] غزاله مرعشى ]

هنوز به طور قطعى مشخص نشده است كه كودكان از چه سنى خواب مى بينند ولى حتى كودكان نوپا گاهى درباره خواب هايشان كه رؤياهايى شيرين و يا ترسناك هستند حرف مى زنند. تقريباً همه بچه ها هر چند وقت يك بار خواب هاى ترسناك يا ناراحت كننده مى بينند ولى در سنين پيش دبستانى - كه بچه ها اغلب ترس از تاريكى دارند - تعداد كابوس ها بسيار بيشتر مى شود. هيچ راه قطعى براى جلوگيرى از كابوس ديدن بچه ها وجود ندارد. ولى والدين مى توانند شب ها محيطى آرام براى خواب فرزندانشان فراهم آورند. در اين صورت حتى اگر بچه ها باز هم كابوس ببينند با كمى دلدارى و قوت قلب دادن والدين، آرامش خود را سريع تر به دست مى آورند. اگر بچه ها بتوانند با كمك والدينشان بر اين ترس هاى كودكانه غلبه پيدا كنند، در آينده مى توانند راحت تر با موقعيت هاى سخت و هراس آور كنار بيايند و بر آنها مسلط شوند.
كابوس فقط يك رؤياست
كابوس ها، مانند بقيه رؤياها در مرحله اى از خواب رخ مى دهند كه مغز بسيار فعال و مشغول طبقه بندى اطلاعات جديدى كه در طول روز به دست آورده در حافظه است . تصاويرى كه مغز در حال پردازش آنها است آنقدر واضحند كه كاملاً واقعى به نظر مى رسند و حتى مى توانند احساساتى مانند ترس را در فرد برانگيزند.
در اين مرحله از خواب كه مرحله REM ناميده مى شود چشم ها به سرعت زير پلك ها حركت مى كنند. كابوس ها معمولاً در نيمه دوم خواب رخ مى دهند زيرا مرحله REM در آن زمان طولانى تر است. وقتى بچه ها بعد از كابوس ديدن از خواب مى پرند، تصاويرى كه در رؤيا ديده اند هنوز به صورت واضح و آشكار در ذهنشان است و كاملاً واقعى به نظر مى رسد، پس طبيعى است كه كودك بترسد و پدر و مادرش را صدا بزند. بچه ها در سنين پيش دبستانى كم كم متوجه مى شوندكه كابوس ها فقط يك رؤيا هستند و چيزهايى كه در خواب ديده اند واقعيت ندارد و نمى تواند به آنها آسيبى برساند، ولى حتى دانستن اين واقعيت مانع ترسيدن آنها نمى شود. حتى در سنين بالاتر، وقتى بچه ها بعد از كابوس از خواب مى پرند، مى ترسند و احتياج به حمايت و حضور پدر و مادرشان دارند.
چرا كودكان كابوس مى بينند
جواب اين سئوال هنوز به طور دقيق مشخص نشده است ولى به نظر مى رسد رؤياها در نتيجه پردازش افكار، احساسات، نگرانى ها و دغدغه هاى كودكان در ذهنشان به وجود مى آيد.
در بيشتر مواقع كابوس ديدن كودكان هيچ علت واضح و روشنى ندارد، ولى در بعضى موارد، زمانى كه كودكان دچار استرس مى شوند يا تغييرى در زندگى شان به وجود مى آيد، كابوس مى بينند. موقعيت هايى مانند اسباب كشى، رفتن به يك مدرسه جديد، به دنيا آمدن يك فرزند ديگر يا درگيرى ها و مشاجرات خانوادگى كودك را دچار پريشانى مى كند و اين نگرانى ها در رؤياهاى او بازتاب مى يابد. گاهى اوقات كابوس ها بخشى از واكنش كودك به يك حادثه تلخ مانند بلاياى طبيعى، تصادف يا زخمى شدن است كودكانى كه قوه تخيل قوى اى دارند اگر قبل از خواب كتاب هاى ترسناك بخوانند يا فيلم هاى وحشت آور ببينند، اغلب دچار كابوس مى شوند. مضمون كابوس ها تا حد زيادى بستگى به سن كودك و نگرانى ها و دغدغه هاى او در آن مقطع زمانى خاص دارد. هيولاها ، آدم هاى بد، حيوانات و موجودات خيالى معمولاً شخصيت هاى ثابت كابوس هاى كودكان هستند. رؤياهاى پريشان مى تواند شامل خورده شدن توسط يك موجود خيالى، گم شدن، تحت تعقيب بودن يا تنبيه شدن باشد. بعضى وقت ها هم كابوس ها شامل قسمت هايى از اتفاقات و تجربيات روزانه بچه ها است كه به شيوه هراس آورى تغيير شكل پيدا كرده است. ممكن است زمانى كه كودك از خواب مى پرد تمام جزئيات را به خاطر نياورد ولى معمولاً بعضى از تصويرها ، شخصيت ها، موقعيت ها و به طور كل قسمت هاى وحشتناك خوابش را به راحتى به ياد مى آورد.
راه چاره
والدين نمى توانند از كابوس ديدن فرزندانشان جلوگيرى كنند، اما مى توانند با فراهم كردن شرايط مطلوب بچه ها را براى يك خواب آرام آماده كنند و اين آرامش به آنها كمك مى كند تا رؤياهاى شيرينى داشته باشند. براى به وجود آوردن حس آرامش و امنيت پيش از خواب فرزندانتان اين نكات را رعايت كنيد:
- بچه ها بايد سر ساعت مشخص بخوابند و در ساعت مشخص از خواب بيدار شوند.
بانزديك شدن زمان خواب، بچه ها بايد فعاليت هاى ذهنى و جسمى شان را كمتر كنند تا براى خواب آماده شوند. دوش گرفتن قبل از خواب، بوسيدن بچه ها، خواندن كتاب داستان يا يك صحبت كوتاه در باره وقايع خوشايندى كه در طول روز اتفاق افتاده است مى تواند به آنها كمك كند تا خواب راحتى داشته باشند.
- تخت بچه ها بايد نرم و راحت و دوست داشتنى باشد. مى توانيد اسباب بازى يا عروسك دلخواه فرزندتان را موقع خواب به او بدهيد. وجود چراغ خواب به بچه ها كمك مى كند تا بدون ترس از تاريكى و با آرامش به خواب بروند.
- به فرزندانتان اجازه ندهيد قبل از خواب فيلم هاى ترسناك ببينند يا كتاب هاى ترسناك بخوانند، بخصوص اگر قبلاً سابقه كابوس ديدن داشته باشند.
- به كودكان خردسالتان بگوييد كه كابوس فقط يك رؤياست ، واقعيت ندارد و نمى تواند به آنها آسيب برساند.
- اگر نيمه هاى شب فرزندتان با ترس و وحشت از خواب پريد مى توانيد با اين روش ها آرامش را به او برگردانيد:
- فرزندتان نياز به حضور آرامش بخش شما دارد تا دوباره احساس امنيت و اطمينان خاطر پيدا كند. به او بگوييد كه شما هميشه و هر وقت كه نياز داشته باشد دركنارش هستيد.
- با لحنى آرام به او بگوييد كه كابوس ديده است ولى ديگر كابوس تمام شده، همه چيز مرتب است و موجودات ترسناكى كه در خواب ديده، نمى توانند صدمه اى به او بزنند.
- او را به خاطر ترسش سرزنش نكنيد. به او بگوييد حتى بزرگترها هم گاهى خواب بد مى بينند و ممكن است بترسند يا ناراحت شوند زيرا رؤياها خيلى واقعى به نظر مى رسند پس ترسيدن از كابوس، طبيعى است.
ـ كودكان خردسال قوه تخيل قوى اى دارند و هر چيزى را به راحتى تصور مى كنند. مى توانيد با هم بازى كوچكى كنيد. با يكديگر تصور كنيد كه يك اسپرى جادويى ضدهيولا داريد و مى توانيد با آن تمام موجودات خيالى كابوس را از بين ببريد. به كمك هم ، همه جا، حتى زير تخت و توى كمد را اسپرى بزنيد. در اين صورت فرزندتان با خيالى آسوده و از آن مهم تر با شادى به خواب مى رود.
- اگر فرزندتان از تاريكى مى ترسد، حتماً در اتاقش چراغ خواب بگذاريد. در صورت لزوم اجازه بدهيد يك چراغ قوه با خود به رختخواب ببرد.
- به هرطريقى كه مى توانيد آرامش را به او برگردانيد. عروسك مورد علاقه اش را به او بدهيد. داستانى را كه دوست دارد برايش تعريف كنيد. يك موسيقى ملايم بگذاريد. از او بخواهيد بگويد دوست دارد چه چيزهايى را در خواب ببيند. او را ببوسيد و بخواهيدكه يكى از بوسه هايتان را در مشتش نگه دارد تا به خواب برود.
- علتى ندارد زمانى كه فرزندتان از خواب پريد با او درباره چيزهايى كه در كابوس ديده صحبت كنيد، فقط سعى كنيد به او احساس آرامش و امنيت را برگردانيد و كمك كنيد تا دوباره به خواب برود، ولى در طول روز به او اجازه بدهيد درباره كابوسش با شما صحبت كند يا حتى آن را نقاشى كند يا درباره اش چيزى بنويسد ، زيرا بسيارى از موجودات ترسناك و خيالى در روشنايى روز قدرتشان را از دست مى دهند. مى توانيد از فرزندتان بخواهيد با كمك تخيلش يك پايان خوب براى كابوسى كه شب گذشته ديده است بسازد. براى بسيارى از كودكان كابوس ديدن فقط گاهى وقت ها اتفاق مى افتد. در اين صورت جاى نگرانى نيست و با كمى محبت و دلدارى پدر و مادر مشكل حل مى شود.
ـ اگر كابوس ها آن قدر زيادند كه فرزندتان نمى تواند به اندازه كافى بخوابد يا دچار مشكلات رفتارى و احساسى شده است، بهتر است با يك پزشك دراين باره مشورت كنيد.

استرس و عصبانيت در سنين ميانسالى و جوانى معمولاً در اثر مشكلات كارى، برنامه شلوغ و پركار، جنگ و جدل براى برقرارى تعادل بين كار و خانواده و برقرارى تعادل بين مسئوليت هاى خانوادگى و شخصيت خود فرد ايجاد مى شود.
استرس غالباً در شكل ها و فرم هاى مختلف ظاهر مى شود. يكى از اين شكل ها و قالب ها، نااميدى است؛ زندگى چگونه ادامه خواهد داشت، وضع بچه ها چه خواهد شد، چرا رؤياهاى خيالى دوران جوانى به واقعيت تبديل نشد اينها از جمله سؤال هايى است كه با فكر كردن به آنها نااميدى در وجود افراد ريشه مى دواند.
اكثر افراد مى خواهند از آنچه كه منجر به نااميدى آنها شده است، سريع بگذرند. اما اين اشتباه است، هرگز آن را ناديده نگيريد و سعى كنيد بفهميد براى چه و از چه نااميد شده ايد، زيرا اين آگاهى مى تواند تجربياتى گرانقدر و عالى در اختيار شما قرار دهد.
براى مثال، اگر از رفتار ديگران نااميد شده ايد، شايد بايد توقعات خود را تغيير دهيد يا درباره آنها خوب فكر و آنها را بررسى كنيد. يا اگر آرزو داشتيد پزشك شويد، ولى نشد و حالا از اين مسئله احساس نااميدى مى كنيد، شايد زمانش رسيده باشد كه شغلى در زمينه سلامت و بهداشت به عنوان شغل دوم براى خود انتخاب كنيد تا به رضايت برسيد.
علت اين كه افراد نمى خواهند نااميدى را ريشه يابى كنند اين است كه آن را در ذهن خود ثابت نگه داشته اند اما بايد آن را به حركت درآوريد، ريشه يابى كنيد و از آن درس بگيريد.
كارشناسان معتقدند بهترين كار براى ايده آل زندگى كردن اين است كه گذشته را ببخشيد و پشت سر بگذاريد، به آينده اميدوار باشيد ولى در زمان حال زندگى كنيد.سعى كنيد امروز برايتان بهتر باشد و فردا را بهترين قرار دهيد. هرگز از پيدا كردن دوستان جديد، ياد گرفتن مطالب جديد و فكر كردن به رؤياهايتان دست برنداريد. همين امروز شروع كنيد به رؤياهايتان بينديشيد و براى رسيدن به آن گام اول را برداريد. با اين طرز فكر و شيوه رفتارى جايى براى نااميدى در زندگى شما باقى نمى ماند و اگر هم باشد فضاى خيلى خيلى كوچكى خواهد بود كه نمى تواند اثرات منفى روى رفتار و سلامت شما بر جاى بگذارد.

] حسنعلى خسروى ‎/ مدرس IT ]

اگرچه آغاز كار اينترنت به سال هاى ۱۹۶۰ برمى گردد، ولى شهرت و موفقيت اينترنت از سال ۱۹۹۴ گسترش يافت. امروزه ميليون ها نفر در سراسر جهان روزانه از اينترنت استفاده مى كنند تا احتياجات خود از قبيل سرگرمى، تجارت، يادگيرى، تحقيقات و ارتباط با ديگران را برطرف كنند. اين در حالى است كه نيازى نيست تا يك نابغه رايانه باشيد تا از اينترنت استفاده كنيد بلكه با داشتن يك مهارت مقدماتى در مورد رايانه و راه اندازى آن مى توانيد از اينترنت استفاده كنيد. اين مهارت به سن و جنس هم ارتباطى ندارد و از سه - چهار سالگى تا ۱۰۰ سالگى و بيشتر را شامل مى شود. تأثير و پيامدهاى مثبت و منفى اينترنت به عنوان يك پديده نو در اجتماعات انسانى در حال گسترش است. هر روز از سوى صاحب نظران و رسانه ها نقش مثبت اينترنت در توسعه اقتصادى و نقش منفى آن در توسعه فرهنگى برجسته سازى و براى بهبود آثار مثبت و كاهش پيامدهاى منفى اينترنت، نظرات و پيشنهادات فراوانى ارائه مى شود. در سطح كلان اينترنت در بعد اقتصادى، تجارت الكترونيك، در بعد سياسى، كاهش اقتدار دولت ها، در بعد اجتماعى، كاهش هزينه هاى حمل و نقل و در بعد فرهنگى تسلط زبان انگليسى و ارتقا سطح فرهنگ هايى خاص را در پى داشته است. همچنين نقش اينترنت بر امنيت ملى جوامع در سطح كلان بر روند ارتباطى سازمان ها با مشتريان و بر روابط خانوادگى به طور مؤثر در حال توسعه است. با اين حال اينترنت در خانواده هاى مختلف كاركردهاى مختلفى از جمله احياكنندگى، بهبودبخشى، تخريبى و نابودكنندگى داشته است.
اينترنت و گفت وگوهاى خانوادگى
بدون شك از اوايل قرن بيستم با توسعه رسانه هاى جمعى، ميزان ارتباطات ميان فردى كاهش يافته است. در سازمان ها، در اجتماعات فاميلى و در خانواده ها، افراد كمتر گفت وگو مى كنند، يا اين كه تمايل به گفت وگو در بين انسان ها كم شده است. اينترنت نقش گفت وگو را كم رنگ تر كرده و زنگ خطرات جدى را براى ارتباطات انسانى به صدا درآورده است. اين روزها در برخى جوامع هر يك از اعضاى خانواده وقتى از محل كار به كانون گرم خانواده برمى گردند به اتاق خود رفته و سرگرم كار با رايانه خود و اينترنت مى شوند. حتى چاى، شام و صبحانه خود را روى ميز رايانه مى خورند. كاهش يا به مفهومى ديگر نبود گفت وگوهاى خانوادگى به طور حتم پس از مدتى ميزان شناخت افراد خانواده را از يكديگر و ميزان اعتماد اعضاى خانواده به يكديگر را كم مى كند و اين نتايجى منفى را در پى خواهد داشت. از طرفى اين فعاليت اعضاى خانواده پس از مدتى به گوشه گيرى بخصوص نوجوانان مى انجامد و رغبت به زندگى اجتماعى و تعامل خانوادگى را كاهش مى دهد.
اينترنت و موضوع اخلاق
يكى از مسائل مطرح شده از سوى مخالفان اينترنت، توسعه تصاوير خلاف عفت عمومى يا حداقل امكان دسترسى آسان و فورى به اين تصاوير است. از طرفى اينترنت اين فرصت را مهيا كرده است كه افراد به راحتى «حق مؤلفان» را زير پا بگذارند و آشكارا از سايت ها و وبلاگ هاى ديگران دزدى كنند كه توسعه آن مى تواند روحيه تجاوز به حقوق ديگران را افزايش دهد.
اعتياد اينترنتى
يكى از تبعات كار با اينترنت، جاذبه و گرايش مستمر به سير و گردش در آن از سوى استفاده كنندگان از آن است كه پس از مدتى افراد را به شدت به خود وابسته مى كند تا حدى كه براى برخى افراد، اعتياد اينترنتى مى آورد و زندگى بدون آن براى آنان غيرممكن مى شود. لذا افراد بايد حد و مرز استفاده از اينترنت را مشخص كنند. والدين در اين زمينه مسئوليتى جدى براى تعيين زمان و مدت استفاده فرزندان به عهده دارند.
احتياط اينترنتى
خانواده ها همچنين بايد فرزندان خود را از اين موضوع آگاه كنند كه اسرار، محتوا و تصاوير شخصى خانواده، مختص خانواده است و مصرف عمومى ندارد. فرزندان بايد آگاه شوند كه تمامى محتوا و مطالب اينترنت قابل اعتماد نيست و مورد استفاده عمومى ندارد. فرزندان بايد بياموزند كه حريم شخصى و حريم خانوادگى حرمت دارد و خودگشودگى غيرمحتاطانه مى تواند لطماتى جدى به زندگى خانوادگى بزند. همچنين ورود به سايت هاى ناشناخته امكان ويروسى شدن نرم افزارهاى رايانه يا حتى صدمه خوردن سخت افزارها و زيان اقتصادى را نيز در پى دارد. با برشمردن برخى از مسائل مرتبط با خانواده ها و اينترنت، گام اول، آگاهى والدين از چگونگى استفاده ازاطلاعات اينترنت است و اين آگاهى روند بهره مندى از اينترنت را بهبود خواهد بخشيد.