اشرف راضى

تحقيقات نشان مى دهد كه كودكان در روز ۳۰۰ تا ۴۰۰ بار مى خندند اما بزرگسالان روزانه به طور متوسط فقط ۱۵ بار مى خندند. اعتقاد به اين كه خنده و شوخ طبعى مى تواند بار روزانه را سبك كند و ما را در تحمل استرس يارى رساند، تازگى ندارد. شما احتمالاً اين ضرب المثل ها را شنيده ايد كه «خنده بهترين درمان است» و يا «كجا خوش است آنجا كه دل خوش است». بسيارى از مطالعات نشان مى دهد كه خنده فوايد جسمانى و روانى زيادى دارد اما در جهان امروز افراد آنقدر درگير مسائل روزانه و امورات خود هستند كه خنديدن را فراموش كرده اند. خنده و شوخ طبعى دو ابزار قدرتمندى هستند كه مى توانند به افراد كمك كنند تا با مسائل و مشكلات راحت تر كنار آيند و در برابر وضعيت هاى ناگوار زندگى واكنش هاى مثبت نشان دهند. ما همواره درباره تأثير رژيم هاى غذايى و ورزش بر سلامت صحبت مى كنيم اما از اهميت خنديدن براى سلامتى غافل مانده ايم.
خنده فوايد زيادى دارد؛ روزى ۱۰ دقيقه با صداى بلند خنديدن، اثر تسكينى بسيار قوى اى دارد. خنده به ما اجازه مى دهد كه بدون استفاده از داروهاى آرام بخش، چند ساعتى به راحتى بخوابيم. حتى خنده مى تواند التهاب را كاهش دهد. آزمايش ها نشان مى دهد افرادى كه حس شوخ طبعى بسيار بالايى دارند و در شرايط دشوار زندگى شوخ طبعى مى كنند، نسبت به افراد ديگر، در اثر رويدادهاى منفى زندگى كمتر آسيب مى بينند. در واقع فوايد خنده آنقدر زياد است كه امروزه باشگاه هاى خنده زيادى در جهان به وجود آمده است.
* خنديدن به كاهش استرس و تنش كمك مى كند. خنديدن موجب مى شود تا از اثرات زيان بار استرس بر دستگاه دفاعى بدن كاسته شود.
* خنديدن موجب مى شود تا اندروفين موجود در بدن آزاد شده و در نتيجه احساس آرامش و كاهش درد به وجود آيد.
* خنده سيستم دفاعى بدن را با افزايش پادتن و سلول هاى دفاعى تقويت مى كند.
* خنده و شوخ طبعى همانند ورزش آيروبيك عمل مى كند و حتى با وجود آن كه شما ساكن هستيد اثرات مثبتى روى بدن شما ايجاد مى شود.
* خنده موجب مى شود تا تنش هاى عاطفى را كه در روز تجربه كرده ايد، تخليه كنيد.
* خنديدن موجب پائين آمدن فشار خون، تقويت ماهيچه هاى شكمى و قفسه سينه و بهبود تنفس مى شود.
* خنديدن موجب مى شود تا غذاها و مواد مصرفى بهتر هضم شود و ما خواب راحت ترى داشته باشيم.
* خنده موجب بهبود عملكرد و تقويت حافظه و در نتيجه بهبود عملكرد فرد مى شود. خنديدن هر دو طرف مغز را تحريك مى كند. در نتيجه افراد پيام را سريع تر به خاطر مى سپارند. بچه ها و حتى بزرگسالان وقتى با خنده و شوخى مسئله اى را مى آموزند بهتر ياد مى گيرند و در ذهن آنها مى ماند.
اين موارد بخشى از فوايد خنده براى سلامت جسمانى و روانى ماست. اما خنده علاوه بر اينها فوايد اجتماعى و حتى اقتصادى زيادى دارد. تحقيقات نشان مى دهد كسانى كه شادتر هستند و بيشتر مى خندند از نظر مالى ثروتمندتر از ديگران هستند. خنديدن موجب مى شود شما از تنش ها و استرس ها خلاص شويد و عملكرد بهترى در كار و فعاليت هاى خود داشته باشيد. مقدار زيادى از مشكلات و ناراحتى هايى كه تجربه مى كنيم ناشى از نحوه ديد و نگرش ما نسبت به قضايا است. افرادى كه به مشكلات و ناراحتى ها با خنده و شوخى واكنش نشان مى دهند در واقع نگرانى ها و مشكلات خود را كاهش مى دهند. خنده به ايجاد تفاهم و رابطه بين افراد كمك مى كند. خنده هيچ مرز فرهنگى نمى شناسد. لازم نيست شما از زبان مشتركى براى با هم خنديدن استفاده كنيد. خنده همچنين موجب مى شود تا يك فرد راحت تر در يك گروه بيگانه پذيرفته شود. خنديدن نوعى وسيله براى برقرارى ارتباط با ساير افراد است كه همه افراد مى توانند از آن براى برقرارى رابطه با ديگران استفاده كنند.
چگونه مى توانيد خنديدن را به زندگى تان اضافه كنيد
فيلم ها و برنامه هاى شاد و كمدى تلويزيونى تماشا كنيد. شما مى توانيد به جاى تماشاى فيلم هاى غم انگيز و ناراحت كننده، برنامه هاى شاد و خنده دار تماشا كنيد.
كتاب ها و مجلات خنده دار و طنز بخوانيد. بسيارى از كتاب ها و مجلات سرشار از لطيفه ها و مطالب جالب و خنده دار است. سعى كنيد همواره كتاب و مجله شاد و خنده دار بخوانيد و براى ديگران هم تعريف كنيد. تعريف كردن آن براى ديگران موجب مى شود تا هم ساير افراد بخندند و هم اين كه شما با يادآورى آن بار ديگر لبخند بزنيد. سعى كنيد پيامك ها و ايميل هاى شاد و بامزه بين دوستان خود رد و بدل كنيد. اوقات خود را بيشتر با افرادى سپرى كنيد كه موجب خنديدن و شاد شدن شما مى شوند. خنده ديگران را بد تفسير نكنيد بلكه سعى كنيد شما هم در خنده آنها مشاركت كنيد وبا هم بخنديد. ياد بگيريد كه به اوضاع و شرايط گوناگون به جاى واكنش هاى منفى و پرخاشگرانه با خنديدن پاسخ دهيد. خنديدن موجب مى شود تا شما راحت تر مشكلات به وجود آمده را حل كنيد. دفتر يادداشتى با خود داشته باشيد و هر چيز خنده دار و بامزه را كه شنيديد در آن يادداشت كنيد. يادداشت هاى خود را مرور كنيد تا هميشه بهانه اى براى خنديدن داشته باشيد.
همه ما اشتباهات خنده دار و كودكانه اى مرتكب مى شويم. اين موارد را جدى نگيريد و سعى كنيد به جاى توبيخ خود به خاطر اين اشتباهات با خنديدن به آنها واكنش نشان دهيد. همواره ارزش خنده و شوخى را بدانيد. شما مى توانيد ياد بگيريد كه بخنديد و ديگران را نيز بخندانيد. خنده و شوخى در اطراف ما است بايد چشم هايمان را باز كنيم و به امور با ديد مثبت بنگريم تا هم خود بخنديم و هم ديگران را شاد و خوشحال كنيم.

محمد كاوه

امروز به علت ايجاد تغييرات پيچيده و وسيع فرهنگى - اجتماعى در شيوه هاى زندگى، بسيارى از افراد توانايى هاى لازم و اساسى را براى رويارويى با مشكلات زندگى ندارند و همين امر آنان را در مواجهه با مشكلات زندگى روزمره و مقتضيات آن آسيب پذير كرده است.
«مهارت هاى زندگى» مجموعه اى از توانايى هاى روانى - اجتماعى است كه زمينه سازگارى و رفتار مثبت و مفيد را براى افراد فراهم مى آورد و اين توانايى ها انسان ها را قادر مى سازد تا مسئوليت هاى نقش هاى اجتماعى خود را بپذيرند و بدون لطمه زدن به خود و ديگران با خواست ها، انتظارات و مشكلات روزانه، بويژه روابط بين فردى به شكل مؤثرترى روبه رو شوند. به عبارتى ساده تر مهارت هاى زندگى، توانايى هايى هستند كه همه انسان ها به آن نيازمندند تا با به كارگيرى اين توانايى ها، فردى شاد، موفق و مؤثر باشند و در هنگام رويارويى با مقتضيات و چالش هاى زندگى روزمره، رفتار انطباقى و صحيح ترى از خود نشان دهند. اما نبود اين توانايى ها در بسيارى از انسان ها، موجب بروز بسيارى از اختلال هاى روانى و مشكلات رفتارى شده است. تعداد افراد مبتلا به افسردگى، اضطراب، تندخويى، بدبينى، ناسازگارى و به طور كلى اختلالات روانى- اجتماعى، روز به روز در جهان در حال افزايش است. همه ساله، سازمان هاى محلى، منطقه اى و بين المللى، آمار رو به رشدى را در اين زمينه اعلام مى كنند و تلاش مى كنند با ريشه يابى مشكلات، براى پيشگيرى، درمان و مراقبت از افراد مبتلا اقدام كنند.
نتيجه بررسى هاى صاحبنظران نشانگر اين است كه اغلب مشكلات رفتارى و روانى افراد، به ضعف در مهارت هاى اجتماعى برمى گردد؛ يعنى آنها نمى دانند چگونه و تا چه حدى با ديگران ارتباط برقرار كنند. به نظر متخصصان، فردى از نظر اجتماعى رشد يافته محسوب مى شود كه بتواند با مردم به راحتى زندگى كند و با آنها سازگارى داشته باشد.
روان شناسانى كه از سال ۱۹۹۰ بحث هوش هيجانى را به طور جدى مطرح كرده اند، بر اين موضوع تأكيد دارند كه هوش انتزاعى يا IQ تنها تا ۲۰ درصد در موفقيت زندگى افراد تأثير دارد و ۸۰ درصد ديگر، به نحوه ارتباط، همدلى و سازگارى مردم با يكديگر وابسته است. آنها مهارت هاى اجتماعى را رفتارهاى آموخته شده و مقبول جامعه مى دانند كه شخص مى تواند براساس آنها با ديگران به نحوى ارتباط برقرار كند كه منجر به پاسخ هاى مثبت و پرهيز از واكنش هاى منفى شود.
به اين ترتيب، به دنبال اين مهارت ها، نه تنها امكان شروع و تداوم روابط متقابل و مثبت با ديگران فراهم مى شود بلكه توانايى نيل به اهداف در ارتباط با آنها نيز در شخص ايجاد مى شود و مسلماً هر اندازه انسان در ارتباط با ديگران بيشتر و همه جانبه تر به هدف هاى خود توجه كند او را در زمينه اجتماعى ماهرتر نيز مى دانند.
اما نكته اساسى اين كه، مهارت هاى اجتماعى كاملاً اكتسابى است و تا حد زيادى به آموزش و تربيت در خانواده مربوط مى شود و سپس در ساير نهادهاى اجتماعى تقويت و تكميل خواهد شد و در نهايت كيفيت زندگى افراد را متأثر مى سازد. تا جايى كه محققان اعلام كرده اند حتى در دوره مدرسه، رفتارهاى اجتماعى دانش آموزان در روابط متقابل آنها با معلمانشان تأثير دارد و عموماً اين قبيل افراد بيشتر مورد توجه واقع مى شوند و توفيق تحصيلى بيشترى نيز كسب مى كنند. بررسى ها همچنين، عوارض ناشى از ضعف در مهارت هاى اجتماعى در بزرگسالان را نيز مورد مطالعه قرار داده و تأكيد دارند افرادى كه دچار عوارض روانى، تشويش، افسردگى هاى واكنشى و اختلال هاى شخصيت مى شوند، از نظر اجتماعى نيز بى كفايت هستند و برخى نيز معتقدند كه نارسايى هاى دوران كودكى در زمينه روابط اجتماعى، به دوران بزرگسالى منتقل مى شود. به هرحال، افراد اجتماعى مهارت هايى دارند كه آرامش و موفقيت آنها را تا حد زيادى تأمين و تضمين مى كند. آنها معمولاً در چندين فعاليت گروهى شركت دارند و مى دانند چگونه در مواجهه با كسانى كه به آنها علاقه مندند يا علاقه اى به ايشان ندارند برخورد سالم داشته باشند. قضاوت هايشان درباره ديگران مغرضانه و به صورت پيشداورى نيست. تمايل دارند به ديگران كمك كنند و در اين زمينه انتظار تلافى كردن ندارند، بلكه صرفاً از مفيد واقع شدن لذت مى برند. انتقادها را به صورت سازنده، با ملايمت و غيرمستقيم بيان مى كنند و از شنيدن انتقاد خشمگين نمى شوند. همچنين استقلال رأى دارند و از پذيرش مسئوليت لذت مى برند. برخى از اهداف آموزش هاى مهارت هاى زندگى عبارت است از:
- كسب دانش و مهارت هاى لازم در زمينه ايمنى، بهداشت فردى، محيط زيست، مسائل اجتماعى، فيزيك، زيست شناسى و زمين شناسى.
- آماده ساختن فرد براى زندگى مستقل فردى و اجتماعى.
براساس اعلام سازمان بهداشت جهانى، مهارت هاى زندگى شامل اين توانايى هاست: توانايى حل مسئله ‎/ توانايى تصميم گيرى ‎/ توانايى تفكر خلاق
‎/ توانايى ايجاد همدلى ‎/ توانايى روابط بين فردى ‎/ توانايى مقابله با استرس ‎/ توانايى ارتباط مؤثر ‎/ توانايى خودآگاهى ‎/ توانايى تفكر نقادانه ‎/ توانايى مقابله با هيجانات .