرگ مجموعه مهرپادين به طور كلى در زير خيابان مدفون شده و تنها يادى از بزرگى و عظمت آن در خاطرات ساكنان كهنسال محله باقى مانده است، ولى از بازارچه روبه روى مسجد جامع تعداد كمى حجره باقى است كه بدون عملكرد تنها يادى از بازارچه كهن و داد و ستد را تداعى مى كند. وقتى از آسمانه و گنبد مسجد جامع به بازارچه و پوشش ساختمان هاى مخروبه سمت ديگر خيابان جديدالاحداث نگاه مى كنيم كاملاً توالى سقف هاى گنبدى در پى يكديگر قابل مشاهده است.
* كارشناس ارشد مرمت معمارى، مدرس دانشگاه آزاد اسلامى اليگودرز

معصومه كريميان

ارسى، چيدمان چوب و شيشه، يادگارى از روزگاران قديم و الهام گرفته از طرح هاى اصيل اسليمى كه در ساخت درها و پنجره بناها به كار مى رفت اكنون ديگر متداول نيست و تنها در خانه هاى برجاى مانده از قديم ديده مى شود، اين دست ساخته هاى اصيل چوبى هرچند در حال حاضر به دلايل مختلف ديگر ساخته نمى شود اما در سرتاسر ايران زمين در شهرها و روستاهاى قديمى هنوز وجود دارد و زيباتر از آن است كه از يادها فراموش شود.
واژه ارسى در فرهنگ عميد به معنى در اتاقى است كه بر روى حياط باز مى شود. استاد «محمدكريم پيرنيا» از معماران پيشكسوت قديمى در تعريف واژه ارسى معتقد است كه برخى گمان مى كنند ارسى به پنجره اى اطلاق مى شود كه به تدريج از معمارى روسى در ايران رواج يافته در صورتى كه پيش از آنكه ارسى در معمارى روسى جايى باز كند در بناها و نقاشى هاى ايران مشاهده شده است.
با بهره گيرى از تاريخ معمارى مى توان گفت، در قرن هشتم هجرى نمونه هاى فراوانى ازرسم عناصر هندسى، گل و بته بر روى لوازم چوبى مانند منبر، درب امامزاده ها، صندوق مزار و رحل قرآن خلق شد. از اوايل قرن نهم هجرى نيز اين هنر رونق ديگرى يافت و صنعتگران از مشبك و گره چينى در ساخت پنجره هاى منازل و كاخ ها استفاده كردند، همچنين از دوران صفويه به بعد هم با تعبيه شيشه هاى رنگى در چوب هاى مشبك ارسى ها ساخته شد.
در حال حاضر ارسى و گره چينى كه يادگارى از زمان قديم است در اغلب نقاط كشور مشاهده مى شود و نمايى منحصر به فرد و متفاوت براى خانه هاى قديمى ساخته است. تقارن كامل در شكل، فرم و رنگ كه از طرح هاى اسليمى نشأت گرفته و با تكه هاى كوچك چوب به شكل ستاره هاى چندپر پياده شده، ويژگى مشترك پنجره هاى مشبك گره چينى در سرتاسر ايران زمين به شمار مى آيد كه در ارسى ها شيشه هاى الوان به رنگ هاى زرد، سبز، قرمز و آبى به آن اضافه شده است. در شمال ايران نيز ساخت ارسى مانند ديگر نقاط كشورمرسوم بوده است با اين تفاوت كه به دليل رطوب هواى شمال از چوب درخت آزاد يا ازدار كه مقاوم است و دوام بيشترى دارد استفاده مى شد ولى در مقابل در مناطق خشك جنوبى و مركزى كشور از چوب چنار براى كار گره چينى استفاده مى كردند.
اما پنجره هاى گره چينى شده و ارسى ها چه ويژگى هاى داشته است
رضا قاسم آبادى، كارشناس مرمت سازمان ميراث فرهنگى استان گلستان يكى از آن افرادى است كه مرمت ارسى ها را انجام مى دهد، وى كه با پشتكار و تلاش خويش توانسته قطعات آسيب ديده ارسى ها را جدا و سپس دوباره بازسازى و مونتاژ كند درباره پنجره هاى گره چينى و ارسى در اين استان مى گويد به نظر مى رسد نصب ارسى ها بسته به زمستان نشين و يا تابستان نشين بودن اتاق ها فرق داشته است.
وى مى افزايد: در اتاق هاى تابستان نشين ارسى ها كه بالاى درب اتاق ها نصب مى شد نقش بادخور را ايفا مى كرد. اين پنجره هاى مشبك در هواى گرم، باد ملايم و مطبوع را با كوران هوا به داخل اتاق هدايت مى كرد و به همين سبب ارسى ها در اتاق هاى تابستانى شيشه نداشتند، درحالى كه در اتاق هاى زمستان نشين شيشه دار بودند و شيشه به كار رفته در اين گونه ارسى ها دست ساز و به سبب كمبود شيشه در آن زمان بسيار گران بوده و آن طور كه ما اطلاع پيدا كرديم خمير شيشه ها در اين منطقه از روسيه وارد شده است.
قاسم آبادى درباره چند رنگ بودن شيشه ارسى ها هم مى گويد علاوه بر انعكاس رنگارنگ و تلطيف نور به داخل اتاق ها، شيشه هاى رنگى سبب مى شود خزندگانى همچون مارمولك و مار احساس وحشت كنند و وارد اتاق نشوند كه اين را از ويژگى هاى جالب درباره ارسى ها مى توان برشمرد.
وى از ويژگى هاى ساخت ارسى هم مى گويد: در ساخت اين پنجره هاى چوبى از ميخ استفاده نمى شود و اگر هم استفاده شده ميخ ها چوبى بوده است. براى محكم كردن ارسى ها كه تكه هايى چوب آن را تشكيل داده اند چفت و بست يا همان زبانه نر و مادگى استفاده مى شد و با اينكه هيچ وسيله وصل كننده ديگرى مانند چسب هم به قطعات ارسى ها زده نمى شد اما بسيار محكم ساخته شده اند.
قاسم آبادى درباره وضع دست ساخته هاى چوبى گره چينى در منطقه مى گويد: ساخت گره چينى ديگر منسوخ شده و هيچ كس آنها را سفارش نمى دهد به علاوه اينكه در شمال كشور استادكارى هم باقى نمانده اما مرمت آثار باقى مانده در خانه هاى قديمى، يكى از اقداماتى است كه براى حفظ گره چينى ها از سوى سازمان ميراث فرهنگى انجام مى گيرد.
وى با اشاره به اينكه در خانه هاى قديمى منطقه، نورگيرهايى كه با گره چينى ساخته شده هنوز وجود دارد مى افزايد: خيلى از ارسى هاى قديمى هم اكنون از بين رفته و درباره تعدادى هم كه باقى مانده همكارى خود مردم براى حفظ آنها نياز است.
با وجود اينكه ساخت پنجره هاى مشبك گره چينى شده ديگر رواج ندارد اما به گفته اين كارشناس مى توان از آنها در دكوراسيون داخلى خانه ها در اتاق هاى پذيرايى يا نورگيرها استفاده كرد، همچنين مى توان از آنها در اماكن تجارى و خدماتى مانند سفره خانه ها، رستوران ها و هتل بهره برد.
حسين دباغ، كارشناس مرمت سازمان ميراث فرهنگى استان گلستان نيز درباره ارسى ها مى گويد اين دست ساخته هاى چوبى زيبا در سطح اين استان در فضاهاى مهم خانه هاى قديمى كه داراى تزئينات بوده و مساحت بيشترى داشته نظير ميهمان نشين ها و تالارها مشاهده مى شود.
به گفته وى درباره ارسى هاى كه در گلستان ساخته شده هيچگونه مطالعات جامعى تاكنون انجام نگرفته و در نتيجه نمى توان به طور دقيق درباره آنها اظهار نظر كرد، به همين سبب درباره تفاوت هاى احتمالى آنها نيز با ديگر نقاط كشور نظير استان اصفهان و كردستان كه مهد ساخت ارسى است نمى توان مقايسه اى انجام داد.
دباغ ادامه مى دهد بسيارى از پنجره هاى ارسى و گره چينى قديمى در استان اكنون خراب شده يا از ميان رفته است، علاوه برآن تعدادى از سوى مالكان براى كار تزئينات داخلى منازل گرانقيمت فروخته شده و درباره برخى نيز ازسوى مالكان بناهاى قديمى اجازه دسترسى به آنها داده نمى شود البته مواردى هم بوده كه مردم منطقه ارسى هاى با ارزش را براى استفاده خصوصاً در اماكن مقدس اهدا كرده اند.
اين كارشناس مرمت ميراث فرهنگى همچنين گرانى چوب، مقرون به صرفه نبودن كار، تجارى شدن هنر، ماشينى بودن مصالح ساختمانى، نبود اساتيد زبردست، عدم حمايت سازمان ها و حتى از ياد رفتن اين هنر قديمى از سوى مردم را از دلايل منسوخ شدن ارسى ها مى داند.
وى سازمان ميراث فرهنگى گلستان را در امر تزئينات وابسته به معمارى بناهاى قديمى ضعيف مى داند و مى افزايد: نبود متخصصان اين رشته و اهميت ندادن به تزئينات بناها وضعيتى را پيش آورده كه تنها به ابنيه توجه مى شود حتى هيچ فصل اعتبارى براى مطالعات پژوهشى درباره تزئينات معمارى در استان اختصاص نمى يابد.
اكنون در استان گلستان در شهر تاريخى گرگان در خانه هاى قديمى كبير، باقرى، ديانى، خراسانى، شفيعى و بسيارى ديگر كه مربوط به عصر قاجاريه است و همچنين در ديگر شهرها و روستاهاى منطقه دست ساخته هاى چوبى ارسى و گره چينى مشاهده مى شود. اين هنر زيبا و اصيل ايرانى كه تا قبل از دوره پهلوى رواج داشته اكنون گنجينه اى از ميراث برجاى مانده در خانه هاى با ارزش قديمى گلستان است.

سارى - خبرنگار «ايران»: كار خزانه گيرى برنج در مزارع شاليزارى منطقه مركزى استان مازندران آغاز شد.
نخستين خزانه گيرى برنج مازندران در اراضى شهرستان هاى آمل، بابل، فريدونكنار و بابلسر صورت گرفته است.
خزانه گيرى با پوشش پلاستيكى كه در چند سال اخير انجام مى شود موجب شده تا شرايط جوى نامساعد يا گرم نشدن هوا در خزانه گيرى تأثير چندانى نداشته باشد.
از آنجايى كه قيمت برنج ارقام محلى بخصوص طارم محلى نسبت به پارسال مناسب تر است به نظر مى رسد رغبت كشاورزان براى انتخاب بذر نشاى برنج از نوع ارقام محلى بيشتر شده باشد.
در همين حال مدير شركت خدمات حمايتى كشاورزى مازندران درباره توزيع بذرهاى اصلاح شده برنج گفت: امسال ۵۰۰ تن انواع رقم هاى بذر اصلاح شده برنج توليد و توزيع شده است. مسعود غلامى افزود: از اين مقدار ۱۰۰ تن آن به ساير استان هاى برنج خيز كشور صادر شده است.
وى با بيان اين كه سالانه دراستان مازندران افزون بر ۱۲ تا ۱۵ هزار تن بذر مصرف مى شود، ادامه داد: با توجه به اين كه نيمى از ۲۴۰ هزار هكتار اراضى شاليزارى استان زير كشت ارقام محلى مى رود، نياز بذر اصلاح شده استان به ۶ هزار تن كاهش مى يابد.
غلامى گفت: ترويج كشت ارقام محلى كم محصول از سياست هاى دولت نبوده و اين شركت فقط انواع بذر ارقام پرمحصول را تهيه و توزيع مى كند.
مدير شركت خدمات حمايتى كشاورزى استان مازندران از خزر، فجر، شفق، نعمت، ندا و شيرودى به عنوان بذرهاى اصلاح شده ياد كرد و گفت: رقم شيرودى با ۱۳۵ تن بيشترين مقدار بذر توزيع شده ميان كشاورزان بوده است.
وى از استقبال كشاورزان نسبت به بذرهاى اصلاح شده خبر داد و گفت: هنوز فرهنگ استفاده از بذرهاى اصلاح شده بين كشاورزان نهادينه نشده است.
وى بر رعايت استانداردهاى قواعد تأمين و تهيه بذر انواع برنج تأكيد كرد و گفت: اكنون برنج كاران معين و پيشرو با آموزشى كه فرا گرفته اند مى توانند در تأمين بذر كمك كنند. سالانه از سطح ۲۴۰ هزار هكتار اراضى شاليزارى مازندران افزون بريك ميليون و ۳۵۰ هزار تن شلتوك برنج توليد مى شود.

بوشهر ـ خبرنگار «ايران»: سازمان ميراث فرهنگى كشور، بندر تاريخى سيراف اين استان را به عنوان بندر ملى معرفى كرد.
دكتر احمد دشتى، رئيس سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى استان بوشهر گفت: با توجه به پيشينه تاريخى، فرهنگى ودريانوردى بندر سيراف وقابليت هاى گردشگرى آن، اين بندر به عنوان بندر ملى شناخته شده است. وى اظهار داشت: با ملى شدن بندر سيراف و فراهم شدن زمينه جذب اعتبارات بيشتر به منظور احيا و مرمت بناها و آثار آن، اين بندر به يكى از مهمترين مناطق گردشگرى كشور تبديل خواهد شد.
بندر باستانى و تاريخى سيراف كه امروز بندر طاهرى ناميده مى شود، يكى از بزرگ ترين و پر رونق ترين بندرهاى ايرانى و اسلامى در قرون دوم تا پنجم هجرى قمرى در حوزه خليج فارس به شمار مى رفت.
بقاياى آثار باستانى و تاريخى اين بندر كه در باريكه اى ميان كوه و دريا در جنوب استان بوشهر واقع شده از چشم انداز زيبا و استثنايى برخوردار است.
دردومين سفر رئيس جمهورى و هيأت دولت به استان بوشهر در بهمن سال گذشته ۱۱۰ ميليارد ريال به ساماندهى اين بندر باستانى و تاريخى و بافت قديم شهر بوشهر اختصاص يافت.
دشتى گفت: همچنين در دور دوم سفر رئيس جمهورى و هيأت دولت به استان بوشهر، كوه نمك روستاى جاشك و جزيره خاركو به عنوان آثار طبيعى ملى تصويب شدند.
وى اضافه كرد: حاكم شدن قوانين محيط زيست در اين مناطق و جلوگيرى از بهره بردارى سودجويان از جمله مزاياى ملى شدن اين دو اثر طبيعى به شمار مى رود.

كاشان ـ خبرنگار «ايران»: مسابقات دوچرخه سوارى بانوان در كاشان برگزار شد.
سجاد مظفرى تبار، مسئول امور ورزشى سازمان رفاهى،تفريحى شهردارى كاشان گفت: در اين دوره از مسابقات كه در مجموعه ورزشى جوان و با همت امور ورزشى سازمان رفاهى، تفريحى شهردارى كاشان برگزار شد، بانوان دوچرخه سوار به صورت تايم تريل با يكديگر به رقابت پرداختند.وى با اشاره به استقبال قابل توجه بانوان از اين مسابقات، افزود: در اين مسابقات زينب السادات اديبيان به رتبه قهرمانى دست يافت و زهرا ميرزايى و زهره شعبانى نيز دوم و سوم شدند و برگزيدگان با دريافت هدايايى از سوى سازمان رفاهى، تفريحى شهردارى كاشان تقدير شدند.
همچنين مسابقات آمادگى جسمانى چابكى بانوان در كاشان برگزار شد.
مظفرى تبار، هدف از برگزارى اين مسابقات را ارتقاى سلامت جسمى و روحى نشاط بانوان و پيشگيرى از بيمارى هاى شايع ميان زنان عنوان كرد.وى افزود: در اين مسابقات كه به همت امور ورزشى سازمان رفاهى، تفريحى شهردارى كاشان برگزار شد، خانم ها نجابت، تولايى، ملاقنبرى، احمدى و مهدى پور به ترتيب رتبه هاى اول تا پنجم را كسب كردند.

گروه شهرستانها ـ روز سيزده نوروز، روز آشتى با طبيعت الهى، همراه شدن با نسيم روحبخش و هم آوا شدن با نواهاى سحرانگيز بهارى و نظاره بر زيبايى هاى خلقت و دل سپردن به خالق مهربان است.
سيزده فروردين روز انديشيدن و رها شدن در عظمت خلقت الهى و همراه با الطاف بهارى تا اوج زيبايى ها و خوبى ها رفتن است تا روح و جان مصفا شود.سيزدهمين روز از بهار، اوج شكوفايى طبيعت و انسان است و زمين با تمام مواهبش در خدمت بندگان خدا در مى آيد و آنها را با كرشمه هاى بهارانه با مهربانى مى نوازد و هدايايى پرخير و بركت الهى ارمغان مى دهد.در چنين روزى مردم شهرها و روستاها با حضور در طبيعت زيباى ايران، تعطيلات سال جديد را به پايان رساندند.
* تبريز ـ مردم شهر كهن و بلند آوازه تبريز از نخستين ساعات بامداد روز سه شنبه مصادف با سيزدهمين روز نوروز به ياد رسم و سنت ديرين براى حضور در دامن طبيعت به اطراف اين شهر و يا بوستان ها و تفرجگاه هاى داخل و خارج آن عزيمت كردند. همزمان با سيزده نوروز صاحبان خودروهاى شخصى در تبريز در حالى كه ظرف سبزى مخصوص سفره هفت سين را روى سينه و كاپوت جلوى خودرو خود قرار داده بودند به سمت طبيعت غنى غرب و يا شرق اين شهر در حركت بودند.
اين سبزى ها به رسم سنت ديرين در خانواده هاى ايرانى به نشانه استقبال از بهار با قراردادن دانه هاى گندم، جو و يا هر دانه غله ديگر در ظروف كوچك و يا بشقاب هاى معمولى از نيمه اسفند پرورش مى يابند و پس از نوازش ديدگان در ايام نوروز و سفره هفت سين، در روز سيزدهم نوروز به دامن طبيعت سپرده مى شود. در شهر تبريز، شهروندان از نخستين لحظات بامداد ديروز، با وجود ابرى بودن هوا و كاهش نسبى ۲ تا ۳ درجه اى دما، خود را به همراه اعضاى خانواده و دوستان به بوستان ها و تفرجگاه هاى داخل و خارج شهر رساندند.
* اصفهان ـ در سيزدهمين روز ايام نوروز كه روز طبيعت نام گرفته، دامان سبز طبيعت اصفهان ميزبان صدها هزار شهروند و مسافر نوروزى بود كه سبزى آمال خود را به سرسبزى طبيعت پيوند زدند. اصفهان درايام نوروز امسال ميزبان بيش از دوميليون مسافر از نقاط مختلف كشور بود كه براى تماشاى جلوه هاى هنر و فرهنگ ايرانى به اين ديار سفر كرده بودند. جذابيت هاى طبيعى و فضاهاى سبز زيباى كناره زاينده رود در تمامى ايام تعطيلات نوروزى ميزبان هموطنان و شهروندان اين شهر بود.
بوستان ها، پارك ها و كناره هاى زاينده رود از روزهاى آغاز تعطيلات شاهد خيل عظيم جمعيت بوده است، اما ديروز اين مكان ها از ازدحام جمعيت مملو شده به گونه اى كه عده اى براى يافتن جاى مناسب از ساعت هاى ابتدايى روز بساط خود را در گوشه اى از اين فضاهاى سبز گسترده اند. مكان هاى تفريحى، پارك ها، مزارع، كشتزارها و به ويژه حاشيه سبز و طبيعت زيباى زاينده رود كه ۳۶۰ كيلومترى درسطح استان اصفهان جريان دارد مملو از جمعيت است.
* كردستان ـ آخرين برگ نوروزى كه همه آن را سيزده به در مى خوانند، روزى تفريحى و بياد ماندنى براى مردم كردستان بود. سيزده به در از مهم ترين وجوه اشتراك فرهنگى سراسر ايران زمين بوده كه باگذشت زمان اين مناسبت حفظ و با تفاوتى اندك امروزه نيز در همه جاى ايران برگزار مى شود. مردم استان كردستان براساس يك سنت ديرينه از اوايل روزسيزده به در راهى مناطق ديدنى اين استان شدند تا اين روز را در دامن طبيعت سپرى كنند.
گره زدن گياهان براى بر آورده شدن حاجات بخصوص براى جوان هاى دم بخت از جمله رسومى است كه امروز مردم كردستان در طبيعت آن را به جاى آوردند. پرتاب سيزده سنگ از پشت سر به نيت دورى پليدى ها و بدبختى هاى پيش روى افراد درسال جارى يكى ديگر از رسوم ويژه اين روز بوده كه افراد با گرفتن نيت دورى پليدى ها وپرتاب ۱۳ سنگ از پشت سر احساس آرامش مى كنند. برگزارى برنامه هاى شاد دسته جمعى در اماكن تفريحى و دامان طبيعت و اجراى برنامه رقص كردى (هل پركى) يكى از برنامه هاى اصلى اين روز بود.
* همدان ـ روز ۱۳ فروردين از ديرباز، روز گشت و گذار و انس با طبيعت و برخوردارى از زيبايى هاى بهار است. هزاران نفر از شهروندان همدانى براى گذران اين مراسم كهن، راهى بوستان هاى شهرى، باغ ها، دامنه كوه ها شدند به همين مناسبت دامنه هاى كوه الوند، كناره هاى سد اكباتان و بوستان هاى مردم و ارم مملو از جمعيت بود.
گردش اين روز بهارى از ديرباز يك گردش دسته جمعى و خانوادگى بوده است اما شيوه زندگى شهرى، گردشگران يك يا دو نفره زا نيز افزايش داده است.در سنت همدانى ها مراسم سيزده به در تنها يك تفرج و تفريح نبوده بلكه با حمل سبزه هاى سفره هفت سين خود به دل طبيعت تحفه اى نمادين به نشان انس با طبيعت و سپاس از نعمت هاى خداوندى به عالم حيات پيشكش مى كنند.
انداختن سبزه به آب، گره زدن سبزه هاى نورسته، پختن غذاهاى محلى و انجام بازى هاى بومى از جمله مراسم هاى مردم همدان در روز سيزده به در بود.از نخستين ساعات روز سيزده نوروز شهروندان به رغم ابرى بودن آسمان همدان، همگى و به صورت دسته جمعى از منازل بيرون رفته به اتفاق دوستان، آشنايان، بستگان و اقوام خود به طبيعت روى آورده و روز خوبى را سپرى كردند.
* هرمزگان ـ نماينده ولى فقيه دراستان هرمزگان و امام جمعه بندرعباس، گفت: از گذشته تاكنون سيزده به در به عنوان روز طبيعت و دوستى با سبزه ها، جنگل ها و آب ها در نزد ايرانيان مرسوم بوده و هست. آيت الله غلامعلى نعيم آبادى درگفت وگويى خطاب به مردم اين استان و ميهمانان نوروزى، ابرازداشت: ويران كردن و نابودى سبزه ها متضاد با طبيعت و روح طبيعت دوستى ايرانيان است.
نماينده مردم هرمزگان درمجلس خبرگان رهبرى، خاطرنشان كرد: در فروردين ماه گياهان به مرحله اى رسيده اند كه بايد زمينه رشد آنها را مهيا سازيم و همين كه در اين ايام از تخريب آنها جلوگيرى كنيم بهترين دوستى با طبيعت را ازخود نشان داده ايم.در جزيره قشم نيز ساكنين و ميهمانان نوروزى جزيره قشم در سيزدهمين روز از بهار، با شادى به استقبال روز طبيعت رفتند.
مردم جزيره قشم و گردشگران نوروزى، در روز سيزده به در (روز طبيعت)، با برپايى چادرهاى رنگارنگ در كنار سواحل زيباى خليج هميشه فارس، سيزدهمين روز از بهار طبيعت را سپرى كردند. در جزيره زيباى قشم نيز همانند ديگر نقاط ميهن اسلامى، مردم بنا بر سنت هاى بجا مانده از پيشينيان خود، از ابتداى صبح تا غروب آفتاب روز سيزدهم فروردين (روز طبيعت)، در نقاط مختلف و به صورت خانوادگى، سنت هاى مخصوص اين روز را بجا آوردند.
همراه بردن آجيل، ميوه، غذا و خوردن كاهو با سكنجبين يا سركه از جمله سنت هايى است كه مردم جزيره قشم در كنار به آب انداختن سبزه سفره هفت سين و گره زدن سبزه براى برآورده شدن حاجات خود، انجام دادند.
* زنجان ـ همزمان باسيزدهمين روز از بهارطبيعت، مناطق خوش آب و هوا و سرسبز استان زنجان آغوش خود را روى گردشگران و علاقه مندان طبيعت، بازكرد. از ساعت هاى اوليه روز سه شنبه، شهروندان زنجانى و ميهمانان نوروزى آنان كه تعطيلات سال جديد را در اين استان گذرانده اند، به دامان طبيعت پناه بردند تا آخرين روز تعطيل نوروز ۸۷ را در فضاى دلنشين و هواى پاك سپرى كنند.
جمعى از جوانان و بزرگسالان عضو انجمن هاى دوستدار محيط زيست نيز در اين روز به جمع آورى و پاكسازى زباله هاى موجود در طبيعت پرداخته و بيش از روزهاى ديگر سال مراقب فضاهاى سبز استان بودند تا عملاً درس انس با طبيعت را به مردم به خصوص كودكان آموزش دهند.خانواده هايى كه دانه هاى مختلف حبوبات و غلات را در روزهاى پايانى پارسال سبز كرده و سفره هاى هفت سين خود را با اين سبزه ها آراسته بودند، آنها را در روز سيزده نوروز به بيرون از شهر مى برند و به آب هاى روان مى سپارند.
* مراغه ـ مردم مراغه براى برگزارى مراسم سيزده به در در هواى دلپذير بهارى راهى طبيعت سرسبز اين شهرستان شدند.دوستداران طبيعت در اين شهرستان در روز ۱۳ فروردين با وجود استقرار ابرهاى پراكنده در ساعات آغازين صبح، هواى دلپذير بهارى و بودن در طبيعت را به ماندن در منازل خود ترجيح دادند.
طبيعت سرسبز و زيباى نقاط مختلف مراغه از جمله حاشيه رودخانه هاى صوفى چاى و مردق چاى، اطراف اولياى چكان، دامنه كوه ها، باغ ها، دره ها و تپه هاى سرسبز اين شهرستان ديروز پذيراى دوستداران طبيعت هستند.توحيد جعفرى از مسافران نوروزى، گفت: امسال به دليل شرايط مساعد جوى، ده ها هزار نفر به مراغه سفر كرده و از جاذبه هاى تاريخى و طبيعى اين خطه ديدن كردند.وى اظهار اميدوارى كرد كه به افزايش امكانات رفاهى، اقامتى و تفريحى، شمار گردشگران اين خطه افزايش يابد.
* كرمانشاه ـ كرمانشاهيان پايبند به سنت ها در سيزدهمين روز از سال جديد راهى دامن طبيعت سرسبز، زيبا و ديدنى مناطق مختلف استان شدند.استان كرمانشاه بيش از ۸۲۲ هزار هكتار جنگل دارد كه به صورت نوارى به طول ۱۶۰ كيلومتر و به عرض ۵۰ كيلومتر از شمال شرقى تا جنوب شرقى در مناطق پاوه، سرپل ذهاب، گهواره، جوانرود، كرندغرب، گيلانغرب، اسلام آباد غرب، قلاجه زردلان، پشته عثمانوند و قسمتى از فرامان كرمانشاه واقع شده است.
كرمانشاهيان در حالى كه سبزه هاى كاشته شده و ماهيان قرمز سفره هفت سين را در دست داشتند و يا روى سقف ماشين ها گذاشته بودند از خانه ها خارج و به نخستين رودخانه كه مى رسيدند ماهيان را رها كرده و سبزه ها را به آب مى انداختند.مناظر آشتى با طبيعت آنقدر ديدنى بود كه انسان حتى دوست نداشت پا را در مراتع سرسبز اطراف رودخانه ها بگذارد تا ماهى و سبزه را به آب بياندازد.محمد سليمى اهل اسلام آباد غرب گفت: امسال گردشگران بسيارى از استان پرجاذبه و تاريخى كرمانشاه ديدن كردند.وى افزود: كرمانشاه ظرفيت هاى بسيارى براى جذب گردشگر دارد كه هنوز براى تعدادى از مردم ناشناخته است.
* بوشهر ـ خشكسالى امسال هم نتوانست مانع رفتن بوشهرى ها در روز سيزدهم فروردين به دامن طبيعت شود.با وجود خشكسالى، خشك شدن بيابان ها و افزايش درجه گرماى هوا، مردم استان بوشهر براساس يك سنت ديرينه، از نخستين ساعات بامداد سيزدهمين روز از عيد نوروز را در كنار خانواده، اقوام و دوستان به دامان طبيعت رفتند. بوشهرى ها با گذراندن اين روز در كنار ساحل و در زير سايه درختان بيد، نحسى سيزده را به در كرده تا سالى سرشار از خوشى، سلامتى و موفقيت داشته باشد.سپردن سبزه هايى كه در استانه نوروز كاشته شده اند به آب هاى روان و گره زدن سبزه از سوى جوانان دم بخت براى گشايش بخت تا سال ديگر از جمله رسوماتى است كه مردم بوشهر در اين روز انجام دادند.

اصفهان ـ حميدرضا صفايى: حمام قديمى شهر كركوند بزودى بازسازى مى شود.
جواد سلطانى شهردار كركوند با اشاره به قدمت اين حمام، گفت: اين حمام به صورت خزينه بوده و متعلق به ۴ قرن پيش است.
وى افزود: براى حفظ اين اثر و جلوگيرى از تخريب آن در وهله اول با اعتبارى در حدود يكصد ميليون ريال نسبت به مرمت سقف حمام اقدام شده و بزودى با همكارى كارشناسان ميراث فرهنگى و دانش آموختگان رشته مرمت آثار باستانى نسبت به مرمت آن اقدام خواهد شد.
وى ضمن تشريح ويژگى هاى اين حمام، افزود: بناى بيرونى اين حمام از سنگ و گل ساخته شده و داراى سقف هاى ضربى و گنبدى شكل است. مساحت آن ۲۵۰ مترمربع و داراى ۲ قسمت مجزاى رختكن و گرمابه است كه توسط دالان كوچكى به هم وصل مى شوند.
در عايق جداره داخلى گرمابه حمام از ملات ساروج و در قسمت سكوهاى رختكن از كاشى هاى لعاب دار فيروزه اى رنگ استفاده شده است.
سقف رختكن از يك گنبد با چهار و نيم گنبد در اطراف آن و سقف قسمت گرمابه نيز از ۶ سقف گنبدى تشكيل شده كه روى ديوارها و ۲ ستون چهارگوش سنگ چين بنا شده است.
وى افزود: سوخت حمام در گذشته بوته بوده كه با گذشت زمان كوره جديد با سوخت روغن جايگزين كوره بوته سوز شده است.
از محل كوره ها تونل هايى به زير محوطه قسمت گرمابه راه داشته كه در اثر حرارت كوره، كف حمام نيز گرم مى شده است.
شهر كركوند كه اكنون در همسايگى فولاد مباركه، صنايع نظامى و ذوب آهن اصفهان قرار دارد در عصر صفوى از رونق خاصى برخوردار بوده و گفته مى شود كه اين شهر از اسكان قشقاييان در اين منطقه پديد آمده است.