عليرضا سميعى

فرهنگستان هنر يكى از فعال ترين نهادهايى است كه به مباحث سياستگذارى و مبانى هنر مى پردازد. دايره فعاليت اين فرهنگستان موقعيت هاى فكرى مختلفى مانند سنت گرايان، اصحاب مدرنيته و حتى تا انديشمندان فلاسفه اسلامى را دربر مى گيرد. اين نهاد مى تواند مركز زنده ترين مباحث نظرى مرتبط با هنر باشد، خاصه آن كه بر فضاى دانشگاهى نيز اثرگذار است. براى آگاهى بيشتر با فضاى كلى فرهنگستان به سراغ هادى ربيعى مسئول كتابخانه اين فرهنگستان رفتيم تا در اين باره بيشتر بدانيم.

لطفاً راجع به تاريخچه و شاكله فرهنگستان هنر توضيح دهيد.
فرهنگستان هنر جمهورى اسلامى ايران در سال ۱۳۷۸ تشكيل شد.
اركان فرهنگستان عبارتند از رئيس جمهور به عنوان رياست عاليه فرهنگستان، هيأت امنا، مجمع عمومى، رئيس فرهنگستان و شوراى تخصصى.
در اين فرهنگستان هشت گروه تخصصى متشكل از نخبگان و صاحبنظران عرصه هاى گوناگون هنر وجود دارد. اين گروه ها عبارتند از: گروه هنرهاى تجسمى، گروه هنرهاى نمايشى، گروه موسيقى، گروه معمارى و شهرسازى، گروه هنرهاى سنتى، گروه سينما، گروه حكمت و فلسفه هنر و گروه چند رسانه اى.
رياست فرهنگستان هنر را جناب آقاى مهندس ميرحسين موسوى برعهده دارند. شوراى تخصصى فرهنگستان كه از رئيس فرهنگستان و رؤساى گروه هاى تخصصى تشكيل يافته، وظيفه بررسى سياست ها و برنامه هاى علمى فرهنگستان، تعيين وظايف گروه هاى تخصصى و تعيين اهم مسائل و موضوعاتى كه لازم است مورد تحقيق قرار گيرند و همچنين بررسى و اظهارنظر در مورد طرح هاى پژوهشى و ارجاع آنها به گروه هاى تخصصى ذيربط را برعهده دارد. فرهنگستان هنر داراى اعضاى پيوسته، وابسته و افتخارى است.
ازجمله وظايف مجمع عمومى فرهنگستان كه مركب از اعضاى پيوسته فرهنگستان است، تصويب سياست ها و برنامه هاى علمى فرهنگستان و تصويب نظام نامه نحوه اجراى فعاليت هاى علمى فرهنگستان است. بخش ستادى فرهنگستان هنر از حوزه دبير فرهنگستان، معاونت علمى و پژوهشى، معاونت هنرى، انتشارات روابط عمومى و كتابخانه تشكيل شده است. موزه هنرهاى معاصر فلسطين، مؤسسه فرهنگى - هنرى صبا و پژوهشكده هنر نيز مؤسسات مرتبط با فرهنگستان هنر هستند.
مأموريت شما چيست
طبق ماده يك اساسنامه فرهنگستان هنر به منظور پاسدارى از ميراث هنر اسلامى و ملى و پيشنهاد سياست ها، راهبردها و دستيابى به آخرين يافته ها و نوآورى ها و نيز ارتقاى فرهنگ اسلامى براى مقابله با تهديدهاى فرهنگ مهاجم شكل گرفته است. بر اين اساس طبق ماده دو اساسنامه، وظايفى براى فرهنگستان مشخص شده است كه از جمله آنها مى توان به اين موارد اشاره نمود:
- پيشنهاد سياستگذارى براى حفظ و توسعه هنر اسلامى، ملى و محلى
- مطالعه و بهره گيرى از نظريه هاى جديد هنر با تكيه بر مبانى ملى و اسلامى
- حمايت و تشويق پژوهش هاى بنيادى و پيگيرى مطالعات و طرح هاى هنرى در سطح ملى
- پيشنهاد سياستگذارى در زمينه ارتباط جوامع هنر
- پيشنهاد سياستگذارى جهت گسترش نقد هنرى و مباحث زيباشناختى
- برپايى نشست هاى ساليانه در زمينه هاى مختلف هنرى
- همكارى با حوزه هاى علميه و علماى دينى در شناخت زمينه هاى مبانى فقهى هنر
- پيشنهاد رشته هاى دانشگاهى (ميان رشته هاى هنر)
- حمايت از تأليف و ترجمه منابع هنرى
فرهنگستان هنر چه تفاوت هايى با ساير فرهنگستان ها و ديگر مراكز پژوهشى دارد
در حال حاضر چهار فرهنگستان در ايران فعاليت دارند كه عبارتند از فرهنگستان زبان و ادب فارسى، فرهنگستان علوم، فرهنگستان علوم پزشكى و فرهنگستان هنر. توجه داشته باشيد كه «فرهنگستان» معادل واژه آكادمى است. امروزه فرهنگستان ها به عنوان مراكزى كه نخبگان و انديشمندان در آنها گرد هم آمده اند، در كشورهاى مختلف جهان نقش محورى در توسعه فرهنگ و علوم داشته و وظيفه پيشنهاد براى سياستگذارى و نيز آينده نگرى براى توسعه فرهنگ، هنر و علم و تقويت سازمان هاى پژوهشى رابرعهده دارند.
فرهنگستان هنر ايران نيز كوشيده است تا با همسوسازى سياست هاى كلان هنرى در كشور، برگزارى همايش هاى علمى و نمايشگاه ها، انتشارات و حمايت و پيگيرى پروژه هاى پژوهشى كلان در راه اعتلاى هنر ايرانى - اسلامى گام هاى علمى و عملى جدى بردارد. با توجه به ساختار و نحوه فعاليت فرهنگستان ها از جمله فرهنگستان هنر پيدا است كه وظايف و فعاليت هاى فرهنگستان هنر، با نهادها و مراكز پژوهشى ديگر متفاوت است و هر يك از جايگاه خاص خود برخوردار مى باشد.
مراجع رسمى چقدر به شما اهميت مى دهند
يكى از عواملى كه ممكن است رسيدن به اهداف نهايى و نتايج مطلوب را با مشكل جدى مواجه كند، فقدان ارتباط منطقى ميان نهادهاى فرهنگى است. اين مسئله گاه تا بدانجا عميق مى شود كه گويى اين نهادها جزايرى پراكنده و متفرقند.
از اينجاست كه ضرورت بحث مهندسى فرهنگى احساس مى شود، چرا كه يكى از ابعاد اين مسئله طراحى نظام منسجم فعاليت هاى نهادهاى ذيربط در مسئله فرهنگ است.
مهمترين مشكلات شما چيست
مشكل كمبود بودجه اختصاص يافته، يكى از مهمترين مشكلاتى است كه فعاليت هاى پژوهشى و هنرى ما را تحت الشعاع قرار مى دهد. اجراى برخى از وظايف اساسنامه اى فرهنگستان از جمله اعطاى جوايز به شخصيت هاى برجسته در حوزه تحقيق، ترجمه و آفرينش هاى هنرى و حمايت و تشويق پژوهش هاى بنيادين هنر به همين دليل، با مشكلات اجرايى روبه رو است.
چه كتاب هايى منتشر مى كنيد و بر چه اساسى
حوزه نشر آثار هنرى با دشوارى ها و نارسايى هاى عديده اى روبه رو است. چرا كه فعاليت در اين حوزه مستلزم صرف هزينه هاى سنگينى است كه بسيارى از ناشران به سبب دير بازده بودن كمتر بدان مى پردازند. فرهنگستان هنر با توجه به وظايف اساسنامه اى خود در اين زمينه در حد توان خود علاوه بر حمايت از چاپ و نشر اين گونه آثار و نيز حمايت مستقيم از بعضى ناشران اين حوزه، از سال ۱۳۸۳ مجوز نشر اخذ كرده است و به طور ميانگين هر ماهه دو جلد كتاب ارزشمند را به جامعه فرهنگى كشور عرضه نموده است. البته اين ميزان در سال گذشته دو برابر شده است. يكى از مهمترين اهداف مركز تأليف، ترجمه و نشر آثار هنرى فرهنگستان هنر، توجه به نيازهاى روز جامعه هنرى و پرداختن به موضوعات اساسى و مهمى همچون زيبايى شناسى و فلسفه هنر، جامعه شناسى هنر، هنر و هنرمندان ايرانى، هنر اسلامى و هنر شرق است. تاكنون به دليل استقبال چشمگيرى كه از اين كتاب ها به عمل آمده، بيش از ده عنوان از آنها تجديد چاپ شده است. اين كتاب ها جوايز متعددى را كسب نموده است. به عنوان نمونه در انتخاب كتاب سال جمهورى اسلامى ايران در بهمن ماه ۱۳۸۵ كتاب «دانشنامه زيبايى شناسى» در بخش كليات به عنوان كتاب سال انتخاب شد.
همچنين در حال حاضر اين كتاب ها در مقاطع تحصيلات تكميلى رشته هايى مثل پژوهش هنر و فلسفه هنر از منابع مهم مطالعاتى به شمار مى رود.
چه نشرياتى منتشر مى كنيد
فصل نامه «خيال» كه به منظور تعميق مباحث نظرى هنر ايران و اهتمام به معرفى نظرگاه هاى مختلف به هنر منتشر مى شود.
- فصل نامه «گلستان هنر» كه در زمينه تاريخ هنر و معمارى ايران زمين است.
- «پژوهش نامه فرهنگستان هنر» كه به بررسى تخصصى رويكردهاى مختلف در زمينه پژوهش هنر اختصاص دارد.
و ماهنامه «آينه خيال» كه انعكاس دهنده آخرين فعاليت هاى اجرايى و پژوهشى فرهنگستان هنر و مباحث و مسائل مهم مطرح درباره هنر كشور است.
لطفاً در مورد سياست هاى آموزشى فرهنگستان توضيح دهيد.
فعاليت آموزشى مستقلى كه پس از آن مدرك دانشگاهى ارائه شود، در فرهنگستان صورت نمى گيرد، چرا كه اين موضوع از وظايف فرهنگستان محسوب نمى شود. براساس اساسنامه، وظايف فرهنگستان در حوزه آموزش عبارت است از بررسى كاستى هاى نظام آموزشى كشور در زمينه هنر، مطالعه ارتباط بين رشته اى پژوهش در زمينه هنر و ساير علوم و پيشنهاد رشته هاى دانشگاهى ميان رشته اى به مراجع ذيربط. بنابراين عمده فعاليت فرهنگستان در زمينه اصلاح دوره هاى مطالعاتى، تدوين رشته هاى جديد و پيشنهاد سياست گذارى كلان براى هنر كشور است.
البته كارگاه ها و دوره هاى تخصصى مختلفى ويژه دانشجويان هنر، هنرمندان و استادان دانشگاه ها در فرهنگستان برگزار مى شود كه هدف از آنها غالباً ارائه آخرين دستاوردهاى پژوهشى در زمينه مباحث مختلف هنرى با تكيه بر مبانى ملى و اسلامى است. همچنين پژوهشكده هنر كه مورد تأييد وزارت علوم، تحقيقات و فناورى است و با حمايت فرهنگستان هنر آغاز به كار نموده است، در آينده نزديك فعاليت هاى آموزشى خواهدداشت كه توسط مسئولان مربوطه به اطلاع علاقه مندان خواهد رسيد.
در حال حاضر چه برنامه ها و پروژه هايى را دنبال مى كنيد
برنامه ها و پروژه هاى متعددى در بخش هاى پژوهشى و هنرى فرهنگستان به طور مستقل يا با همكارى ساير نهادها درحال انجام است. از آن جمله مى توان به پروژه تدوين پانزده رشته تحصيلى مقطع كارشناسى ارشد در حوزه هاى ميان رشته اى هنر و علوم انسانى، پروژه تدوين دانشنامه جامع معمارى و شهرسازى ايران زمين و پروژه چهل رساله در باب حكمت هنر و زيبايى اشاره نمود.
در گردهمايى ها و نشست هاى علمى فرهنگستان، متخصصان داخلى و خارجى در مباحث مشخصى به بحث و تبادل نظر مى پردازند و آخرين دستاوردهاى ايشان مورد بررسى و تحليل قرار مى گيرد. از جمله اين برنامه ها مى توان به گردهمايى هايى در زمينه مكتب حكمى - هنرى شيراز، آرا و نظريات عبدالقادر مراغى، شاهنامه نگارى، هنر و فرهنگ هليل رود (جيرفت)، هنر و فرهنگ عشايرى و سمينارها و كنفرانس هاى تخصصى در زمينه تبيين ماهيت هنر اسلامى، هنر و باستان شناسى و آموزش هنرهاى سنتى اشاره نمود.
مهمترين مشكلات پژوهشى در حوزه هنر در ايران چه هستند
روش پژوهش درباره هنر لزوماً با روش پژوهش درباره علوم تجربى يكسان نيست ، اما اين مسئله هنوز در كشور ما جا نيفتاده است و لذا ملاك هاى ارزيابى و ارزشگذارى پژوهشى در عرصه هنر در كشور ما به طور شايسته و درخور رعايت نمى شود.
بالا بودن هزينه هاى انجام پژوهش هاى هنرى ، كمبود بودجه هاى پژوهشى مراكز ذيربط، تعداد اندك مجلات علمى - پژوهشى و علمى - ترويجى هنر، تعداد اندك رشته هاى مطالعات ميان رشته اى هنر در سطح كارشناسى ارشد و دكترى، تعداد نسبتاً اندك منابع مهم پژوهشى موردنياز پژوهشگران و دشوارى هاى دستيابى به اين منابع ازجمله مشكلات پژوهش هنر در ايران هستند. با اين حال عاشقان هنر و فرهنگ اين سرزمين تحت هر شرايطى از تلاش باز نايستاده اند.
چنانچه همه نيازهاى شما برآورده شود چه توانايى هايى در خود مى بينيد
ما در دامان فرهنگ و تمدنى زندگى مى كنيم كه سرشار از توانمندى هاى مختلف در عرصه هاى متعدد هنرى است. خوشنويسى، نگارگرى، موسيقى و ساير هنرها نزد ايرانيان مسلمان به اوج خود نزديك شده است. انديشه هاى حكيمان ايران زمين آن قدر غنى بوده و هست كه هرگاه گوشه اى از اين مبانى به طور شايسته نزد انديشمندان منصف غرب و شرق بيان مى گردد، دچار شعف گشته و به عظمت و تفكر و مذهب ايشان اعتراف مى كنند. آثار هنرى ايران زمين سند گوياى هويت فرهنگى اين گستره است و قابليت هاى زياد آن هم برآورنده عطش جويندگان هنر جاودانه شرقى است و هم برآورنده منابع اقتصادى. به فعليت رساندن اين گونه قابليت ها آرزويى است كه در پى تحقق آن مى كوشيم. اگر نيازهايمان برآورده و موانعمان برطرف گردد، به يارى خدا عظمت و تأثيرگذارى هنر ايران نه تنها در سطح منطقه، كه در جهان طنين انداز خواهد شد.

دكتر محمدرضا ريخته گران ‎/ استاد فلسفه دانشگاه تهران

در باب شعر سخن بسيار گفته اند. اما توجه به بعضى الفاظ در اين حوزه معانى ديگر را براى ما آشكار مى كند. قدما شعر را مركب از ابيات مى دانستند. ابيات جمع بيت است و بيت، يعنى خانه. پس شعر از راه بيت فراخواننده ما به خانه است. اما اين خانه چيست چنانچه به فرمايش نبوى توجه كنيم كه فرموده اند: قلب المؤمن بيت الله (و خداوند در دل مؤمن خانه دارد) معناى بيت، از وجهى براى ما روشن مى شود. در تاريخ ما شعر، عرفانى بوده و هر بيتى درحقيقت خانه دل؛ و قلب محسوب مى شد. چنان كه مولانا سرود: گفت پيغمبر كه حق فرموده است ‎/ من نگنجم هيچ در بالا و پست ‎/ در دل مؤمن بگنجم اى عجب ‎/ گر مرا خواهى از آن دل ها طلب ‎/ ابلهان تعظيم مسجد مى كنند ‎/ در جفاى اهل دل جد مى كنند‎/
نكته ديگر اين كه اغلب مى پندارند شعر از ماده شَعَرَ - يَشعُر - شعور است.
درحالى كه چنين نيست. شعر و شعور ارتباطى لفظى و زبان شناسى ندارند. شعر با «شعر» عربى كه به معناى «موى» است نيز ارتباط ندارد. بازگشت اشتقاقى واژه شعر به واژه choir است نيز با تعبير گروه «كر» در درام يونانى آشنا هستيم كه در حقيقت يك گروه موسيقى بوده است.
بنابراين شعر با موسيقى، نغمه، خواندن، سكر و سرايش ارتباط دارد. درحالى كه شعور بيشتر جنبه منطقى و پايدارى در مقابل سكر دارد. حال آن كه شعر است و سرمستى و طرب. شعر است و غزل خوانى و سكر. شعر است و بى خودى. و فراخواننده ما به ساحت دل. جالب اين كه هر بيت مركب از دو مصراع مى باشدو مصراع لنگه در است. درواقع هر لنگه در با يك مصراع نشان داده مى شود. و شعر تركيبى از ابيات است كه ما در آستانه ورود به آن يا همان ورود به قلب هستيم.

درآمدى بر مطالعات ارتباطى

جان فيسك
ترجمه مهدى غبرايى
انتشارات دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها

چاپ نخست كتاب «درآمدى بر مطالعات ارتباطى» نوشته «جان فيسك» و با ترجمه «مهدى غبرايى» را دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها در دو هزار نسخه منتشر كرد.
به گزارش فارس، اين كتاب يكى از منابع منحصر به فرد در حوزه ارتباطات است كه تأكيد آن بر نظريه هاى رايج در مطالعات ارتباطى و كاربرد اين نظريه ها در حوزه هاى مرتبط است.
فصل هاى يك تا پنج به معرفى نمونه ها، نظريه ها و مفاهيم اصلى مورد استفاده در مطالعه ارتباطات به خواننده اختصاص يافته است. آنجا كه لازم بود، مؤلف اين دستمايه را در بخش هايى تحت عناوين مفاهيم اسلامى و ملاحظات بيشتر آورده است. خواننده اى كه مقدمه اى خلاصه و كلى در مورد موضوع مى خواهد، مى تواند فقط بخش هاى «مفهوم اساسى» را بخواند. «نظريه ارتباطات»، «الگوهاى ديگر»، «ارتباط، معنا و نشانه ها»، «رمزها»، «دلالت»، «روش ها و كاربردهاى نشانه شناسى»، «نظريه و كاربرد ساختارگرايى»، «روش هاى تجربى» و «ايدئولوژى و معانى» فصول ۹ گانه كتاب را تشكيل مى دهند.

واژگان
روسو

آندره شاراك
ترجمه ياسمن منو
نشر نى
كتاب «واژگان روسو» نوشته «آندره شاراك» با ترجمه «ياسمن منو» از سوى نشر «نى» منتشر شد . كتاب مجموعه «واژگان روسو» اصطلاحات اصلى هر فيلسوف را به ترتيب حروف الفبا ارائه مى دهد و كار را برمبناى اين اصل مى آغازد كه هر فيلسوفى فقط در زبان و واژگان خاص خود يا واژگان مشتركى كه از آن خود كرده است، قابل فهم است. رويكرد اين مجموعه به هر مفهوم سه سطح را در برمى گيرد كه در متن با ستاره مشخص مى شوند: نخست تعريفى پايه اى و قابل فهم براى دانشجويان مبتدى، دوم رويكردى علمى براى دانشجويان پيشرفته تا مدرسان، و سرانجام رويكردى آزادانه تر كه تأويلى وسيع را امكان پذير مى كند به عنوان مثال مطالعه بازتاب اين مفهوم در بطن نظام فلسفى. هر مجلد از مجموعه «واژگان روسو» راهى است ممتاز براى خوانش و فهم يك نظام فلسفى.
اين واژگان هدف دوگانه اى را مدنظر دارد: دنبال كردن دغدغه روسو در موشكافى مفاهيم و نيز نشان دادن دلايل پارادوكس هاى ناشى از روابطى كه انسان در آنها وارد شده است.

درباره
ترجمه

پل ريكور
ترجمه مرتضى بحرانى
پژوهشكده مطالعات فرهنگى و اجتماعى
«درباره ترجمه»، نوشته پل ريكور و با ترجمه مرتضى بحرانى از سوى پژوهشكده مطالعات فرهنگى و اجتماعى براى نخستين بار منتشر شد. اين كتاب در سه بخش تدوين شده است: ترجمه به مثابه چالش خوشبختى و منبع آن، پارادايم ترجمه و ترجمه امر اجتناب ناپذير. ترجمه يكى از وجوه اساسى زبان و انديشه انسانى است. ترجمه به مثابه يك هنر، فرآيند بازسازى معرفت، ميراث و تجارب زبان مبدأ در زبان مقصد است. نزد ريكور دو پاراديم ترجمه وجود دارد. اولى پارادايم زبان شناختى مبتنى بر اين كه چگونه كلمات با معانى در يك زبان يا ميان چند زبان ارتباط پيدا مى كند و دوم پارادايم هستى شناختى مبتنى بر اين كه چگونه ترجمه ميان يك انسان و ديگرى محقق مى شود. در هر دو حال، فرآيند ترجمه از اصول و قوانين داد و ستد تبعيت مى كند؛ به تعبير ديگر، در هر يك از اين رهيافت ها، مترجم در ازاى به دست آوردن يك معنا، معناى ديگرى را نيز به دست مى دهد. اثر حاضر ترجمه سه سخنرانى پل ريكور است كه در سال ۲۰۰۴ به فرانسه و سپس با ترجمه آيلين پرنان به انگليسى منتشر شد و اكنون از متن انگليسى به فارسى برگردانده مى شود.

خردنامه صدرا
پنجاهمين شماره فصلنامه علمى - پژوهشى فلسفه اسلامى «خردنامه صدرا» به صاحب امتيازى و مديرمسئولى سيدمحمد خامنه اى منتشر شد. مقالاتى كه در شماره اخير اين فصلنامه ارائه شده است چنين عنوان گرفته اند:
- زندگى، مكتب و شخصيت صدرالمتألهين‎/ استاد سيدمحمد خامنه اى
- جايگاه انسان در حكمت متعاليه ملاصدرا‎/ دكتر رضا اكبريان
- تبيين «قانون عمل و عكس العمل» طبق «اصل مشاركت» در فلسفه كانت‎/ رضا ماحوزى و دكتر يوسف شاقول
- روش شناسى ملاصدرا در مسئله علم باريتعالى‎/ محمد غفورى نژاد و دكتر احدفرامرز قراملكى
- نگاهى به رابطه برخى دانش هاى فلسفى با روانشناسى‎/ مسعود اميد و دكتر عبدالله نصرى
- اصل امتناع تناقض: حكمت متعاليه و منطق فازى‎/ مهدى حسين زاده
- جريان شناسى خيال در منظومه عرفانى محى الدين ابن عربى‎/ دكتر مريم صانع پور و دكتر احمد بهشتى
- گزارش همايش روز جهانى فلسفه