حميده گودرزى

دو برابر شدن حوادث مربوط به ريزش آوار و گود بردارى هاى غير اصولى در سال گذشته و وقوع دهها حادثه در نخستين ماه سال جديد هشدارهاى مسئولان سازمان آتش نشانى را به همراه داشته است. كارشناسان معتقدند با صدا درآمدن زنگ خطر جدى، موضوع پيشگيرى و مقابله با چنين حوادث تلخ و ناگوارى در كوتاهترين زمان، ضرورى است.

همانطور كه آمارها نشان مى دهد در سال هاى اخير ريزش ساختمان هاى نوساز يا در حال ساخت به كشته و مجروح شدن صدها تن از هموطنان و كارگران ساختمانى انجاميده است. آمارهاى موجود نيز نشان مى دهند، روزانه دهها ساختمان جديد در تهران به بهره بردارى مى رسد. حال آن كه مشخص نيست چه تعداد از اين بناها از مقاومت و ايمنى لازم در برابر حوادث مختلف برخوردارند.
ساختمانى كه به زودى فرو مى ريزد
ريزش تدريجى يك ساختمان در بلوار فرهنگ تهران كه ۸ سال قبل ساخته شد تنها يك نمونه از اين ساختمان هاست. ساختمان ۷ طبقه ۳۲ واحدى كه با ظاهرى بسيار شيك و به قولى مهندسى ساز در سال ۷۹ با قيمت قابل توجه به خريداران واگذار شد.
اما هنوز سه سالى از سكونت ساكنان ساختمان نگذشته بود كه پايه هايش لرزيد. به طورى كه تمام ساكنان از ترس آوار مجبور به تخليه كامل خانه هايشان شدند دقايقى قبل از آغاز سال ۸۷ بخش جنوبى ساختمان به يكباره فرو ريخت. هر لحظه نيز بيم آن مى رود كه قسمت هاى ديگر ساختمان، بر سر عابران، خودروها يا ساختمان هاى مجاور فرو ريزد. كه در صورت وقوع، شاهد حادثه غم انگيز ديگرى خواهيم بود. بدين ترتيب با شكايت مالكان پرونده اين ماجرا پس از بررسى هاى طولانى با صدور كيفرخواست به دادگاه ارسال شد اما قاضى پرونده پس از بررسى هاى لازم اين پرونده را به دليل عدم صلاحيت رسيدگى در دادگاه هاى كيفرى به مرجع صالح رسيدگى كننده ارجاع كرد.
آمارهاى تكان دهنده
مهندس داوود براتى، معاون حفاظت و پيشگيرى از حريق و حوادث سازمان آتش نشانى مى گويد: براساس آمارهاى موجود، در سال ۸۵ ، ۱۳۰ مورد آوار به مركز فوريت هاى امداد و حريق سازمان آتش نشانى اطلاع داده شده كه اين حوادث ۲۴ كشته و دهها مجروح داشت. وى با اشاره به اين كه در سال ۸۶ اين آمار روبه افزايش بوده است خاطر نشان كرد: آتش نشانان تهرانى در سال ۸۶ در مجموع به ۳۰۵ عمليات مربوط به ريزش آوار اعزام شدند كه اين حوادث ۶ مصدوم و ۲۰ قربانى داشت. حال آنكه در فروردين امسال ۷۷ مورد حادثه ريزش آوار ثبت شده است كه امدادگران در اين مأموريت ها، پيكرهاى بى جان و نيمه جان۶ قربانى و ۱۰ مجروح را از زير آوار بيرون كشيده و ۸ تن را نيز زنده نجات دادند.
مهم ترين حادثه آوار سال جديد
به گفته براتى در سال جارى مهم ترين مأموريت امدادگران آتش نشانى مربوط به حادثه گودبردارى غيراصولى در ميدان كاج سعادت آباد بود كه روز ۲۶ فروردين رخ داد و ۲ كشته و ۵ مجروح برجا گذاشت.
حال آنكه اين آمار فقط بخشى از حوادث است كه به سازمان آتش نشانى اعلام مى شود.
آمار نگران كننده
معاون سازمان آتش نشانى تهران با اشاره به آمار نگران كننده حوادث ناشى ازگودبردارى هاى غيراصولى و ساخت و سازهاى غيراستاندارد تهران را به دليل وجود بافت هاى فرسوده آسيب پذيرتر از نقاط ديگر كشور مى داند.معاون حفاظت و پيشگيرى از حريق و حوادث سازمان آتش نشانى، با اشاره به اين كه نيمى از ساختمان ها به هنگام گودبردارى نيازمند بازنگرى هستند تأكيد كرد: اگر افرادى كه مسئوليت گودبردارى ساختمان هاى در حال ساخت را دارند، طبق استاندارد و با نگاه دقيق به عمق و مقاومت خاك و ساختمان هاى مجاور اصول ايمنى را به دقت رعايت كنند شاهد چنين رخدادهاى تلخ و ناگوار نخواهيم بود.وى با اشاره به اين كه در كشور ما صنعت ساختمان سازى تاكنون چندان دقيق و با رعايت اصول و معيارهاى كيفى و استاندارد كامل همراه نبوده تصريح كرد: در كشور ما طول عمر ساختمان ها بسيار كم است. حال آنكه در برخى از كشورهاى اروپايى ساختمان هايى با قدمت چند صد سال وجود دارند كه همچنان، با استقامت مانده و بسيارى هم در آنها زندگى مى كنند. اما در كشور ما برخى ساختمان ها با قدمت ۱۰ سال نيز كلنگى محسوب مى شوند، اين به خاطر آن است كه تاكنون به بحث كيفيت و ايمنى توجه جدى نشده است.
راهكارهاى پيشگيرى
به گفته براتى، براى جلوگيرى از وقوع حوادث ناشى از گودبردارى هاى غيراصولى بايد حلقه هاى مرتبط در نظر گرفته شود كه يكى از مهم ترين آنها رعايت ضوابط و استانداردهاى فنى در زمان تخريب و گودبردارى تا زمان ساخت است. حلقه ديگر قوانين و مقررات ايمنى مربوط به مالك است. در كشور ما معمولاً مالك همه كارها را انجام مى دهد اما در كشورهاى اروپايى معمولاً مالك در حاشيه است و شركت هاى مهندسى طبق قوانين و مقررات نوسازى اقدام به گودبردارى و ساخت وساز مى كنند كه در اين خصوص مالك و مهندسان ناظر نقش مؤثرى مى توانند ايفا كنند.
مرحله سوم نيز، آموزش فنى است. بنابراين فردى كه قرار است به هر عنوان و با هر تخصص كار كند، بايد آموزش ديده و ماهر باشد.گام آخر نيز فرهنگ سازى است. تجربه جهانى نشان داده كشورهايى كه فرهنگ خود ايمنى را در جامعه ترويج كرده اند، توانسته اند با صرف زمان و هزينه كم با حوادث مقابله كنند. اين مهم نيز زمانى محقق مى شود كه آموزش ها از دوران كودكى تا بزرگسالى از مدارس تا دانشگاه ها با شيوه هاى مختلف ارائه شود.
مقصر كيست
وى در پايان در پاسخ به اين سؤال كه چه كسى مسئول حوادث ناشى از گودبردارى هاى غيراصولى است، گفت: مالك و مهندس ناظر عاملان اصلى اين حوادث هستند. مالك به دليل رعايت نكردن موازين ايمنى و مهندس ناظر هم به دليل كم توجهى و بى دقتى در امور مربوط به ساخت وساز مقصر هستند. چرا كه ناظر فنى بايد از ابتدا تا پايان كار بر روند ساخت وساز نظارت دقيق داشته و هر گونه كم كارى را به شهردارى اطلاع دهد كه متأسفانه در اغلب موارد هم اين كار اتفاق نمى افتد.
اظهار نظر متفاوت
با اين حال مهندس «بهرام غفارى» - رئيس سازمان نظام مهندسى و ساختمانى استان تهران - بر خلاف نظر «معاون حفاظت و پيشگيرى حريق و حوادث سازمان آتش نشانى» معتقد است: مهندس ناظر تا حدودى مسئوليت دارد چرا كه بطور معمول در كشور ما، مالك تمام عمليات مربوط به ساختمان سازى را دنبال مى كند. اين در حالى است كه مالك متخصص نيست و با مداخله خود در ساخت و ساز حوادث جبران ناپذيرى را رقم مى زند. به گفته وى هم اكنون دركشور ما يك اشكال اساسى وجود دارد و آن هم حاكميت سرمايه دارى سوداگرى در بخش مسكن است. اگر مالك تخصصى در امر ساخت و ساز ندارد، بهتراست كه دراين امر و حتى انتخاب پيمانكار مداخله نكند و به جاى آن با چشم پوشى از بخشى از سود خود امور مهم و تخصصى را به شركت هاى متخصص واگذار كند. چرا كه اغلب مالكان همواره سعى دارند با پرداخت هزينه كمتر ساختمان سازى كنند كه يقيناً در چنين شرايطى ايمنى و استانداردهاى لازم رعايت نمى شود. اما اگر كار از ابتداى گود بردارى تا ساخت برعهده متخصص قرار گيرد هيچ گاه شاهد چنين حوادثى نخواهيم بود. چرا كه شركت هاى تخصصى هيچ گاه اعتبار خود را به خاطر يك ساختمان از بين نمى برند و درصورت بروز هر اتفاقى مسئولان شركت پاسخگو هستند. وى با اشاره به اين كه شهردارى ها بايد براى صاحبان شركت هاى معتبر و تأييد شده از سوى سازمان نظام مهندسى مجوز صادر كنند، خاطرنشان كرد: از سال ها قبل بين سازمان نظام مهندسى و شهردارى شكاف بسيارى وجود داشت اما هم اكنون با توافقى كه ميان وزارت مسكن و شهردارى، سازمان نظام مهندسى و شوراى شهر صورت گرفته، قرار شده شهردارى براى شركت هاى معتبر و مورد تأييد سازمان نظام مهندسى مجوز پروانه ساخت صادر كند.اين سازمان نيز مهندسان ناظر خود را به شهردارى معرفى كرده و مالكان نيز موظف هستند كه از آنها در زمينه ساخت و ساز استفاده كنند.
وى در ادامه گفت: شهردارى نگهبان شهر است و سازمان نظام مهندسى نيز تنها، مسئوليت كنترل فعاليت حرفه اى مهندسان را دارد، نه مسئوليت كنترل پيمانكاران و گود برداران و ...
جالب تر اين كه حدود ۱۴ سال از فعاليت سازمان نظام مهندسى مى گذرد. اما تاكنون اين سازمان هيچ مهندس ناظرى را معرفى نكرده است كه هم اينك بخواهد پاسخگو باشد.
وى علت افزايش گود بردارى هاى غير اصولى و حوادث ناشى از آن را نيز به رونق گرفتن خريد و فروش مسكن و افزايش ۲‎/۵ برابرى صدور پروانه ساخت و گران شدن فولاد و مصالح ساختمانى براى به كارگيرى سازه هاى موقت ساختمان، مرتبط دانسته و مى افزايد يكى ديگر از عوامل ريزش ساختمان ها شتاب در ساختمان سازى و رونق بازار مسكن است. به همين خاطر سازندگان، سعى دارند، با ساخت سريع و هزينه كم، ساختمان را به پايان رسانده و ساختمان ديگرى را بنا كنند.
غفارى در ادامه درباره مهندسان ناظرى كه در ساخت و سازها قصور و كم كارى داشته اند نيز گفت: تاكنون، اين سازمان به پرونده تعداد زيادى از اين گروه مهندسان رسيدگى كرده كه پروانه برخى از آنها نيز، براى مدتى لغو شده است. از اين پس نيز سازمان با مهندسان ناظر متخلف به شدت برخورد، خواهد كرد.
برخورد قانون با متخلفان شهرسازى
حسين يزدانى چراتى- معاون دادستان تهران و سرپرست، دادسراى ناحيه ۷ ويژه جرائم شهردارى ها- نيز مى گويد: اين دادسرا با هدف رسيدگى به شكايت له يا عليه شهردارى ها تشكيل شده است. طبق قانون اگر افراد حقيقى و حقوقى عليه شهردارى شكايت داشته باشد مى توانند به اين دادسرا مراجعه كنند.
وى افزود: چنانچه، فردى يا عوامل شهردارى شاهد خاك بردارى و يا گود بردارى غير اصولى در رابطه با ساخت و ساز و برج سازى باشند كه جان و مال افراد را به مخاطره اندازد مى توانند، موضوع را به اين دادسرا گزارش دهند تا دراسرع وقت پيگيرى شود.چراتى در ادامه درباره تكليف ساختمان هاى در حال ريزش موجود در سطح تهران نيز گفت: اين وظيفه شهردارى است كه موضوع را به دادسرا گزارش دهد. طبق قانون نيز با عواملى كه در اين باره مقصرند، برخورد مى شود.