محمدباقر ناظمى

زندگى امروز مدام در حال تغيير و تحول است و به تبع آن انسان شهرنشين نيز روابط و شكل زندگيش تغيير كرده است. انسان جامعه امروز قبل از آن كه در جهان تكنولوژى قرار بگيرد نيازهاى ساده اى داشت و يكى از نيازهاى ساده او، تهيه مسكن بود. مكانى كه به نظر معماران جايى براى زندگى و در نزديكى محل كار او قرار داشت و اين مكان اهميت بسيار يافته بود. اما با ورود تكنولوژى و صنعت و رشد شهر نشينى در جهان امروز،نيازهاى انسان نيز پيچيده شده اند.
شهر نشينى پديده تازه اى نيست اما با پيچيدگى دنياى مدرن، شهرنشينى نيز به شبكه اى از هزارتوهاى پيچيده اى تبديل شده است كه روز به روز بر گستردگى و پيچيدگى آن افزوده مى شود. از اين روست كه معمار بزرگى مثل «لوكوربوزيه» از خانه امروزى چنين تعبيرى دارد: «ماشينى براى زندگى» چرا كه در زندگى شهرنشينى و در جهانى صنعتى، ماشين به استعاره انسان مدرن و شهرنشين تبديل شده است . انسانى كه نبض زندگيش را بر اساس نظامِ ماشينِ زندگى شهرى تنظيم مى كند و شتاب و سرعت و مهم تر از همه اينها زمان برجستگى و اهميتى صد چندان يافته است. انگار رؤياى نقاشان فوتوريست به واقعيت تبديل شده باشد.
امروز در شهرهاى بزرگى مانند تهران كه سيل بى رويه مهاجرت آن را به معادله اى هزار مجهولى تبديل كرده است، مدام در درون خود پديده هاى تازه اى را ارائه مى دهد. پديده هايى كه نياز انسان شهرى و كلانشهر ها را برآورده مى كند.اكنون در سراسر شهر تهران مكان هايى به اسم پانسيون رواج يافته است كه خدمات خود را به قشر شهرنشين ارائه مى كند: (فرانسه: pension)
(انگليسى: house - boarding)
پانسيون ها در جهان قدمت طولانى دارند و در كشورهاى ديگر به نام هاستل و نام هاى ديگر معروفند. اما وجود و رشد اين مكان ها در تهران علاوه بر مسئله مسكن به استعاره اى از زندگى شهرنشينى بدل شده است.
در هر كلانشهرى نسبت بين روابط كار و امر توليد و توليد كننده مدام پديده تازه اى را به وجود مى آورد از اين رو وجود پانسيون مى تواند پاسخى به نياز انسان شهرنشين و پايتخت نشين باشد.
امروز شما مى توانيد با مراجعه به هر روزنامه اى انواع اين پانسيون ها را بيابيد و از خدمات ارائه شده آنها آگاه شويد ؛ جايى كه با تأكيد اصرار بر اين دارد كه بيشتر مورد استفاده دانشجو،كارمند و كارآموز قرار دارد . اين پديده جوابگوى مشكل مسكن قشرهاى مختلف جامعه است.
اين پانسيون ها براى ورودشان مقرراتى دارند. مقرراتى كه آنها ملزم به اجراى آن هستند. يك پانسيون دار مى گويد: «هر عضو يا ساكن (دانشجو ، كارمند يا كارآموز) با كارت شناسايى و ارائه معرفى از محل كار خود و پرداخت پول يك ماه و وديعه اى در قبال سكونت يك ماه مى تواند در آنجا ساكن شود. عدم ارائه يكى از اين مدارك به منزله عدم سكونت است. اين پانسيون ها در نقاط مختلف شهر تهران و با زير بناهاى مختلف در طبقات متنوع پراكنده شده اند.»
در دوره اى از ركود اقتصادى و رشد بى رويه شهرنشينى در جهان معماران و شهرسازان به فكر چاره اى افتادند و مهم تر از همه آنها كه سبك شان به سبك بين المللى مشهور شد،كسانى مانند اندر روهه ، و لوكوربوزيه و رايت طرحهايى را در كشورهاى مختلفى از جهان ارائه كردند. بيشتر انبوه سازى هاى مسكن در كشورى مانند برزيل به ابتكار لوكوربوزيه به وجود آمد. اين تمهيد و روش نگاه به زندگى از دل شعار آنها بيرون آمد كه مى گفت: كوچك زيباست.
اين تعبير شايد تعبير ساده اى باشد اما يكى از بنمايه هاى فكرى بزرگترين معماران و شهرسازان جهان بود.اين ايده آنها را واداشت كه به سمت انبوه سازى بروند و در دل اين انبوه سازى پانسيون و خانه اى خصوصى براى اجاره نيز متولد شد.
در كلانشهرهايى كه مشكل مسكن زياد است، با كوچك سازى و انبوه سازى مى توان بر مشكلات انسان شهرنشين فائق آمد. مشكلاتى كه اكنون شهرى چون تهران با آن درگير است.
اتاقهاى اين پانسيون ها دو تختى ياچهار و گاهى شش تختى است. گاهى در بعضى از طبقات اتاقهاى ده تختى نيز وجود دارد. مبلغ ماهيانه در نقاط مختلف شهر متنوع است. مثلاً پانسيونى در ميرداماد با وديعه ۱۹۵ هزار تومان و ماهيانه ۱۴۹ هزار تومان خدمات خود را ارائه مى دهد و در جايى مانند خيابان جمال زاده و خيابان توحيد قيمت ها از ۷۵ هزار تومان تا ۱۲۰ هزار تومان در نوسان است و گاهى بعضى از اين پانسيون ها وديعه نمى گيرند و بر مبلغ ورودى مى افزايند.چنين قراردادى مى تواند در نبود نظارت مناسب راه را بر سوءاستفاده كسانى باز بگذارد.
مجوز اين پانسيون ها از طرف اتحاديه هتلدارى داده مى شود. اكنون اين مكان ها به محل زندگى موقتى دانشجويان و كارمندان و كارآموزان تبديل شده است. از اين رو همين موقتى بودن مى تواند شكل خاصى از رابطه و زندگى را تعريف كند. رابطه هاى موقتى كه به دوستى و روابط اجتماعى مداومى نمى انجامد و بسيار گسسته است و از سوى ديگر در اين مكان ها آدمها فقط از كنار يكديگر مى گذرند و روابط شان بسط نمى يابد و كم كم به رابطه اى انتزاعى مى انجامد. اين رابطه انتزاعى محصول شرايط و نوع زندگى ساكنان اين پانسيون هاست و خواه ناخواه اين از تبعات زندگى شهرنشينى و مدرن امروزى است.
در اكثر اين پانسيون ها فرد ساكن نمى تواند ميهمان دعوت كند و در صورت ورود ميهمان، فرد تازه وارد بايد شبى ۵ يا ۶ هزار تومان در قبال اقامتش بپردازد كه در صورت طولانى شدن سكونتش، مبلغ پرداخت او در هر ماه بيشتر از فرد ساكن خواهد بود. اين پانسيون ها فقط مى توانند سرويس خواب به مشتريهاى خود بپردازند. از اين رو فرد ساكن مى تواند از طريق استفاده از آشپزخانه پانسيون براى وعده هاى غذايى خود برنامه ريزى كند. به دليل شاغل بودن تمام ساكنين بيشتر روزها پانسيون خالى از سكنه است.
در هر اتاقى يك دستگاه تلويزيون و يخچال وجود دارد و در بعضى از اين مكان ها با ارائه خدمات بيشتر مبلغ بيشترى از فرد مراجعه كننده گرفته مى شود. بايد يادآورى كرد كه اين پانسيون ها براى يك پژوهش جامعه شناسانه مورد بسيار مفيدى است تا از اين طريق بتوان زندگى نسل جوان امروز را رصد كرد و بر اساس داده هاى علمى بتوان براى نيازهاى آنان راهكارهايى اجتماعى يافت.
از نظر نظارتى نيز اماكن نيروى انتظامى بر اين مكان ها نظارت دارد.
مسئول پانسيونى در خيابان جمالزاده مى گويد: «ما اينجا از هر فردى فقط يك اسم داريم، يك كارت شناسايى و يك معرفى. از آنها هم فقط نكات بهداشتى و رعايت شئونات را مى خواهيم».
در جواب اينكه در صورت بروز اتفاقى شما چه خواهيد كرد ، مى گويد: «اينجا بر اساس مجوزى كه از طرف اتحاديه هتلداران به ما داده اند ما نيز بر اساس آن قوانين عمل مى كنيم و اگر خداى ناكرده اتفاقى بيفتد ما مى توانيم به اماكن مراجعه كنيم كه در امور اينجا مداخله كند»
با اين وجود پانسيون يكى از راه هاى غلبه بر مشكل مسكن جوانان است اما بايد تأكيد كرد كه بيشتر ساكنان اين پانسيون ها را دانشجويانى تشكيل مى دهند كه براى پرداخت هزينه اقامت خود دچار مشكل هستند. در ليست دفتر
دو ساختمان از اين پانسيون ها بيشتر ورودى ها دانشجويان هستند كه اين امر مى تواند تأكيدى براى مسئولان باشد تا براى دانشجويانى كه هيچگونه منبع شغلى مستقل ندارند ، بتوانند كمكى به آنها كنند. چرا كه دانشجوى مورد نظر در صورت كار كردن در بيرون و هزينه هاى سنگين ديگر ممكن است با رشد بى رويه اين هزينه، نتواند به درسهايش برسد. از اين رو شايد افت تحصيلى و كاهش كيفيت آموزشى بخشى از اين دانشجويان را بتوان با اين مسئله گره زد.