رؤيا ملكى

اين روزها،روزهاى پركارى زمين هاى چمن است، زمين هايى كه زير استوك كفش هاى كتانى شخم زده مى شوند تا آخر فصل قهرمان برداشت كند. روزهاى پايانى هفتمين دوره ليگ برتر و تب وتاب ميليون ها هوادار كه خود را موظف به ديدن بازى ها مى كنند. هوادارانى كه در دو گروه خانه نشين وسكو نشين به اميد قهرمانى هورا مى كشند و به عشق گل از زمين كنده مى شوند. تماشاچيانى كه گاهى پس از هر خبر ورزشى خودشان خبر ساز مى شوند.
شايد هنوز تماشانمايى كه با پرتاب ترقه چشم يك سرباز را براى هميشه بى نور كرد عذاب وجدان را تجربه مى كند و يا آن ليدرى كه باساخت شعارى عجيب جديدترين شاهكار تماشاگران فوتبال را ثبت كرد به اين كار مى نازد اينها كوچك شده اى از صدها اتفاق خشن است كه در استاديوم ها بين هزاران تماشاچى رخ مى دهد وگاهى حتى به عنوان حاشيه فوتبال هم به آن پرداخته نمى شود. صدها اتفاق كه هر فصل در كارنامه غير حرفه اى هواداران فوتبال ثبت مى شود و همگى بيانگر آن است كه ورود ورزش فوتبال به عنوان يك كالاى فرهنگى در كشور با تأخر فرهنگى مواجه است.
كمتر از نيم قرن است كه ورزش فوتبال در ايران به عنوان بخشى از يك نهاد مدرن به شكل رسمى فعاليت مى كند. نهادى كه در كوتاه ترين زمان جايگاه ويژه اى درميان اوقات فراغت ايرانيان پيدا كرد.
و رفته رفته تبديل به يك امپراتورى بزرگ شد، گونه اى كه به تدريج به عنوان ورزش اول كشور بعد سياسى، اجتماعى و اقتصادى به خود گرفت و مسابقات آن تبديل به يك دغدغه ملى شد.
دغدغه اى كه دستخوش تك بعدى نگرى مسئولان شده وهنوز لزوم چاره انديشى براى رفتار تماشاگران و طرفداران فوتبال در ورزشگاه ها را پر رنگ نكرده است. حركتى از جنس فرهنگ سازى براى تماشاچيان غير حرفه اى كه گاهى ترجيح مى دهند به جاى كشيدن هورا، فحاشى كنند.
* خشونت فوتبالى
بنا به يك پژوهش اكثر قريب به اتفاق موارد برخوردهاى خشونت آميز و پرخاشجويانه تماشاگران فوتبال متأثر از جريان هاى اجتماعى است، واكنش هاى بعضاً سختگيرانه و نسنجيده نيروهاى حافظ نظم و كنترل اجتماعى، دگرگونى در الگوهاى اوقات فراغت، گسترش شهرنشينى، اهميت يافتن فوتبال و نقش هويت بخش آن براى طرفداران، به همراه توجه زياد و افراطى رسانه ها به اين ورزش از جمله عواملى هستند كه در شكل گيرى رفتارهاى پرخاشجويانه، خشونت آميز و گاه اوباشگرانه تماشاگران فوتبال در كشورهاى مختلف نقش مؤثرى دارند. در اين ميان، برخى عوامل مانند اهميت و حساسيت نتيجه بازى، حركات و اعمال خشونت آميز و پرخاشجويانه بازيكنان در هنگام برگزارى بازى ها و كيفيت داورى تنها به صورت موردى و با توجه به وضعيت و شرايط حاكم بر بازى ها بر ميزان خشونت و پرخاشگرى ورزشى طرفداران تأثير مى گذارند.
بنا به پژوهش محمدمهدى رحمتى، طرفداران افراطى و خشونت گراى فوتبال در همه كشورها داراى نوعى خرده فرهنگ خاص خود هستند كه حول محور طرفدارى از تيم هاى مورد علاقه شان شكل گرفته؛ اما، در اكثر موارد فاقد سازماندهى رسمى است و اغلب از ساختى غيررسمى برخوردار است.
ساختارى غير رسمى كه گاهى منجر به معضلى به بزرگى معضل تماشا نماها مى شود.
افشين قطبى سرمربى تيم پرسپوليس يكى از آن مربى هايى است كه به دليل محبوبيت تيمش از تير رس تماشاچيان تماشا نما دور نبوده است.
مربى خوش بيان و با اخلاق با حرف هاى منحصر به فرد كه به قول خودش خدمت سربازى اش را در راه جنگيدن براى قهرمانى پيروزى و رضايت هواداران گذرانده است.
قطبى با بيان اين كه مردم فوتبال را مى سازند مى گويد: فوتبال از سه ركن اصلى هواداران، رسانه ها و باشگاه تشكيل مى شود و بدون هوادار حرفه اى در استاديوم فوتبال حر فه اى هم نداريم.
وى اين بار نيز همچون گذشته از مردم و هواداران قدردانى مى كند: بايد امكانات بيشترى براى تماشاچيان وجود داشته باشد چرا كه اين مردم هستند كه بازيكنان را بزرگ و مطرح مى كنند. زمانى كه من بى احترامى از تماشاچيان مى شنوم احساس مى كنم آنها جايگاه من را مى شناسند نه خود من را پس سعى مى كنم محبوبيت خود را در زمين نگه دارم و اين حرفه اى بودن است.
بنابراين با خود فكر مى كنم شمارش معكوس از يك تا ۱۰كافيست تا فحاشى هاى تماشاگران را فراموش كنم چرا كه تنها چيزى كه مرا در روزهاى سخت وتلخ پيروزى نگه داشت همين هواداران بودند وقتى مى ديدم چقدر برد تيم محبوبشان در زندگى آنها و روحياتشان تأثير مى گذارد. پس من تلاش مى كنم و نمى گذارم چند روز تلخ چند باخت و چند فحش قهرمانى را از ما بگيرد.
قطبى با اشاره به كانون هاى هواداران تيم هاى خارجى و مقايسه تماشاچيان ايرانى با كشور هاى ديگر ادامه مى دهد: خيلى از باشگاه ها در دنيا براى خود كانون هواداران تشكيل داده اند و برنامه هاى مرتبى دارند اما هواداران فوتبال در ايران از آنها عاشق ترند، ايرانى ها ساعت ها پشت در استاديوم ها مى نشينند و بسيار احساساتى هستند ولى بهترين تماشاچيان دنيا در ايران هستند.
قطبى در واكنش به اين كه گروهى از بازيكنان و مربيان به هواداران باج مى دهند تا آنها را تشويق كنند مى گويد: بزرگترين بازيكنان دنيا هم براى تشويق اين كار را نمى كنند و اگر قرار است كه كسى با پول تشويق شود بهتر است اصلاً بازى نكند، تشويق بايد بانتيجه خوب، بازى خوب واخلاق خوب و تجربه به دست بيايد نه با رشوه.
وى با اشاره به واژه كمبود بازى حرفه اى وفوتبال بين المللى كه بخش عمده اى از مصاحبه هايش را در بر مى گيرد مى گويد: تيزى فكر، سرعت وتكنيك همراه با سازماندهى مناسب و هماهنگ نشانه هاى يك فوتبال بين المللى است، اركانى كه در بازى فوتبال ايران به ندرت به چشم مى خورد وزمانى كه يك گل با اين شرايط ساخته مى شود ويا يك موقعيت براى زدن گل با اين اصول چيده مى شود اين موقعيت واين گل بين المللى است.
وى مردم وهواداران رامهمترين عامل حرفه اى شدن مى داند ومى گويد: فوتبال حرفه اى يعنى داشتن تماشاچى حرفه اى.
*بوقچى ها ترانسفر مى شوند
اين روزها همه باشگاه هاى بزرگ دنيا يك هدف مشترك دارند «جذب مشترى» ، مشتريانى كه ما آنها را تماشاچيان فوتبال مى خوانيم.
آنها بهترين امكانات را براى جذب هوادار مهيا مى كنند و با نظر سنجى به خواست تماشاچيانشان احترام مى گذارند تا جايى كه چندى پيش براى اولين بار در دنيا يك باشگاه عربى از ليدرهاى خارجى و دو ليدر ايرانى دعوت رسمى كرد تا فينال جام حذفى ليگ امارات بين دو تيم الاهلى و الوصل را تشويق كنند.
يك حركت حساب شده و حرفه اى براى سازماندهى هواداران خارجى مقيم امارات و بالا بردن فروش گيشه براى تماشاى اين بازى.چرا كه آنها معتقدند اين هواداران هستند كه هواى فوتبال را دارند.
عباس اسماعيل بيگى و افشار لفظى دو ليدر منتخب ايرانى بودند.آنها كه به قول خودشان بعد از يك عمر روى سكو نشستن حالا روى دلار ودرهم عربى نشسته اند.
اسماعيل بيگى ۳۱ ساله چهار سال بار مسئوليت سامان دهى ليدر هاى تيم ملى را از سوى معاونت فرهنگى دادكان بر عهده داشته و در استاديوم هاى ۲۵ كشور دنيا به هوادارى تيم هاى ملى و پرسپوليس هورا كشيده است.
او در حال حاضر هم رياست كانون هواداران پرسپوليس را به عهده دارد و هم يك پست در باشگاه و براى ثبت كانون هواداران لحظه شمارى مى كند. وى به تازگى يك پيشنهاد كارى در باشگاه هاى امارات را داشته است و در خصوص بحث هوادارى تيم ها در ايران مى گويد: در كشور ما هيچ متولى براى بحث ليدرها وجود نداردو هيچ سرمايه گذارى براى هواداران در نظر گرفته نشده است و هر كس را كه با گردن كلفتى و عربده كشى در تمرينات تيم ها دست به كارهاى عجيب مى زند، ليدر مى نامند. اين مسائل تقصير آنهايى نيست كه واقعاً عاشق فوتبال هستند و خاك سكوها را خورده اند، چرا كه اينها به بى برنامگى باشگاه هاى ما مربوط است.
اين ليدر هواداران با اشاره به تغيير نسل ليدر ها با بيان آمارى مى افزايد: بنا به آمار كانون مشوقين باشگاه پرسپوليس اين باشگاه ۱۰۰ ليدر فعال در تهران و ۲۰ ليدر در شهرستان هاى هدف دارد كه از اين جمع ۱۲۰ نفره، ۵۵ نفر رسمى و شناخته شده هستند و ديگران زيرمجموعه اين افراد كار مى كنند. اين آمار و ارقام در باشگاه استقلال متفاوت است. استقلالى ها ۹۵ ليدر در تهران و شهرستان ها دارند كه حدود ۴۰ نفر از آنها به شكل شاخص تر فعاليت مى كنند، اما هر دو باشگاه صاحب ۱۰ ليدر اصلى هستند كه وظيفه كنترل جو سكوها را به عهده دارند. اين ۱۰ ليدر پرسپوليس و يا ۱۰ ليدر استقلال در روزهاى مسابقه ميان سكوها و در جايگاه هاى مشخص خود پخش مى شوند.
اسماعيل بيگى در خصوص نحوه مديريتش روى سكو مى گويد:مديريت من هرمى است و تلاش كرده ام تمامى زير مجمو عه هاى خود را از تماشاچيان تحصيل كرده انتخاب كنم.بيش از نيمى از ليدر هاى پرسپوليس داراى مدرك تحصيلى ديپلم و بالاتر بوده و در بين آنها دكتر، معلم، وكيل، حقوقدان، فوق ليسانس، مهندس صنايع، افرادى مسلط به زبان هاى خارجى و... ديده مى شوند و با مساعدت هاى حبيب كاشانى از ليدرهاى باشگاه كه قصد ادامه تحصيل دارندحمايت مى شود و اين حاصل تشكيل كانون هواداران است.
شكل گيرى كانون هواداران در تيم هاى مختلف و بالا رفتن سطح اجتماعى تحصيلى تماشاچيان اگر چه جزو نقاط مثبت هوادارى فوتبال در ايران است ولى هنوز فحاشى به داور،مربى و بازيكنان، پرتاپ شىء و نارنجك به زمين بازى و حمله به بازيكنان وكادر مربيگرى وفنى بر قوت خود باقيست.
يافته ها و مشاهدات مربوط به رفتارها و حركات خشن و پرخاشجويانه طرفداران فوتبال در شهر تهران حاكى از اين است كه بخش عمده اى از اين رفتارها و حركات در مقوله پرخاشگرى كلامى جاى مى گيرد و شكل مرسوم خشونت هاى فيزيكى كه در ساير كشورها تحت تأثير عوامل مختلف اجتماعى، فرهنگى، اقتصادى و سياسى مانند مذهب، قوميت، طبقه اجتماعى و غيره بين طرفداران فوتبال رايج است، در بين آنان بسيار به ندرت رخ مى دهد و در صورت وقوع نيز تابع عوامل ديگرى است.
معضلى كه اسماعيل بيگى با صحت گذاشتن بر آن مى گويد: ما ليدرها هم كار مثبت انجام مى دهيم هم كار منفى، ما مسئول طراحى شعار هاى استاديوم هستيم و گاهى هم دستور تحريم تشويق بازيكنان را صادر مى كنيم، ولى يكى از كار هاى خوب ما تغيير شعارها است كه در حال حاضر شعار «داور عزيز دقت كن» را رواج داده ايم.
وى در خصوص انتخاب ليدر ها مى گويد: هميشه قسمت بالاى سكوها تماشاچيان ثابت مى نشينند و ما آنهايى كه توانايى هاى ويژه مديريتى و صداهاى خوبى دارند را شناسايى مى كنيم و مدتى طولانى آنها را آموزش مى دهيم. آنها موظفند كه هر كجا تيم مسابقه داشت و حتى سر همه تمرين ها حضور داشته باشند.
اسماعيل بيگى در خصوص توانايى يك ليدر و هوادار قوى مى گويد: ما توانايى جابه جا كردن يك مسئول را داريم وقادريم يك تشكيلات، مربى يا بازيگر را تخريب كنيم. ما طرح هاى زيادى از جمله طرح پليس ورزشى و پليس هوادار را ارائه داديم ولى متأسفانه افرادى از طرح هاى ما سوء استفاده كردند و در اين ميان پول به جيب زدند.در دوره هاى قبل ما باج مى گرفتيم تا يك باشگاه و يا يك بازيكن را تشويق كنيم ولى در حال حاضر مسئولان باشگاه با كار آفرينى براى ليدر ها آنها را دلگرم مى كنند.
با پيشرفت تكنولوژى و ورود به عصر ارتباطات هواداران تيم ها هم به فكر ارتباط اينترنتى افتادند. وبلاگ مى زنند و در صدد داشتن سايت هواداران هستند. وبلاگ هواداران پرسپوليس واستقلال از جمله دگرگونى ها در سطح اجتماعى تماشاچيان وعلاقه مندان به فوتبال است كه اين روز ها بازار پر عطشى دارد.
به هر حال اين روزها همه تماشاچيان براى به آغوش كشيدن كاپ قهرمانى لحظه شمارى مى كنند. روزهاى پر التهاب و تبدار، روزهاى انتظار ولى آنچه بر اين فشار روحى افزون مى شود،آتش تند هوادارانى است كه بى هوا، هواى مربيان و تيم ها را ندارند.