] وحيد ارجمند[

اگر شما هم تاكنون پشت فرمان ماشين نشسته باشيد و بى توجه به اجزايى كه در حال همكارى هستند، پدال گاز را تا آخر فشرده و با سرعت هرچه تمامتر در اتوبان ها و خيابان هاى شهر به حركت خود ادامه داده ايد، ممكن است اين سؤال به ذهن شما خطور كرده باشد كه چه اجزايى سبب حركت ماشين مى شوند و يا اگر ناگهان ترمز زده ايد و ترمز عمل نكرد و پس از خسارت ديدن ماشين به تعميرگاه مراجعه كرده و با اين جمله تعميركار روبه رو شديد كه «ماشين شما روغن ترمز ندارد»، اين سؤال در ذهن شما به وجود آمده كه روغن ترمز چه نقشى در حركت ماشين دارد با ما همراه شويد تا شما را با اجزاى داخلى ماشين آشنا كرده و تا حدودى به نحوه همكارى اجزاى ماشين واقف شويد. در زير اجزاى مهم ماشين را يك به يك برشمرده و در مورد هر كدام توضيح مختصرى ارائه داده ام.

* شاسى
اسكلت هر وسيله نقليه كه ساير قطعات را روى خود نگه مى دارد، شاسى نام دارد. شاسى در اصل پايه و اساس ماشين بوده و از دو تيرآهن فولادى و توخالى كه به صورت موازى ابتدا تا انتهاى ماشين را دربر مى گيرد، طراحى مى شود. شاسى ها با قطعه اى به نام رام به يكديگر متصل مى شوند. در ابتدا و انتهاى شاسى ها ۲قلاب براى يدك كشى ماشين در نظر گرفته شده است و ساير قطعات مانند موتور، جعبه دنده ها و اتاق روى شاسى سوار مى شود.
* اتاق
اتاق محفظه اى است كه روى شاسى سوار مى شود تا امنيت مسافران و سرنشينان را تأمين كند. يكى از موارد تفكيك ماشين ها شكل اتاق آنهاست كه بر اساس شكل ظاهرى اتاق مى توان آنها را به صورت زير دسته بندى كرد:
۱- سدان: اين شكل از اتاق رواج بيشترى داشته و خودروهايى كه با دو رديف صندلى قابليت حمل چهار تا پنج نفر را دارند، در اين گروه قرار مى گيرند ماشين هايى مانند پيكان، پرايد و پژو در اين دسته هستند.
۲- كوپه: ماشين هايى كه داراى ۲در بوده و به نوعى جزو اتومبيل هاى تشريفاتى به حساب مى آيند.
۳- هاچ بك: اين قبيل از ماشين ها فاقد صندوق عقب بوده و از طريق درى كه در قسمت عقب تعبيه شده است، مى توان به داخل ماشين دسترسى داشت ماشين هايى مانند فولكس واگن و رنو در اين گروه جا مى گيرند.
۴- ناچ بك: اين گروه از ماشين ها داراى صندوق عقبى بسيار كوچك بوده كه به صورت يكپارچه با در عقب باز مى شود. هم اكنون سايپا ۱۴۱ در زمره اين گروه از ماشين ها قرار دارد.
۵- Van، :Mpv اين گروه از ماشين ها براى حمل بار و مسافر به تعداد بيشتر از سوارى و كمتر از مينى بوس در نظر گرفته شده اند. شكل ظاهرى آنها داراى گنجايش بيشتر و سقف بلندترى است. در برخى از كشورها از اين خودروها به عنوان دفتر كار متحرك نيز استفاده مى شود.
۶- ليموزين: در اين نوع از ماشين ها فضاى راننده به روش هاى مختلفى از قسمت سرنشينان جدا شده است تا راحتى بيشتر سرنشينان را تأمين كند. اين ماشين ها داراى تعداد در بيشترى نسبت به ساير خودروها بوده و در رده اتومبيل هاى تشريفاتى به حساب مى آيند.
* موتور
وظيفه اصلى موتور كه از قطعات و اجزاى فراوانى تشكيل يافته است، تبديل انرژى حرارتى حاصل از سوخت به انرژى مكانيكى است كه سبب حركت خودرو مى شود. موتور را مى توان حاصل همكارى سه بخش اصلى زير در نظر گرفت.
۱- سيلندر
۲- سرسيلندر
۳- كارتر
* سيلندر: اين بخش از موتور قسمت اصلى آن است كه ساير قطعات به آن وصل مى شوند. سيلندر خود استوانه اى توخالى است كه در اطراف آن مجارى ورودى و خروجى آب و روغن در نظر گرفته شده است. سيلندر از بالا توسط سرسيلندر و از پائين توسط كارتر محدود مى شود.
* سرسيلندر: سرسيلندر روى سيلندر قرار مى گيرد و حدفاصل اين دو نيز ورقه اى از جنس نسوز به نام واشر سرسيلندر قرار دارد كه بستن تمام منافذ ورودى و خروجى گازها را بر عهده دارد.
*كارتر: مخزن روغن است كه زير موتور بسته شده و روغن پس از طى كانال هاى مختلف، دوباره به آن باز مى گردد. به علت اين كه عمل احتراق در موتور انجام مى شود، بنابراين حرارت زيادى در موتور توليد مى شود كه اگر اين حرارت تخليه نشود، موجب بروز خسارات فراوانى خواهد شد و در صورتى كه اين حرارت نيز كم تر از حد استاندارد باشد، عمل احتراق به درستى صورت نگرفته و انرژى مكانيكى توليد نمى شود لذا دماى موتور بايد در حدود ۷۲ تا ۸۲ درجه سانتيگراد باشد كه پائين نگاه داشتن دماى موتور بر عهده دستگاه هاى خنك كننده است كه به صورت مستقيم و غير مستقيم اين وظيفه را بر عهده دارند.
* سوخت رسانى
دستگاه سوخت رسانى وظيفه تأمين مخلوط بنزين و هوا را جهت احتراق در موتور بر عهده دارد. اين بخش از خودرو از قسمت هاى زير تشكيل يافته است:
۱- باك و لوله هاى رابط
۲- پمپ بنزين
۳- كاربراتور
باك: اين مخزن معمولاً در قسمت عقب و يا در زير صندلى راننده قرار دارد در داخل اين مخازن صفحات عمودى به نام موج گير نصب شده است كه از حركت شديد و تلاطم بنزين در هنگام حركت سريع ماشين جلوگيرى مى كند.
پمپ بنزين: وظيفه اين دستگاه انتقال سوخت از باك تا كاربراتور است.
كاربراتور: در اين دستگاه هوا و بنزين به نسبت معينى مخلوط شده و در اثر مكش پيستون مخلوط هوا و بنزين به صورت پودر وارد حجم سرسيلندر شده و با جرقه حاصل از شمع محترق شده و پيستون را به حركت درمى آورد كه اين حركت سبب حركت ميل لنگ و نهايتاً موتور خواهد شد.
* سيستم برق رسانى
وظيفه اصلى اين سيستم تأمين برق ماشين به ويژه در انتهاى تراكم و ابتداى انفجار است. مهمترين جزو اين بخش باترى است. باترى، دستگاهى است كه انرژى شيميايى را به الكتريكى تبديل مى كند و داراى دو قطب مثبت و منفى است صفحات مثبت در داخل باترى به هم متصل شده كه تشكيل قطب مثبت و صفحات منفى نيز به هم وصل شده و تشكيل قطب منفى را مى دهند. براى اضافه كردن آب باترى بهتر است كه در تابستان آب مقطر و در زمستان آب اسيد اضافه شود.
* دستگاه انتقال نيرو
نيروى توليدشده در موتور توسط دستگاه هاى انتقال نيرو به چرخ ها منتقل شده و سبب حركت خودرو خواهد شد و يا در مواقعى كه نياز به توقف وجود داشته باشد نيروى موتور از چرخ ها قطع شده و سبب توقف حركت مى شود. دستگاه هاى انتقال نيرو به اجزاى زير تقسيم مى شود:
۱- كلاچ
۲- جعبه دنده
۳- ميل گاردان
۴- ديفرانسيل ها و پلوس ها
در بين اجزاى دستگاه انتقال قدرت ديفرانسيل نقش محورى ترى را برعهده دارد. ديفرانسيل دستگاهى است كه قدرت موتور را طبق احتياجات هر يك از چرخ هاى عقب بين آنها تقسيم مى كند و حركت مستقيم را به حركتى ۹۰ درجه براى چرخ ها تبديل مى كند. به علاوه دوران جعبه دنده را گرفته و به دور كم و قدرت زياد جهت چرخش، چرخ ها تبديل مى كند.

زندگى ما انسان ها همواره با صدا همراه بوده است. انسان ها نيز هميشه خواستار شنيدن صداهاى خوش و زيبا هستند و از صداى نامطبوع گريزانند. با پيشرفت هاى جديد تكنولوژى انسان نسبت به حس شنوايى توجه بيشترى كرده است و توليد محصولات جديد و تكنولوژى هاى نو از قبيل ارسال امواج صوتى از طريق ماهواره ها، امكان ضبط صدا روى وسايل ديجيتالى جديد مى تواند گواهى بر اين موضوع باشد. بر خلاف ساير زمينه هاى علمى كه روزبه روز پيشرفت كرده اند و همگى داراى سوابقى طولانى و مطالعات فراوانى هستند علم آكوستيك در مجموعه علم فيزيك از گزينه هاى اساسى به شمار نمى رفته بنابراين در مهجوريت باقى مانده است.
* توليد صوت
زمانى كه به جسمى ضربه اى وارد شود صدا توليد مى شود كه در بعضى از حالت هاى خاص و محدود، اين صدا زيبا و دلچسب است كه اساس پيدايش علم موسيقى نيز از همين جا نشأت مى گيرد و مورد مطالعه دانشمندان بسيارى از جمله فيثاغورث بوده است كه در حدود ۶ قرن قبل از ميلاد مسيح(ع) مشغول مطالعه روى صدا و موسيقى بوده است. بنابراين مى توان فيثاغورث را اولين دانشمند در اين زمينه دانست.
* انتشار صوت
براساس مطالعات صورت گرفته مى توان هوا را محملى براى انتشار صوت از يك نقطه به نقطه ديگر دانست و در صورت نبود هوا، صدا قابليت انتشار و انتقال ندارد. اين واقعيت ابتدا از سوى ارسطو مطرح شد، او بيان مى كرد: حركت مولكول هاى هوا در نقل و انتقال صوت مؤثر است اما اين گفته ارسطو در هاله اى از ابهام قرار داشت. اين ابهام تا زمان گاليله ادامه يافت تا اينكه در زمان گاليله، گاساندى (فيلسوف فرانسوى) انتشار صوت را جريانى از اجزاى كوچك غير مرئى بر شمرد كه از جسم صدادار خارج شده و پس از عبور از مولكول هاى هوا به گوش انسان مى رسد و صدا را منتقل مى كند. تفاوت اصلى فرضيه هاى گاساندى و ارسطو را مى توان در نقش مولكول هاى هوا درانتقال صدا دانست كه هر يك اعتقادى مستقل داشتند.از ديگر دانشمندانى كه به علم صدا و آكوستيك خدمت شايانى كرد مى توان به كيرثر اشاره كرد كه با آزمايش معروف خود «زنگ زير سر پوش خالى» خدمت شايانى به علم فيزيك نمود.
* آكوستيك
آكوستيك را مى توان توليد، ارسال و دريافت انرژى ارتعاشى دانست كه اين حالت در صورتى است كه اتم ها و مولكول هاى شاره يا جامد از اوضاع طبيعى خود خارج شده و تغيير مكان دهند- نيروى آكوستيك پديدآمده در آن تمايل به بازگشت جسم به حالت اوليه را دارد كه اين نيرو را نيروى برگرداننده مى گويند- تأثير اين نيرو توأم با خاصيت اينرسى دستگاه، ماده را براى ارتعاش هاى نوسانى و در نتيجه ارسال موج هاى آكوستيكى آماده مى سازد.
* امواج صوتى
اين امواج بر خلاف ساير امواج هم طولى و هم عرضى است كه در شاره ها به صورت طولى و در ساير محيط ها به صورت عرضى حركت مى كند. يعنى اگر موج صوتى وارد ماده اى جامد شود به ۲شكل طولى و عرضى قابليت حركت را دارد.به علاوه اين امواج در آب نيز براى استفاده هاى گوناگون كاربرد دارد به عنوان نمونه يكى از نخستين كاربردهاى آن نصب زنگ هايى درون آب و اتصال آنها به كشتى هاى فانوسدار بودكه پس از ارسال اين امواج در بستر اقيانوس از سوى گيرنده هاى هيدرو فونى كه در بدنه ساير كشتى ها تعبيه شده بود آشكار سازى مى شد، تا كشتى مكان و فاصله خود را از فانوس دريايى اندازه گيرى نمايد.
* كاربردهاى آكوستيك در آب
در زمان حاضر كاربردهاى فراوانى براى انعكاس و ارتعاش صدا در زير آب به وجود آمده است كه به عنوان نمونه مى توان به موارد زير اشاره كرد: ۱- در صنايع نظامى اژدرهايى توليد شده اند كه با استفاده از خاصيت آكوستيك و در بستر اقيانوس بدون هيچ صدايى مى تواند به اهداف اصابت كند. ۲- تحريك مين هاى دريايى توسط صداى كشتى ها وانفجار اين مين ها در هنگام عبور كشتى، بدون برخورد كشتى به مين ۳- تأمين ارتباط زير آب از سوى موج هاى آكوستيكى ۴- استفاده از ژرف ياب هاى آكوستيكى براى تعيين محل تجمع ماهى ها.

گاز هيدروژن را مى توان سومين انرژى فراوان روى سطح زمين به حساب آورد اين گاز به فراوانى در آب و تركيبات آبى قابل دست يافتن است. هيدروژن از هيدروكربن ها يا آب به دست مى آيد و هنگامى كه به عنوان سوخت مصرف مى شود و يا از آن در توليد الكتريسيته استفاده مى شود پس از سوختن و تركيب مجدد با اكسيژن آب توليد مى كند. از اين رو داراى آلايندگى بسيار ناچيزى است و در كمك به پاكيزه نگاه داشتن هوا و عدم ايجاد آلودگى نقش بسزايى دارد.
هيدروژن يكى از ساده ترين و سبك ترين سوخت هاى گازى است كه در فشار اتمسفرى و دماى جوى به صورت گاز ظاهر مى شود. سوخت هيدروژن همان گاز خالص هيدروژن نيست بلكه داراى مقدار اندكى اكسيژن است. عمده ترين منابع توليد سوخت هيدروژن شامل زغال سنگ، گاز طبيعى، بنزين و الكل متيليك است. روش ديگرى كه براى توليد هيدروژن مورد استفاده قرار مى گيرد استفاده از فرآيند فتوسنتز در باكترى ها و جلبك ها و يا شكافت آب به ۲عنصر هيدروژن و اكسيژن به كمك جريان الكتريسيته يا نور مستقيم و شديد خورشيد است.
* روش هاى توليد هيدروژن
در آزمايشگاه هاى صنعتى گاز هيدروژن به يكى از ۲روش زير توليد مى شود:
۱- الكتروليز
۲- توليد گاز مصنوعى از بازسازى بخار
در روش اول با بهره گيرى از انرژى الكتريكى مولكول هاى آب به هيدروژن و اكسيژن تجزيه مى شوند، اما در روش دوم براى توليد گاز مصنوعى، بازسازى بخار گاز طبيعى مورد نظر است. به عنوان نمونه از زغال سنگ و بيوماس استفاده مى شود كه پس از تبديل آنها به حالت گاز آنها را در فرايند بخار سازى براى توليد هيدروژن مورد استفاده قرار مى دهند.
گاز هيدروژن را مى توان از منابع اوليه تجديد ناپذير نيز به دست آورد، اما به علت محدود بودن اين منابع و كاهش روزمره آن، توليد گاز هيدروژن از منابع تجديد پذير در حال توسعه و رشد است.
منابع توليد هيدروژن بسيار ارزان و در دسترس است. اين گاز قابليت بالايى براى توليد انرژى دارد، به علاوه هيدروژن منبعى تجديد پذير و پاك تر نسبت به سوخت هاى فسيلى است كه علاوه بر حمل و نقل مى تواند در نيروگاه ها نيزكاربرد داشته باشد.
* خودروهاى هيدروژنى
به علت پاك بودن سوخت هيدروژن بسيارى از كشورها تمايل به استفاده از اين نوع سوخت را دارند، اما هيدروليز آب و به دست آوردن هيدروژن خالص نيازمند هزينه هاى زيادى است. به همين علت استفاده از اين گاز براى رانش وسايل نقليه هنوز در مراحل ابتدايى و تحقيق و پژوهش است اما در برخى از كشورهاى توسعه يافته در وسايل حمل و نقل عمومى از گاز هيدروژن استفاده مى شود.
* توليد گاز هيدروژن از جلبك ها
گونه خاصى از جلبك هاى سبز وجود دارند كه قادر به توليد گاز هيدروژن هستند براى تبديل اين جلبك ها به هيدروژن در هواى تاريك عمليات تبديلى انجام مى شود زيرا در صورت وجود نور خورشيد جلبك هاى سبز توسط عمل فتوسنتز توليد اكسيژن خواهند كرد.
* توليد گاز هيدروژن از آب شيرين
پروفسور دو ميسچ و تيم همراهش توانستند نوعى كاتاليست از جنس روى -نيكل توليد كنند كه مى تواند مقدار زيادى از آب شيرين- آب حاوى شكر و يا قند- را به هيدروژن تبديل كند اما مشكلى كه در اين تبديل وجود دارد اين است كه شما براى تبديل نياز به دماى بالايى خواهيد داشت و به علاوه از ديگ كاتاليزور گرانقيمت مانند پلاتين نيز بايد بهره بگيرد تا عمليات تبديل به درستى انجام گيرد.

] ترجمه: همدم نيكخواه[

متخصصين پيش بينى مى كنند كه سطوح خطرناك تشعشعات در فضا مى تواند مانع فضانوردان از مأموريت به مريخ شود و فعاليت هاى بلندمدت را بر ماه محدود سازد. هرچند تحقيقات بيشتر مى تواند، راه هايى براى غلبه و كنترل بر خطراتى كه تشعشعات كيهانى بر مأموريت هاى فضايى دارند، ارائه كند.
ميدان مغناطيسى زمين قادر است بشر را از پرتوهاى فضايى كه به سلول ها آسيب مى رساند يا آنها را نابود مى كند، حفاظت نمايد. حتى يك بار حضور بر فراز اين سپر كافى است كه به انسان آسيب بسيارى برسد. فضانوردان بارقه هاى سفيد فضايى را كه به موجب اشعه هاى كيهانى يا ذرات فوق انرژى ايجاد مى شوند ديده اند كه از سرشان عبور مى كند.
بازگشتى به ماه و يا مأموريتى به مريخ كه ناسا و سازمان هاى فضايى ديگر در حال برنامه ريزى هستند مى تواند فضانوردان را در هاله اى از خطرات پى در پى ناشى از اشعه هاى كيهانى يا انفجار خطرناكى از تشعشعات خورشيدى قرار دهد. در گذشته گزارشات بسيارى ازاين خطرات پنهان تهيه شده است.
براى بررسى بيشتر خطراتى كه تشعشعات فضايى در حال حاضر ايجاد مى كنند، «انجمن تحقيقات ملى»، متخصصين و زيست شناسان را گرد هم آورده است.
«والتر شيمرلينگ» عضو كميته و دانشمند بازنشسته برنامه پرتوهاى فضايى ناسا دراين باره معتقد است: هنوز ترديدهاى بسيارى درباره خطرات حقيقى كه پرتوهاى فضايى بر بدن ايجاد مى كنند وجود دارد.
تمام اين ترديدها به اين معناست كه حد بالايى از امنيت با توجه به زمان ماندن فضانوردان در فضا بايد وجود داشته باشد. بنابراين اين امر مى تواند از مأموريت به مريخ و به همان اندازه از مأموريت هاى طولانى مدت يا چندگانه به ماه جلوگيرى نمايد.
شيمرلينگ مى افزايد: راه كنار آمدن و غلبه بر اين مسئله كاهش حاشيه هاى ترديد است.
* راه حل هاى ممكن
زمانى كه حفاظت فضانوردان از تشعشعات مطرح مى شود طراحان فضاپيماها و برنامه ريزان مأموريت ها بايد به سبك و سنگين كردن مقادير ايمنى از مواد حفاظتى - پلاستيك بسيار متراكم- با وزنى مناسب به منظور ورود به فضا به طور عملى توجه كنند.فضاپيماهاى بسيار سنگين به سادگى قادر به حمل سوخت كافى براى يك پرواز عملى نيستند. تحقيقات بيشتر فقط نمى تواند محدود به مواد حفاظتى بهتر باشد، بلكه شامل طراحى هاى فضاپيما كه قطعات الكترونيكى و ماشينى را پيرامون فضانوردان قرار مى دهد هم مى شود.
شيمرلينگ اظهار مى كند: «مجراهاى آتشفشانى بر روى ماه همچنين مى تواند به عنوان محل سكونت از منظرى حفاظتى مورد استفاده قرار گيرد.» وى مى گويد: «من نمى دانم تا چه حد اين نظر واقع بينانه است، اما آنها بايد مزايايى در كاهش قرار گرفتن در معرض تشعشعات داشته باشند.
خورشيد منبع بزرگى از پرتوهاى خطرناك است كه فضانوردان بايد با آن روبه رو شوند به ويژه در طول توفان هاى خورشيدى كه مى تواند با اخطارى كوچك فوران كند. كميته همچنين پيشنهاد تحقيقات بيشتر در پيش بينى اين طغيانها را داده است.