دل هر ذره را كه بشكافى ـ آفتابيش در ميان بينى
اين بيت دلنشين كه از تاريخ ادبيات اين ديار به كنار لوگوى سازمان انرژى اتمى ايران راه باز كرده و كنار آرم اين سازمان خوش نشسته است، بيتى از يك ترجيع بند از هاتف اصفهانى شاعر قرن ۱۲ هجرى است. بيت معروف ديگر آن كه، چشم دل باز كن كه جان بينى ـ آنچه ناديدنى است آن بينى
و بيت تكرارشونده ترجيع بند: كه يكى هست و هيچ نيست جز او ـ وحدهُ لاالهَ الاّ هو
چه راز و رمز مطبوعى است همنشينى آرم امروزى و اين بيت معروف و كهن.
اين انتخاب و همنشينى حتى اگر به واسطه دست اتفاق هم باشد باز به موجزترين شكل بازگوكننده حس و حال و وضع امروز فعاليت هاى هسته اى ايران است. فعاليتى كه ريشه در تاريخ و اعماق اميال ايرانيان دارد، همان ها كه شاعرشان قرن ها قبل سروده دل هر ذره را كه بشكافى آفتابى...، گويى ميل به شكافتن ذرات و سردرآوردن از اين ساختارها ميل باستانى اين مردم بوده است ـ كه بوده ـ و گويى اين تمايل نزد مردمى كه از سوى پيامبرشان به كسب دانش حتى اگر در چين باشد توصيه شده اند، نماد و جلوه اى رمزگون يافته و در تاريخ باقى مانده تا روزى كه فرزندان مجهز به علم روز و ايمان در عالم واقع دل ذرات را شكافته و به ساختارهاى درون مولكول و اتم و نحوه اخذ انرژى از آنها خصوصاً از فلز اورانيوم پى برده اند و امروز نشانه اى از آن تمايل و رمز تاريخى را برگرفته كنار آرم و لوگوى امروزى خود قرار داده اند. آفتاب در ميان ذرات البته تعبير و تفاسير ديگر جز انرژى هم دارد كه قطعاً درست هم هستند مثل نور هدايت از سوى خدايى كه در فطرت و درون هر ذره آدم و هر جزء و ذره جهان رد و نشانى دارد. چنين منظورى كه با ترجيع بند «كه يكى هست و هيچ نيست جز او ـ وحدهُ لاالهَ الاّ هو» تقويت هم مى شود، نقطه اشتراك و اتصال خداجويان ايرانى در عهد و دوران هاى مختلف است، اكنون هم كه فرزندان ايران اتم را شكافته آن را غنى كرده و انرژى آن را به اختيار درآورده اند جز به آيت خدا در آن گواهى نداده اند، شايد راز سوخت گيرى ايرانيان و دانشمندانشان در مجادله هسته اى با غربى هايى كه مدت هاست خدا را در ذرات و اتم ها نمى بينند، همين ديدن و باور و ايمان به آن است كه يكى هست و هيچ نيست جز او. هرچند كه آرم سازمان شان امروزى و مدرن بوده و واقعاً دل ذره و اتم را هم شكافته باشند. ريشه ها ايرانى باقى مانده اند، چون عميق بوده و در اين خاك محكم بوده اند. عارفان، شاعران و دانشمندان ايرانى كه رد دانش و ادبيات را تا چين و هند زده اند از تمناى شكافتن ذره سخن گفته و به تعابير عرفانى از آن دست يازيده اند و حالا فرزندان آنها با همان تعابير عرفانى دل به دل ذرات اورانيوم زده و مى خواهند انرژى صلح آميز آزاد كنند، زير نظر نهاد بين المللى ناظر و با استعانت از او كه جز او كسى نيست، فرزندانى كه براى تحقق آرزوهاى دور و دراز و هزار رنگ و هزار وجهى نياكان و حقوق آيندگانشان پاشنه بركشيده اند و زير لب مى خوانند كه يكى هست و هيچ نيست جز او وحدهُ لاالهَ الاّ هو.
اين فرزندان جوان و برومند ايستاده در فرداى ديروز و آستان فردا با اين نگاه خويش نمى ترسند از آنها كه شكافتن ذره را نزد اين ملت برنمى تابند آن هم به بهانه هايى كه نه در تاريخ و نه امروز و فردا زيبنده و برازنده اين ملت نبوده و نيست و در اصل براى اين كه آرزوها، نوشته ها، استعاره ها و ميل به رهايى و پيشرفت اين مردمان تحقق نيافته باشد.
امروز روز جشن و بزرگداشت فناورى هسته اى در ايران است، گراميداشت اين روز احترام و عزت به هويت، تاريخ، تحول خواهى، مقام علمى و باج ندادن و نخواستن ايرانيان است، سرجمع همه اينها مى شود بزرگداشت همت و غيرت ايرانى كه نه با تهديد پس مى نشيند نه با قطعنامه هاى شماره به شماره، چون هميشه حساب، امور دنيا را نخواهد گرداند و گاه دو كلمه هم بايد حرف حساب شنيد، آن هم در دوره اى كه گوش ها و قلب هاى زيادى در جهان شاهد شكافته شدن اتم به دست همه نوع مدعى بوده اند و حالا آمادگى شنيدن حرف حساب را بيش از گذشته دارند.

[جلال برزگر]

در تقويم رسمى ايرانيان امروز نام روز ملى فناورى هسته اى دارد، روزى كه در آن تلاش چندين ساله براى اعمال حقوق هسته اى و توفيقات علمى و فنى حاصل از آن گرامى داشته مى شود و هر سال بدين منظور مراسمى در نقاط مختلف كشور برپاست.
بدين مناسبت و در بهارين روز صنعت هسته اى كشور پاى صحبت يكى از دست اندركاران مستقيم طرح ها و پروژه هاى هسته اى كشور نشسته ايم. محمد قنادى مراغه با ۵۶ سال سن و موى و محاسن سپيد و با كوله بارى از خاطرات و تجربه ها امروز در مسند رياست پژوهشگاه علوم و فنون هسته اى سازمان انرژى اتمى قرار دارد. او كه دوره دكتراى شيمى هسته اى و راديو شيمى را در انگليس گذراند، يك ماه پس از شروع جنگ تحميلى به ايران بازگشته و پس از مدتى كار در وزارت علوم، رخت عزيمت به سازمان انرژى اتمى بر كشيده است. كارشناس راديو شيمى، رئيس بخش راديو شيمى، رئيس مركز تكنولوژى اصفهان، معاون طرح و برنامه، معاون پژوهشى، معاونت توليد سوخت هسته اى، معاون تحقيقات فناورى و بالاخره رئيس پژوهشگاه علوم و فنون هسته اى از جمله مشاغل قنادى مراغه در طول ساليان در سازمان انرژى اتمى ايران بوده است. وى تاكنون ۲ نشان دولتى پژوهش دريافت كرده، مؤلف ۱۷ كتاب و ۷۰ مقاله علمى و عضو انجمن سلطنتى شيمى انگليس است. وى كه از طرف شوراى علوم انگليس عنوان شيميدان خبره دارد در دانشگاه هاى صنعتى اميركبير، تهران و شهيد بهشتى چرخه سوخت، راديو ايزوتوپ ها و مهندسى هسته اى تدريس مى كند. او بنيانگذار آزمايشگاه هاى تحقيقاتى جابرابن حيان هم هست كه حال ۳۰ آزمايشگاه در كشور دارد. كوتاه سخن اين كه او يك دانشمند هسته اى و در عين حال يك مدير اجرايى در سازمان انرژى اتمى ايران است، قنادى مراغه شور و خونگرمى مردم آذربايجان را به ارث برده است، بسيارى تصوير تلويزيونى اش را در حالى كه در سايت UCF اصفهان بى سيم به دست و با ذوق و شوق به مرحله توليد رسيدن اين مركز را خبر مى داد به ياد دارند. گفت وگو با او تحفه ماست به پيشگاه مردم ايران در روز ملى فناورى هسته اى، خاصه از آن رو كه وى درا ين گفت وگو بيشتر به ناگفته ها يا كمتر گفته شده هايى از نحوه تأثير دانش هسته اى بر ساير علوم و فنون كشور و ارائه تصويرى روشن و تفكيك شده از وضع دانش هسته اى در حوزه ها و بخش هاى مختلف آن در ايران پرداخته است. او سير تا پياز چرخه سوخت هسته اى را توضيح داده و فناورى هسته اى را هم محصول و هم باعث توسعه و پيشرفت ديگر بخش ها و حوزه ها در كشور معرفى كرده است.


* به مناسبت امروز (۲۰ فروردين) كه روز ملى فناورى هسته اى در ايران است به عنوان يكى از مديران علمى و دست اندركار فعاليت هاى هسته اى كشور، بگوييد ارزيابى تان از جايگاه علمى ايران در اين رشته چيست
ابتدا ۲۰ فروردين را به حضور ملت شريف ايران تبريك عرض مى كنم كه روزى براى نكوداشت فعاليت هاى علمى و صنعتى هسته اى كشور است و ان شاءالله بتوانيم هر روز قدم هاى مثبت و بزرگترى در اين زمينه برداريم. فعاليت هاى عمده اى كه در رابطه با چرخه سوخت هسته اى در سال هاى گذشته آغاز شد و موفقيت هاى بسيار چشمگيرى كه به دست آمد، ايران را در زمينه فناورى هسته اى در جايگاهى قرار داده كه غالباً در پروژه هاى بزرگ مقام هاى بالايى در رده جهانى كسب كرده است، چرخه سوخت يك سرى فعاليت هاى مهندسى است كه از اكتشاف و استخراج اورانيوم آغاز مى شود، تبديل اورانيوم به تركيبات، غنى سازى و ساخت سوخت هسته اى و استفاده در رآكتور براى توليد انرژى و پس از آن استفاده از سوخت مصرف شده براى جداسازى مواد باقى مانده اورانيوم و پلوتونيوم و استفاده مجدد از آنها در رآكتور و در نهايت پسماند دارى ديگر مراحل اين چرخه است كه اين مسيرى بسيار پيچيده، صنعتى و برخوردار از علم و فن بسيار بالاست. خوشبختانه در سال هاى اخير ما توانستيم با استفاده از علم و تجربه و بهره از انرژى بالايى كه در محققين جوان ما وجود دارد و تجربه پرسنل سازمان انرژى اتمى، فعاليت هاى عمده اى انجام دهيم براى مثال در پروژه توليد كيك زرد در معدن بندرعباس فعاليت هاى جالب و قابل توجهى داريم، در معدن ساغند استخراج اورانيوم صورت مى گيرد.
* كيك زرد هم كه خوراك مركز UCF اصفهان براى توليد گاز UF6 به عنوان ماده مورد نياز براى غنى سازى است
بله در حقيقت كيك زرد خوراك UCF اصفهان است ولى ظرفيت مركز UCF فراتر از معادن موجود ماست. امسال كار بزرگى در محل ساغند براى حفر چاه هاى بسيار عميق براى دستيابى به مواد راديو اكتيو صورت گرفته است. در UCF اصفهان هم كارهاى مهمى صورت گرفته، مى دانيد ما مقام هفتم را در دنيا در اين خصوص داريم، كشورهاى بزرگى مانند آمريكا، روسيه، چين، انگليس و فرانسه دست اندركار توليد UF6 هستند و براساس مدارك مستدل آژانس اتمى و انجمن جهانى هسته اى كه در سايت هاى اينترنتى هم آمده نام ايران به عنوان كشورى نادر به لحاظ توليد UF6 مى درخشد، مقام هفتم در دنيا در اين خصوص مقام و جايگاه كمى نيست.
* يعنى فقط ۷ كشور در دنيا از اين توانايى برخوردارند
از نظر توليد UF6 ايران هفتمين كشور است، البته به لحاظ زمان بندى هشتمين كشورى هستيم كه به اين مهم دست يافته ايم، اما اگر ميزان توليد را معيار قرار دهيم هفتمين كشور هستيم. از طريق اين پروژه صنعت هسته اى در كشور ما پياده شده، تكميل و بهره بردارى پروژه UCF نقطه عطف مهمى در صنعت هسته اى كشور بود كه باعث شد جرأت پيدا كنيم براى برداشتن گام هاى بعدى. در حوزه غنى سازى باز در رده هاى بالاى دنيا قرار داريم و تقريباً پنجمين كشور هستيم در ارتباط با غنى سازى كه صنعتى فوق العاده پيچيده است.
مى دانيد كه در غنى سازى به هم پيوستگى مهم است، همين كه يك لوله بتواند ۶۴ هزار دور در دقيقه به دور خود بچرخد در حالى كه هيچ اتصالى هم از بالا و پائين ندارد و تأمين برق و مكانيك و متالوژى و مواد اوليه لازم، هركدام خود يك صنعت در حد بالاست و اهميت خاص دارد، نمى گويم مراحل ديگر مثل استخراج پيچيده نيست و يا توليد كيك زرد ولى بعضى مراحل تخصصى تر بوده و كار بالاترى مى طلبند، از جمله UCF و غنى سازى.
* كه الآن به نظر شما و كارشناسان سازمان انرژى اتمى در كشور نسبت به آنها اشراف كامل وجود دارد
بله در حال حاضر از اشراف كامل به اين مراحل برخوردار هستيم، الآن ما تن هاى بالاى UF6 توليد كرده ايم و هيچ مشكلى نيست و آژانس اتمى هم مى داند و اينها را ديده است، بر ساخت قرص و ميله سوخت هسته اى هم مسلط هستيم و ايران جزو كشورهاى موفق و برخوردار از اين توانايى است. در كنار اين كارها نيروگاه اتمى بوشهر به پيشرفت شايان رسيده و بسيار نزديك به مرحله راه اندازى است، مجتمع آب سنگين و رآكتور ۴۰ مگاوات كنار آن در اراك را هم داريم كه كارهايش به خوبى پيش رفته، طراحى و كار رآكتور ۳۶۰ مگاواتى هم آغاز شده است. قسمت آخر چرخه سوخت هسته اى مرحله پسمانددارى است. در اين بخش هم اقدامات خوبى صورت گرفته، چون بدون پسمانددارى امكان فعاليت كامل و سالم وجود ندارد، از اين رو محل هاى نگهدارى پسماندها مورد بررسى قرار گرفته و از نظر صنعتى هم همكارى ها در اين خصوص با آژانس ادامه خواهد داشت.
* آقاى دكتر چرا فناورى هسته اى را يك توانمندى استراتژيك مى نامند گفته مى شود اين فناورى در مسير توسعه عاملى شتاب دهنده است به لحاظ علمى اين تأثير و شتاب چگونه و در چه ابعادى روى مى دهد
صنعت هسته اى صنعتى مادر و بزرگ و موجب شكوفايى ديگر صنايع است، همه تخصص ها از شيمى گرفته تا متالوژى و مواد، مكانيك، برق، الكترونيك و كامپيوتر، فيزيك، شيمى و عمران در آن وجود دارد. مهندسينى كه در صنعت هسته اى فعالند بايد متخصص و متبحر و جزو بهترين ها باشند. در پروژه UCF ما با ۲۰۰ كارخانه سروكار داشتيم كه مشاركت در اين پروژه كيفيت كار آنها را افزايش داد، پس صنعت هسته اى شكوفايى صنايع ديگر را در پى دارد و هر كشورى كه در صنايع هسته اى گام برمى دارد در ديگر صنايع هم پيشرفت مى كند، مايلم براى شما كشور كره جنوبى را مثال بزنم كه ۵۰ درصد برق اين كشور از نيروگاه هاى هسته اى تأمين مى شود، يك گرم اورانيوم هم در كره جنوبى وجود ندارد، نفت هم ندارد و مواد اوليه آنجا وارداتى است، اما كره جنوبى سرمايه گذارى بسيار بزرگ در صنايع هسته اى از قبيل نيروگاه ها، توليد سوخت و تبديل اورانيوم كرده و آنها را توسعه داده است، همزمان با صنعت هسته اى اين كشور در صنايع ديگر مثل ذوب آهن، مهندسى عمران، برق و ديگر رشته ها پيشرفت كرده است. علاوه بر اينها توليد انرژى هسته اى بدون توليد گازهاى گلخانه اى صورت مى گيرد، از نيروگاه هاى معمولى ميليون ها تن CO2 و SO2 و غيره در هوا پخش مى شود اما در نيروگاه هسته اى چنين نيست، حتى اورانيوم و پلوتونيومى كه در آن ايجاد مى شود مجدداً بازگشته و در صنعت استفاده مى شود، براى همين به آن صنعت چرخه اى يا چرخه سوخت مى گويند، اين مسئله در صنايع ديگر وجود ندارد، با اين اوصاف روشن است كه كار در اين زمينه بسيار پيچيده بزرگ، كاملاً فنى و مهندسى و البته مقرون به صرفه، موجب شكوفايى ديگر صنايع و غير آلاينده است.
* از ديگر حوزه هاى تأثير فناورى هسته اى كشاورزى و پزشكى است، اين تأثيرات به چه صورت بوده و در كشور ما پيشرفت در زمينه كشاورزى و پزشكى هسته اى در چه مرحله اى است
فناورى هسته اى در كشاورزى، پزشكى و صنعت هر كشورى جايگاه دارد، يعنى علاوه بر توليد انرژى اين حوزه ها را بشدت متأثر مى سازد، تحولى كه در ۲۰ سال گذشته در استفاده از فناورى هسته اى در پزشكى، صنعت و كشاورزى انجام پذيرفته است هيچ مشابهى در ميان ديگر صنايع ندارد.
* پس، از توضيحات شما درباره كشاورزى متأثر از فناورى هسته اى شروع كنيم.
در رابطه با كشاورزى براى بالا بردن كيفيت و كميت مواد غذايى و توليدات كشاورزى همچون گندم، جو، سويا، پنبه، كتان و... فناورى هسته اى جايگاه ويژه دارد، مثلاً اگر گندم و برنج و جو را پرتودهى كنيم مى توانيم آنها را براى مدت طولانى نگه داشته يا حتى با ايجاد جهش و متاسيون در آنها با كشت دوباره به محصولاتى بسيار بيشتر و مرغوب تر برسيم. ما مى توانيم با پرتودهى دانه هاى گندم و جو ـ كه در كشورمان بيشتر به صورت ديم كاشته مى شوند ـ را درشت تر و بهتر كنيم يا در نگهدارى بيشتر مواد غذايى از پرتودهى استفاده كنيم، الآن كشورهاى زيادى مجوز پرتودهى براى نگهدارى طولانى مدت مواد غذايى را گرفته اند، محصولاتى مانند پياز و سيب زمينى با اين روش مدت طولانى نگهدارى مى شوند.
* مجوزها از كجا اخذ مى شود
از نظام هاى ايمنى مواد غذايى كشورها، سازمان هايى مانند فائو يا آژانس اتمى هم در اين زمينه فعاليت زيادى دارند و با كشورها همكارى نزديك مى كنند.
* در اين دسته از كاربرى هاى فناورى هسته اى ايران در چه مرحله اى قرار دارد
در زمينه تحقيقات و پژوهش در كشاورزى هسته اى قدم هاى بزرگى برداشته ايم. در پژوهشگاه هسته اى كشور همكارى هاى زيادى با سازمان تحقيقات جهاد كشاورزى داريم و كارهاى عمده اى انجام داده ايم و بخش وسيعى از فعاليت اين دو مركز پژوهشى معطوف به برنامه هايى در اين حوزه است.
* قبل از پرداختن به موضوع پزشكى هسته اى تأثير صنعت از فناورى هسته اى را توضيح دهيد.
امروزه صنعت، بدون ارتباط با صنعت هسته اى در دنيا ديگر صنعت نيست. يعنى تمام صنايع كشورها به نوعى وابسته به فناورى هسته اى هستند. كارخانه هايى مثل ذوب آهن، كاغذ سازى، توليد سيمان يا سيلو سازى و غيره همه به شكلى از راديو ايزوتوپ ها استفاده مى كنند. پيدا كردن حفره ها در لوله هاى نفت و گاز با راديو ايزوتوپ ها انجام مى شود، همين طور پيدا كردن شكستگى ها در بدنه هواپيما و خودروها و صدها كاربرد ديگر وجود دارد به گونه اى كه صنعت جدا از فناورى هسته اى را ديگر نمى توان صنعت پويا محسوب كرد.
* بنابراين فناورى هسته اى پشتيبان صنايع ديگر در توليد محصولات داراى كيفيت مطلوب است
بله، دقيقاً همين طور است. ضمن اين كه فناورى هسته اى هم مولود و هم باعث توسعه علم و فناورى هاى ديگر در يك كشور است.
* آيا در ايران صنعت هسته اى به مرحله پشتيبانى از ديگر صنايع رسيده است
اگر بگويم چنين است، اصلاً اغراق نيست، امروز ما در ايران راديو ايزو توپ ها را توليد مى كنيم و صنعت ما از آنها بهره مند است، مثلاً لوله هاى گاز و نفت در سراسر كشور با همكارى پرسنل سازمان انرژى اتمى با كاركنان شركت نفت ترميم و كنترل مى شوند. ذوب آهن، كاغذ سازى، كارخانه هاى چوب و غيره هر كدام به شكلى براى بالابردن كيفيت محصولات خود از توانمندى هسته اى استفاده مى كنند. تجهيزات پزشكى را هم ما و هم ديگر كشورها با پرتو دهى ضد عفونى مى كنيم. نكته جالب اين كه اگر تجهيزات پزشكى را توسط پرتو هاى گاما پرتودهى و ضد عفونى كنيم تا وقتى در بسته ها باز نشده حتى تا مدت بى نهايت مى توانيم آنها را در حالت ضد عفونى حفظ كنيم، در حالى كه مواد شيميايى ضد عفونى كننده خاصيت ماندگارى كمى دارند، على ايحال مى توان گفت صنعت در همه جا وامدار فناورى هسته اى است.
* اما پزشكى هسته اى يكى ديگر از حوزه هاى تأثير و كاربردهاى فناورى هسته اى است، در اين خصوص در ايران چه اقداماتى صورت مى گيرد
استفاده از راديو ايزوتوپ ها جايگاه بسيار رفيعى در پزشكى پيدا كرده به صورتى كه شناسايى بعضى از بيمارى ها و درمان آنها بدون استفاده از راديو ايزوتوپ ها امكان پذير نيست، شناسايى انواع و اقسام بيمارى هاى سرطانى در اعماق بدن، پوكى استخوان و ناراحتى هاى قلبى و ديگر موارد همه توسط راديو ايزوتوپ ها انجام مى گيرد كه اين راديو ايزوتوپ ها در رآكتور هسته اى با استفاده از اورانيوم به دست مى آيد. اورانيوم نعمتى است كه از سوى خداوند اعطا شده است، ممكن است همه فلز ها به نوعى در همه صنايع قابل استفاده باشند ولى تنها استفاده اورانيوم توليد انرژى در رآكتورهاى تحقيقاتى يا رآكتورهاى قدرت براى توليد برق است.
راديو ايزوتوپ ها كه در اين فرآيند توليد مى شوند چنان بهره اى به علم پزشكى رسانده اند كه امروزه پزشكى هسته اى يك شاخه بسيار بزرگ از علم پزشكى شده است. يكى از مهم ترين راديو داروهايى كه در سراسر دنيا مورد استفاده قرار مى گيرد و ۸۰ تا ۸۵ درصد بيمارى هاى سرطانى و پوكى استخوان و امراض قلبى به وسيله آن شناخته مى شود يك راديو داروى ارزشمند به نام تكنسيوم ۹۹ است، در حال حاضر در دنيا هر روز ۴۰ تا ۵۰ هزار بيمار براى شناسايى بيماريشان از اين راديو دارو استفاده مى كنند. در كشور ما هم ۱۰ هزار نفر در هفته از اين راديو دارو در مراكز پزشكى هسته اى استفاده مى كنند. با افتخار مى گويم اين راديو دارو در سازمان انرژى اتمى و در پژوهشگاه علوم و فنون هسته اى توليد مى شود. حدود ۸ ماه پيش اين راديودارو را با هزينه بالا از خارج وارد مى كرديم، اما حالا با استفاده از رآكتور تحقيقاتى تهران و كار ۶ روز در هفته اين رآكتور، داروى فوق راتهيه مى كنيم. رآكتور تهران فقط يك روز در هفته استراحت مى كند در حالى كه ۴۰ سال هم عمر دارد و در شش يا هفت ماه گذشته معادل ۴۰ سال گذشته خود كار كرده است. اين راديو دارو بسيار مهم به وسيله پژوهشگران ارزشمند ما توليد و به بيمارستان هاى كشور داده مى شود. داروى بسيار مهم ديگر يد ۱۳۱ است كه براى درمان تيروئيد كاربرد دارد و ما آن را هم توليد مى كنيم، راديو داروهاى ديگرى مثل گاليم ۶۷ و تاليم ۲۰۱ و چند داروى ديگر در شتاب دهنده، كرج توليد مى شوند، تحقيقات ما درباره راديوداروها وسيع است و تا خردادماه، تعدادى از آنها وارد مرحله توليد صنعتى مى شوند.
* راديو داروهايى كه نام برديد در مرحله توليدصنعتى قرار دارند
بله، ما بيشتر از ميزانى كه راديو دارو از خارج وارد مى شد، راديو دارو هاى مهم را توليد كرده و در اختيار مراكز درمانى قرار داده ايم و اين روند در حال انجام است.
يك كار ديگر پژوهشگاه هسته اى سازمان انرژى اتمى ارائه خدمات است مثلاً آناليز خون بيمارانى كه با سرب و فلزات سنگين آلوده هستند، آناليز مواد يا محيط كه به سفارش بيرون انجام و خدمات انجام مى شود.
* فعاليت هاى پژوهشگاه علوم وفنون هسته اى كه مديريت آن را برعهده داريد در چه محورهايى دسته بندى مى شود
فعاليت هاى ما در پژوهشگاه هسته اى سه محور دارد كه عبارتند از:
۱- تحقيقات بنيادى و كاربردى هسته اى
۲- توليد راديو ايزوتوپ ها و راديو داروها و كيت هاى مربوط
۳- ارائه خدمات همچون پرتودهى و انواع آناليزها به سفارش متقاضيان.
* به نظر شما در بحث فناورى هسته اى چرا گفته مى شود توليد سوخت بسيار مهم است اصرار ايران بر ساخت سوخت را برخى داراى دلايل سياسى مى دانند. به لحاظ فنى و تكنولوژيك توليد سوخت چه مزيتى دارد
جنبه فنى آن بسيار مهم است سوخت رآكتورهاى هسته اى بايد تا بيش از ۹۹ درصد خالص باشد در صورتى كه نفت و زغال مى توانند ناخالص هم باشند، بنابراين كل كار استخراج و توليد سوخت بايد با كيفيتى باشد كه خلوص اورانيوم بالاى ۹۰ درصد باشد، پس كار فنى بسيار مهم و حساس است. به لحاظ سياسى هم به هرحال كشورهاى بزرگ دوست ندارند ما صاحب اين صنعت باشيم آن هم در حد كامل، چون صنعتى استراتژيك و بزرگ است، به جز مسائل نظامى كه خارج از اهداف و مباحث ماست، صنعت هسته اى، پويا و ارزشمند است و قطعاً كشورهاى بزرگ نمى خواهند ما در اين راه قدم برداريم، اما ما به پشتوانه مردم بزرگ ايران و مسئولين محترم و دانشمندان باانگيزه خود تصميم گرفته و به توفيق رسيده ايم.
* آقاى قنادى مراغه اين گزاره سياسى كه كشور برخوردار از منابع فسيلى نبايد سراغ دانش و فناورى هسته اى برود در ارزيابى علمى و فنى چه نمره اى مى گيرد
نمره صفر! چون از نفت، گاز و بنزين مى توان براى مواد پتروشيمى استفاده بهينه كرد و اينها تنها يك مصرف ساده ندارند، در ثانى اين منابع كه ابدى نيستند، چطور خود آمريكا كه دارنده بيشترين نفت جهان است يا روسيه كه بيشترين گاز را دارد و انگليس كه زغال سنگ فراوان دارد و چين كه داراى منابع بسيار است به طرف توليد برق هسته اى رفته اند اين را هم قبلاً گفتم كه اورانيوم جز توليد برق مصرف ديگرى ندارد و در كنار آن راديو ايزوتوپ ها را داريم و راديو داروها و پرتودهى را، لذا فناورى هسته اى فقط انرژى آن نيست.
* ايران در حركت هسته اى خود ابعاد مختلف نيروگاه، توليد سوخت، آب سنگين، استفاده هاى كشاورزى و پزشكى را تجربه كرده است. بعضى مى پرسند، حركت در تمام اين مسيرها به چه علت بوده است
وقتى كارهايمان را آغاز كرديم به علت تحريم و فشارها معلوم نبود در كدام رشته ها موفق مى شويم، البته حال در همه آنها به توفيق هاى مهم رسيده ايم. در ثانى كشورهاى زيادى چنين عمل كرده اند، ما غنى سازى را براى نيروگاه هاى هسته اى نياز داريم، آب سنگين براى رآكتور اراك است كه فقط توليد راديوايزوتوپ خواهد كرد و براى اين رآكتور بايد آب سنگين داشته باشيم، چه كسى گفته نبايد همه راه ها را مى رفتيم اينها لازم و ملزوم يكديگر هستند كه شكر خدا به نتايج مطلوب هم رسيده ايم. در جايى كه موفق هستيم چرا نبايد كار كنيم
* عمده تحولات هسته اى ايران در دوره تحريم هاى بين المللى بوده است، شما حتماً خاطراتى از دست و پنجه نرم كردن خود و همكارانتان با تحريم را داريد، اگر بخواهيد خاطره اى نقل كنيد كدام است
در پروژه UCF از هيچگونه كمك و دانش فنى خارجى استفاده نكرديم. دانش فنى را پژوهشگران خودمان پياده و بهره بردارى كردند و مشكلى هم براى تأمين تجهيزات نداشتيم. اگرچه تحريم بوديم و آمريكا و انگليس و فرانسه و هيچ كشورى چيزى به ما نمى فروختند حتى چين هم كه مى خواست مركز UCF را راه اندازى كند اين كار را نكرد. در غنى سازى هم قطعات را خودمان ساختيم، اخبارى هم كه ان شاءالله از سوى مسئولين و آقاى رئيس جمهور اعلام شده و خواهدشد در همين كشور انجام پذيرفته و رخ داده است، چون كسى در دنيا به ما چيزى نمى دهد. اما موفقيت هاى ما در دوره تحريم حاصل شده است. درباره توليد داروها هم ما پشت قضيه را گرفته بوديم اما نه تنها تجهيزات بلكه خود داروها را براى بيماران ما ندادند، در دوره اى داروها را تحريم كردند و من يادم است بيماران سرطانى ما براى سه هفته بدون دارو ماندند.
اين تحريم ها بود كه كار ما در UCF، غنى سازى و توليد دارو و ديگر فعاليت ها را سرعت بخشيد، نمى گويم تحريم نعمت است ولى تحريم باعث شد ما كارهاى زيادى انجام دهيم و ثابت شد كه ايرانى اگر بخواهد، مى تواند.
* آقاى دكتر معيار و ميزان علمى و تخصصى فعاليت صلح آميز هسته اى از غير آن چيست و باوجود اعمال فشارهاى غرب مسير آينده هسته اى كشور را چگونه مى بينيد
درست است كه غنى سازى اگر به ۹۳ درصد برسد (كارى كه كشورهاى برخوردار از سلاح هسته اى مى كنند) مرحله اى است كه امكان استفاده غير صلح آميز از آن وجود دارد، اما اگر فعاليت ها مانند ايران زير نظر مستقيم آژانس اتمى بوده و اجازه و خواست غنى سازى بالاى ۴‎/۵ درصد وجود نداشته باشد، بزرگترين معيار صلح آميز بودن اقدامات وجود دارد. مسئولين كشور ما گفته اند و با كار با آژانس ثابت كرده اند كه اقدامات ما در مسير فناورى صلح آميز هسته اى قرار دارد، ما اهداف خود را شفاف اعلام و فعاليت هايمان در معرض ديد آژانس است.
اما در مورد مسير و چشم انداز روبه رو بايد بگويم على رغم همه تحريم ها و فشارهاى غيرقانونى به ايران قطعاً ما پيشرفت هاى زياد در توليد راديوداروها، كشاورزى هسته اى، پرتودهى، ارائه خدمات و آناليز مواد خواهيم داشت كه شكى در آن نيست.
در رابطه با سوخت نيروگاه ها ما توفيقات بزرگ به دست آورده وارد مرحله صنعتى شده و چشم انداز روشنى داريم، چند سال پيش مى گفتيم اگر چند گرم UF6 داشتيم چقدر عالى بود، الآن شما چندين تن UF6 داريد كه در سايت UCF توليد شده است، يعنى ابعاد كار ديگر صنعتى است و قابل جلوگيرى نيست.
به نظر من اگرچه برخى كشورهاى غربى اعمال فشار مى كنند، اما كشورى مثل ايران با اين قابليت ها مسير خود را طى خواهدكرد.
* فكر مى كنيد نتايج توفيقات هسته اى و جايگاه علمى ايران در اين زمينه در زندگى مردم ملموس شده يا درآستانه اين مرحله قرار داريم
مردم ما آگاهند، وقتى يك نيروگاه معمولى و فسيلى با نيروگاه هسته اى مقايسه شود از نظر اقتصادى يا توليد گازهاى خطرناك و تأثير بر شكوفايى صنايع، مردم به قضاوت درست مى رسند يا اين كه يك فرد سرطانى وقتى ازداروى توليدشده توسط پژوهشگران هموطنش استفاده مى كند رضايت خود، اطرافيان و تيم پزشكى را احساس مى كند، مردم ما نتايج را مى بينند و در آينده ان شاءالله دستاوردهاى ملموس ديگر را هم خواهند ديد. من مطمئن هستم همانطور كه ما در توليد سوخت هسته اى موفق بوديم در زمينه نيروگاه و ساخت رآكتور هسته اى و توليد راديوداروها و كشاورزى و صنعت در فناورى هسته اى موفق تر هم خواهيم بود، چون كسانى كه در تحقيقات و توليد نيمه صنعتى محصولات و صنعتى آنها موفق بوده اند در ادامه مسير هم موفق خواهند بود. مطمئن هستم كه مسير آينده روشن است.