بهروز شبسترى

جنگ تحميلى در واقع پيامد يك سلسله ناكامى ها و شكست هاى استكبار جهانى به رهبرى آمريكا در مواجهه با انقلاب اسلامى ايران بود. رشد نيروهاى مؤمن به انقلاب در زير چتر حمايت و هدايت امام خمينى (رضوان الله تعالى عليه)، سرانجام به فتح لانه جاسوسى، حذف ليبرال هاى حاكم بر مقدرات كشور و تشكيل كابينه مردمى و ضد آمريكايى شهيد رجايى انجاميد. روند اين تحولات براى آمريكا ترديدى باقى نگذاشت كه در صورت عدم مقابله فيزيكى همه جانبه با انقلاب اسلامى، جاذبه و نفوذ اين حركت عظيم، به مثابه يك پديده غير قابل كنترل و گسترش يابنده، در سطح وسيعى منافع ابرقدرت ها به خصوص غرب را به خطر خواهد انداخت. در اين ارتباط عراق و اوضاع حاكم بر آن به دليل وجود كينه هاى تاريخى و تعارضات سياسى نظامى با ايران، مستعد ترين اهرمى بود كه مى توانست مقابل انقلاب اسلامى علم شود و سد محكمى را در جهت ممانعت از گسترش و صدور آن ايجاد كند. از نظر حكام بعثى عراق، ايران از سويى در زمينه اوضاع داخلى دچار تشتت و از هم پاشيدگى بود و در همين حال از نظر شرايط بين المللى نيز در وضعيت به غايت نامساعدى قرار داشت كه در آن، جهان امپرياليستى بشدت عليه انقلاب اسلامى تحريك و بسيج شده بود. بنابراين تعادل سياسى نظامى فيمابين ايران و عراق به نفع عراق رقم خورده بود، آن هم به اندازه اى كه عراق خود را قادر مى ديد از اين تغيير موازنه، براى تحقق اهداف و مطامع ديرين خود استفاده كند. با توجه به همسويى اين تحرك با آن چه مدنظر امپرياليست ها بود، عراق اميدوارى فراوانى براى موفقيت داشت. به همين دليل اين كشور طى يك دوره، به كسب آمادگى پرداخت تا به عنوان عامل مستقيم امپرياليست ها در مقابله با انقلاب اسلامى وارد عمل شود. تحولات رهبرى در حزب بعث عراق براى حذف حسن البكر و جايگزينى صدام حسين، اين روند را قطعى كرد و به آن
شدت بخشيد. ديلى تلگراف در شماره مورخه
۱۹۸۰‎/۴‎/۱۴(۲۶فروردين ۱۳۵۹)، به نقل از ديپلمات هاى خاورميانه اى خود، ضمن تأييد همين تحليل، نوشته است: «برخى از ديپلمات هاى خاورميانه، عقيده دارند كه عراق ممكن است با بهره بردارى از منازعه ايران و آمريكا... در جهت تثبيت حاكميت خود بر جزاير، اقدام كند...»
تا اين كه سرانجام در ۳۱ شهريور ماه ۱۳۵۹ طى يك تهاجم سراسرى و گسترده ارتش بعث عراق وارد بخشى از سرزمين هاى ايران اسلامى در غرب و جنوب كشور شد و مناطقى را به اشغال خود درآورد. پس از سقوط خرمشهر، صدام حسين وارد اين شهر شد و در پايان كنفرانس مطبوعاتى وقتى خبرنگاران خارجى از او تقاضاى ادامه مصاحبه را كردند، با غرور به سيگار برگش پكى زد و گفت: «بقيه مصاحبه بماند براى اهواز!»
در واقع صدام حسين به حاميان خود و ديگر دشمنان قسم خورده انقلاب اسلامى ايران وعده فتح سه روزه خوزستان را داده بود. ادعاى غرورآميزى كه ديكتاتور ديوانه عراق، سال هاى سال رؤياى خوش آن را در خواب هايش ديده بود، اما مردم ايران، رؤياى خوش او را به كابوسى هولناك بدل كردند و در شب هاى تاريك جنگى كه او آغاز كرده بود، خواب هاى پريشانى را برايش رقم زدند.
گل على بابايى نويسنده كتاب جذاب و خواندنى «نبردهاى جنوب اهواز» در مقدمه كوتاه اين اثر، در خصوص ادعاى ديوانه وار صدام نوشته است:
«اما به راستى چه اراده اى اين ادعاى صدام را به ديوار كوبيد و او را در دشت گرم خوزستان زمين گير كرد » بحث محورى اين كتاب در حقيقت پاسخى است به اين پرسش. چرا كه ما بنا داريم تا از منظرى تاريخى، اتفاقات و حوادث مقطع زمانى ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ را در محدوده جغرافيايى جنوب، جنوب غربى و جنوب شرقى اهواز حدفاصل روستاى «دب حردان» تا پاسگاه مرزى «كيلومتر ۲۵» و پاسگاه عراقى «زيد»، «طلائيه»، «كوشك»، «جفير»، «جزاير مجنون»، «ايستگاه حسينيه»، «گرمدشت»، «پادگان حميد»، «جاده اهواز- خرمشهر»، غرب و شرق رودخانه كارون شامل «دارخوين»، «سلمانيه»، «خط شير» و عمليات هاى «فرمانده كل قوا»، «الى بيت المقدس»، «رمضان»، «خيبر»، «بدر» و همچنين تهاجم سراسرى دشمن در روزهاى پايانى جنگ را مورد بررسى قرار دهيم.»
«نبردهاى جنوب اهواز» در حقيقت مديحه اى است براى خاك حماسه پرور اهواز و جوانان مؤمن و نستوه اهوازى كه در سال هاى پرفراز و نشيب جنگ تحميلى با دست خالى پوزه ارتش بعث را نزديك دروازه هاى ورودى اين شهر به خاك ماليدند... و با كمترين امكانات با ايجاد سدى محكم از اراده و ايمان مانع نفوذ ارتش اشغالگر به سرزمين هاى شرق و غرب كارون، «دارخوين»، «سلمانيه» و «خط شير» شدند.
«نبردهاى جنوب اهواز» حماسه نستوهان دليرى را براى ما روايت مى كند كه در كربلاى خرمشهر، گرد يأس و خفت را برچهره ژنرال هاى عبوس ارتش صدام پاشيدند. رادمردان شهيدى همچون: «حسن باقرى»، «حسين خرازى»، «احمد كاظمى»، «مهدى باكرى»، «حسن شفيع زاده» و... كه به همت والا و سعى ساعى شان خونين شهر بار ديگر خرمشهر شد و از سقوط حتمى نجات پيدا كرد.
گل على بابايى با استفاده از تسلط بسيارى كه بر وقايع و رويدادهاى شگفت انگيز سال هاى جنگ تحميلى دارد، توانسته است تاريخچه پرشكوه اين حماسه هاى جاويدان را با تمام جزئيات جذاب و پركشش آن، براى مخاطبان و علاقه مندان اين عرصه روايت كند و به علاوه منبعى مفيد را در اختيار پژوهشگران و محققان موضوع دفاع مقدس قرار دهد.
بابايى با واقع بينى يك پژوهشگر راستين، در خصوص شيوه كار خود در كتاب يادشده مى نويسد: «حال كه قرار است تاريخ جنگ را بنويسيم، بايد همه را نوشت، هم پيروزى ها را و هم ناكامى ها را، بايد تلخكامى هاى چهارماه اول سال ۶۷ را ثبت كرد. سالى كه امام در آن از همه سال ها پيرتر شده بود و ناچار جام زهر را نوشيد. سالى كه سردار شكست خورده قادسيه بار ديگر فكر تجاوز به سرش زد و يگان هاى زرهى اش را به سمت اهواز حركت داد، سالى كه مردم تمامى ايران زمين، دوباره قد علم كردند و دشمن را از ميهن اسلامى بيرون راندند.» و به پيروى از همين شيوه محققانه، مؤلف در فصل يازدهم با عنوان «پايان جنگ، ضمن ارائه تحليلى دقيق از واپسين تلاش هاى دشمن در جنگ تحميلى نوشته است:
«در فروردين سال ۱۳۶۷ به دليل تحولاتى كه به تدريج در حال وقوع بود، ساختار الگوهاى موجود از كنش و واكنش هاى حاكم بر جنگ دستخوش تغيير شد. صاحبنظران و تحليلگران رسانه هاى خبرى نيز بر خلاف ظاهر فريبنده، وضعيت حاكم بر جنگ... معتقد شدند كه تحولات رخ داده، نشانه هاى آشكارى از تغيير اوضاع به سود عراق است...
صرف نظر از ملاحظات سياسى و نظامى كه به طور آشكارى به سود عراق در حال تغيير بود، اوضاع داخلى ايران نيز، به دليل افزايش اختلاف نظرهاى سياسى و مناقشات جناحى، نظير فعال شدن مجدد شمارى از مخالفين ادامه جنگ در ميان نمايندگان مجلس [مشهور به «مجمع عقلا» و...]... در آستانه فرا رسيدن انتخابات سومين دوره مجلس شوراى اسلامى، در نيمه دوم فروردين، از حساسيت خاصى برخوردار بود. فضاى داخلى كشور عميقاً درگير انتخابات مجلس و فارغ از وضعيت حساس و نگران كننده روند جنگ بود، چرا كه پيروزى در عمليات والفجر ۸ نوعى احساس آرامش [در بين اهل سياست] نسبت به جبهه ها ايجاد كرده بود. طبيعتاً عراقى ها همان گونه كه به ملاحظات نظامى توجه داشتند، اوضاع داخلى ايران را نيز در طرح ريزى تهاجم به فاو ناديده نگرفتند...»
ص ۳۴۷
بابايى پس از روايت واپسين روزهاى جنگ و شرح غم و اندوهى كه به خاطر پذيرش قطعنامه، بر جبهه ها و سنگرهاى دفاع از كشور سايه افكنده بود، در بخشى ديگر از كتاب در خصوص تهاجم دوباره عراق به خاك ايران اسلامى مى نويسد:
«تهاجم مجدد دشمن به خاك جمهورى اسلامى ايران موجب شد تا دوباره شور و حال دفاع از كشور در بين مردم تقويت شود. به گونه اى كه در فرصت كوتاهى جبهه ها مملو از نيروهاى رزمنده شد، اما چگونه پوزه دشمن باز هم در بيابان هاى خوزستان به خاك ماليده شد كاظم فرامرزى فرمانده گردان ضد زره - تيپ ۲۱ ائمه (ع) مى گويد:
«چند روزى پس از قبول قطعنامه، عراق و منافقين به طور يكپارچه در ناحيه غرب و جنوب دست به تحركات وسيع و عميق زدند و كيلومترها به داخل خاك ايران پيشروى كردند. همزمان با عمليات غرب توسط منافقين در جنوب نيز دشمن با تجهيزات زرهى و بسيج تانك ها و نفربرهاى بسيار اقدام به حمله و تك عليه ما كرد...» ص ۳۷۶
مؤلف «نبردهاى جنوب اهواز» در فصل پايانى كتاب تحت عنوان «لايه هاى پنهان جنگ» ضمن اشاره به نقش ۳۶ كشور بلوك شرق و غرب در جنگ تحميلى، برخورد دوگانه مجامع جهانى و اعتراف دشمنان به برترى ايران در مقاطع مختلف جنگ، كوشيده است تا بخش «كم گفته شده» سال هاى دفاع را نيز براى خوانندگان روايت كند:
«جنگ ايران و عراق يكى از پيچيده ترين جنگ هاى جهان و منطقه بود و ما اكنون در شرايطى قرار گرفته ايم كه لحظه به لحظه اسرار و ناگفته هايى از اين جنگ منتشر مى شود. بخشى از حقيقت، درون جنگ ماست و بخش ديگر از آن در دست ۳۶ كشورى است كه چرخ هاى ماشين جنگى عراق را روغن مى زدند...» ص ۳۹۶
و به اين ترتيب ، كتاب «نبردهاى جنوب اهواز» با بخش كوتاهى با عنوان «روحيه شهامت و جسارت نيروهاى ايرانى» كه نقل قولى است از رئيس سابق سازمان جاسوسى فرانسه، كنت الكساندر دمارانش در خصوص رزمندگان ايرانى پايان مى يابد:
«ايرانى ها افراد سرسخت خاورميانه هستند كه وقتى داراى احساسات مذهبى باشند دو برابر خطرناك تر مى شوند. اكنون شناخت، مطالعه و نبرد با آنها در سطوح مختلف ، بيشتر از هر زمان ديگرى اهميت يافته است. در حال حاضر ايرانيان شيعه به خوبى براى مبارزه ، كه هميشه بخش جدايى ناپذير تاريخ، فرهنگ و مذهب آنها بوده است، آماده شده اند...» ص ۴۰۹
كتاب «نبردهاى جنوب اهواز» كتابى است جامع، جذاب و بسيار خواندنى كه به قلم گل على بابايى به رشته تحرير درآمده و از سوى پژوهشكده علوم و معارف دفاع مقدس در ۳ هزار نسخه منتشر شده است.

گلابتون باميان

تشت زرين خورشيد، در كمين فلق نشسته بود. صداى باد در گوش وحشى شهر مى پيچيد و غروب در سكوت مبهم خود در انتظار فرياد بود. دريا با پهناى گيتى گستر خود خروشى ابدى را تحفه مى آورد.
گويى ندايى از اعماق زمان، آنجا كه قلب ها از تپش فرو مى افتاد و ادراك، راه اخلاق را سير مى كرد، دردها رنگ مى باخت و ايمان جلوه گرى مى كرد، به گوش مى رسيد.
صدايى پرطنين از پس اعماق برمى خاست و سبز قامتان سپيد پوش را به سوى خود فرامى خواند. گويى مادر زمين دريا را به عظمت واپسين روزهاى خلقتش فرا مى خواند و نشانه هاى آخرين سرور و افتخارش را به پاى آنها مى ريخت.
و آنان به راه افتادند؛ حريف، قدر بود و حجم، كوچك! مردانى كه دل به آسمان داشتند و چشم به دريا، نگاهشان به غروب نيلوفرهاى عاشق مى ماند و قامتشان چون سرو برافراشته بود! قلب هاى شان به وسعت آب هاى نيلگون خليج فارس بود و آبى آسمان را بالاى سرشان پاشيده بودند.
سينه دشت پر از ستاره بود و چشمان اقيانوس به سمت جاده هاى غربت دوخته شده بود. كسى چه مى داند شايد دريا تنها به خاطر شكوه و عظمت سپيد پوشان سروقامتى كه در سينه خود به امانت گرفته است، به طغيان برنخاست وگرنه تمام ساحل را با آبى دريايى اش مى پوشاند.
كسى ندانست كه مرواريد هاى دريا با كدامين شاخه گل تزئين شدند و شقايق هاى دريايى تا چند هزار قرن بالاى سرشان، سرود آسمان را به لهجه شرجى دريا زمزمه خواهند كرد.