• با اجرايى شدن طرح پرتودهى به غده هاى سيب زمينى، مى توان اين محصول را براى مدت طولانى نگهدارى كرد
• «جو» هسته اى به عنوان نخستين دستاورد دانش هسته اى ايران هم اكنون با مقاومت بالا در برابر شورى و سرما ۵ تن در هكتار توليد مى شود
محدوديت منابع آب و خاك بشر را ناگزير ساخته براى رسيدن به توليد بيشتر و كيفى تر محصولات كشاورزى به سمت استفاده از دانش هاى نوين برود، در واقع دنيا هم اكنون به اين نتيجه رسيده كه كليد امنيت غذايى كشورها در استفاده از دانش بويژه دانش هسته اى است.
انرژى هسته اى تنها در ساخت جنگ افزارهاى مخرب كاربرد ندارد، از فناورى هسته اى مى توان با اهداف بشردوستانه و به نحومؤثرى استفاده كرد.
يكى از اين موارد استفاده از فناورى هسته اى در كشاورزى و منابع طبيعى است.
انرژى هسته اى درمجموع مانند يكى از انرژى هاى موجود در جهان مثل انرژى باد، آب، گاز، نفت و غيره است كه در مقايسه با آنها جزو انرژى هاى پايان ناپذير شمرده مى شود كه از نظر ميزان توليد انرژى پاسخگوى نيازهاى بشر خواهد بود.
مى توان در يك نگاه كلى كاربردهاى متنوع دانش هسته اى را در دو گروه كاربردهاى كشاورزى و غيركشاورزى دسته بندى كرد. استفاده از دانش هسته اى در بخش كشاورزى و منابع طبيعى مى تواند عامل افزايش توليد، كاهش قيمت تمام شده و افزايش درآمد كشاورزان باشد. ضمن اين كه بذورى كه با استفاده از دانش هسته اى توليد مى شوند مقاومت بالايى در مقابل تغييرات جوى دارند كه با توجه به شرايط آب و هوايى كشور اين امر مى تواند به عنوان يك مزيت بزرگ تلقى شود.
از سوى ديگر افزايش روزافزون قيمت موادغذايى در جهان لزوم توليد موادغذايى مورد نياز در داخل كشورها با قيمت مناسب را دو چندان ساخته و بدون شك استفاده از دانش هسته اى در كشاورزى مى تواند نقش بزرگى در افزايش كمى و كيفى محصول بازى كند.
تاريخچه استفاده از دانش هسته اى در كشاورزى
استفاده عملى از دانش هسته اى در كشاورزى به منظور افزايش توليدات كشاورزى و بهبود كيفيت آنها در كشورهاى پيشرفته بيش از ۴۰ سال و در كشورهاى در حال توسعه نظير هند و پاكستان حدود ۳۰ سال سابقه دارد.
سابقه كاربرد فناورى هسته اى در تحقيقات كشاورزى ايران به سال ۱۳۶۸ برمى گردد.
در اين سال سازمان خواروبار كشاورزى ملل متحد (فائو) و آژانس بين المللى انرژى اتمى (IAEA) پيمانى را با هدف توليد محصولات كشاورزى منعقد كردند.
توسعه پايدار كشور در گرو استفاده از دانش هسته اى
دكتر جعفر خلقانى معاون وزير جهاد كشاورزى و متولى سازمانى كه كاربردى كردن تحقيقات هسته اى در بخش كشاورزى را بر عهده دارد، پايدارى نسل آينده ايران را در گرو استفاده از دانش فناورى نوين در همه بخش ها بويژه بخش كشاورزى مى خواند و مى گويد: توليد محصولات كشاورزى با استفاده از تكنيك هاى هسته اى، نمونه بارزى از استفاده صلح جويانه از دانش هسته اى است كه ملت ايران خواهان آنند.
وى با تأكيد بر اين كه هيچ دانشى به اندازه دانش هسته اى كاربردهاى مختلفى در همه بخش ها بويژه بخش كشاورزى ندارد، خاطرنشان مى كند: در گذشته «كود» را كليد امنيت غذايى مى دانستند ولى امروزه دنيا به اين نتيجه رسيده كه دانش، كليد امنيت غذايى كشورها است.
وى مى گويد: انتقال دانش و فنون پيچيده و قدرتمند تكنولوژى هسته اى با كاربردهاى مفيد و استفاده از آن خصوصاً در علوم كشاورزى نياز به فعاليت بيشترى دارد كه خوشبختانه زمينه هاى لازم براى استفاده از اين فناورى از نظر نيروى انسانى متخصص، تجهيزات و امكانات فراهم است.
كاربردهاى دانش هسته اى در كشاورزى
دانش هسته اى در حوزه كشاورزى و صنايع غذايى كاربردهاى فراوانى دارد، استفاده از اين فناورى نوين علاوه بر افزايش قابل توجه عملكرد در هكتار محصولات كشاورزى و افزايش كيفى محصول مى تواند از ضايعات در محصولات غذايى مانند جوانه زدن سيب زمينى در انبارها جلوگيرى كند و ضمن كنترل و از بين بردن حشرات زمان نگهدارى و انباردارى اين محصولات را افزايش دهد.
از بين بردن ويروس هاى گياهى و غذايى و باردهى بيشتر و اصلاح گياهانى چون گندم، برنج و پنبه از جمله ديگر كاربردهاى دانش هسته اى در كشاورزى به شمار مى رود.
خلقانى رئيس سازمان تحقيقات و آموزش كشاورزى با اشاره به اين كه سالانه ۲۵ تا ۳۰ درصد از دانه هاى سيلوها به علت آلودگى با ميكروب ها و حشرات خراب مى شوند، مى گويد: پرتودهى با اشعه گاما جهت محافظت دانه ها بهترين روش شناخته شده اى است كه در ۴۰ كشور و روى ۶۰ نوع غذا اعمال مى شود.
وى مى گويد: با توجه به اين كه اين ميزان خسارت در كشورهاى گرسنه جهان رقم قابل جبرانى نيست لذا كاهش آلودگى از اين نوع از اهميت فوق العاده اى برخوردار است.
وى همچنين بااشاره به نقش قابل توجه دانش هسته اى در كنترل آفات، جذب ايزوتوپ نيتروژن و فسفر از طريق كودها، افزايش توليد مثل دام، اصلاح نژاد دام و بهبود محصولات دامى، مى گويد: تكنيك هيدرولوژى ايزوتوپى روش موفقى براى شناسايى مسيرهاى آب زيرزمينى و آبهاى قابل بازيافت است. اين روش مى تواند براى شناسايى حوزه هاى آب زيرزمينى، هدايت آبهاى سطحى و زيرزمينى، كشف و كنترل نشت و ايمنى سدها مورد استفاده قرار گيرد.
انرژى هسته اى در شيرين كردن آبهاى شور نيز كاربرد دارد.
ورود جو هسته اى به مزارع در سال گذشته نخستين دستاورد ايران در استفاده از دانش هسته اى در توليد محصولات كشاورزى بود كه به جامعه معرفى شد. رقم جديدى از بذر «جو» كه براى نخستين بار در كشور با استفاده از تكنيك هاى هسته اى توليد شد. اين بذر كه هم اكنون كشت مى شود، مى تواند در بدترين شرايط اقليمى كه هيچ محصول زراعى قادر به توليد اقتصادى نيست به بار بنشيند. به گفته خلقانى اين بذر كه مقاومت بالايى در برابر شورى و سرما دارد، مى تواند بالغ بر ۵ تن در هكتار توليد جو داشته باشد.
عملكرد در هكتار جو آبى در كشور حدود ۳/۵تن در هكتار و جو ديم ۱/۲ تن در هكتار است.
طرح پرتودهى به سيب زمينى كاربردى شد
نگهدارى با كيفيت محصولات كشاورزى از جمله سيب زمينى طى دوره انباردارى يكى از معضلات پيش روى بخش است كه سالانه خسارات زيادى را متوجه فعالان بخش كشاورزى مى كند. يكى از موارد كاربردى دانش هسته اى در بخش كشاورزى پرتودهى به مواد غذايى براى ماندگارى كيفى آنهاست كه هم اكنون در بسيارى از كشورهاى جهان از جمله آمريكا، كانادا، انگلستان، فرانسه، روسيه، آلمان، ژاپن و.// بر روى مواد غذايى مختلف صورت مى گيرد. در كشور ما نيز اين طرح با محصول سيب زمينى و سير آغاز شده كه به گفته دكتر خلقانى از نتيجه تحقيقات مؤسسه تحقيقات فنى و مهندسى به نتيجه رسيده و آماده عرضه به فعالان صنعت غذايى كشور است.
وى از نتيجه طرح زمان مناسب براى پرتودهى غده هاى سيب زمينى را حداكثر يك ماه پس از برداشت و به مدت نيم تا دو دقيقه اعلام مى كند و مى افزايد: با اين روش تمام غده هاى پرتودهى شده توانايى رويش خود را از دست مى دهند و مى توان آنها را براى مدت طولانى نگهدارى كرد.
خلقانى در پاسخ به اين پرسش كه آيا پرتودهى به غده هاى گياهى مى تواند موجب كاهش ارزش غذايى آن و بروز بيمارى هايى چون سرطان در انسان شود، مى گويد: بررسى هاى كارشناسى در سطح جهان چنين چيزى را تأييد نمى كند ضمن اين كه استفاده گسترده كشورهاى پيشرفته از اين فناورى مؤيد اين مسئله است.
هزينه پرتودهى براى هر كيلوگرم سيب زمينى در مقياس تجارى حدود ۲۴۰ تا ۳۲۰ ريال برآورد مى شود كه در صورت استفاده گسترده از آن بسيار مقرون به صرفه است.
به هر جهت بحث استفاده از دانش هسته اى در كشاورزى در شرايط كنونى يك راه حل اجتناب ناپذير است، ديگر روشهاى سنتى و وقت گير نمى تواند جوابگوى نياز كشورها در بخش كشاورزى بويژه مهندسى صنايع غذايى و ژنتيكى باشد و به نظر مى رسد يكى از اصلى ترين راه مطمئن براى افزايش بهره ورى در بخش كشاورزى به انرژى هسته اى ختم مى شود، لذا ضرورى است سياستگذاران بخش كشاورزى با توجه به اين واقعيت ها زمينه توسعه استفاده از اين فناورى در كشاورزى را فراهم كنند.