محمد گل صمنلو

شما اى انسان هاى روى زمين كه هفته اول ارديبهشت را به نام زمين مزين كرده ايد، از اين كه يك روز سال را نيز به ياد من افتاده ايد متشكرم. هرچند كه همه روزه بار سنگين شما را بر دوش مى كشم با اين همه مشاهده آسايش و آرامش انسان ها از سنگينى اين بار مى كاهد. اما بايد اعتراف كنم كه با همه علاقه ام براى فداكارى در راه بشريت، ديگر تحمل ام كمتر شده است. شما انسان ها با ساختن برج ها و آسمانخراش هاى غول پيكر هر روز بار سنگين ترى را بر من تحميل مى كنيد. با كندن هزاران متر در اعماق ذهن من به نام كشف معادن همه ثروتم را به تاراج مى بريد. روزانه ده ها تن مهمات جنگى ويرانگر را بر روى من مى ريزيد. خون بيچارگان را در فلسطين، عراق و بسيارى از جاهاى ديگر مى ريزيد و زمين را پر از فتنه و دشمنى مى كنيد. اشك مادران ستمديده هر روز قلبم را جريحه دارتر مى كند. من همه اينها را مى بينم اما به خاطر مسئوليتى كه خداوند براى راحتى انسان ها به عهده ام گذاشته است تحمل مى كنم. اما عده اى از شما از صبر و شكيبايى من سوءاستفاده مى كنيد و دانسته يا ندانسته بر روى اعصابم راه مى رويد. آيا از خشم زمين غافل شده ايد. آيا فراموش كرده ايد كه مى توانم با زمين لرزه هايم همه شما را زهر ترك كنم و يا دهان باز كنم و بسيارى از شما را از هستى تان ساقط كنم. آيا به درياچه اى كه چند روز پيش در كشور شيلى در عرض چند لحظه بلعيدم انديشيده ايد بهتر است كمى به خود بياييد و در حفاظت از زمين كه در واقع حفاظت از خودتان است فكر كنيد. مى دانيد كه من همه انسان ها را دوست دارم و بويژه به كودكان عشق مى ورزم ولى شما حق نداريد كه از محبت و صداقت من سوءاستفاده كنيد. از شما مى خواهم كه به جاى بريدن درختان جنگل ها تا مى توانيد درخت بكاريد. نگهدارى از زمين را به فرزندان خود آموزش بدهيد. اين همه از وسايل يك بار مصرف استفاده نكنيد و به جاى آنها از ظروف قابل شست وشو استفاه كنيد تا اين همه زباله در روى زمين انباشته نشود. براى جلوگيرى از آلودگى هوا از وسايل نقليه عمومى استفاده كنيد. به طبيعت عشق بورزيد و به آن آسيب نرسانيد. فيلترهاى هوا و روغن اتومبيل خود را به طور منظم تعويض كنيد. زباله ها را در طبيعت جا نگذاريد. آب آشاميدنى را بى جهت هدر نكنيد. از آفت كش هاى غيرسمى استفاده كنيد. در پارك ها و جنگل ها از افروختن آتش جلوگيرى كنيد. چشمه ها را گل آلود نكنيد. از زمين خوارى در زمين بپرهيزيد. در زمين به انسان ها ظلم نكنيد. توازن طبيعت را به هم نزنيد. پرندگان و همه حيوانات را دوست بداريد. از ايجاد آلودگى صوتى در زمين مانند بوق زدن هاى بى جهت پرهيز كنيد. براى آرامش من شعر بگوييد و كتاب ها و نوارهايى را در آموزش نگهدارى زمين چاپ و پخش كنيد. تا حد امكان به بازيافت مواد كمك كنيد. زمين هاى باير را آباد گردانيد. خدا را بر روى زمين بيشتر عبادت كنيد تا آرامش من بيشتر شود. عدالت و انصاف را رعايت كنيد تا بيچارگان به زمين و زمان نفرين نكنند. براى آگاهى دانشجويان و دانش آموزان در مدارس و دانشگاه ها اطلاعات كافى در مورد حفظ و حراست از زمين به آنها بدهيد. زمين را پاك نگه داريد تا از تعداد بيماران و بيمارى ها كاسته شود. به بيمارستان ها و خانه هاى سالمندان بيشتر رسيدگى كنيد تا اين زمين سالخورده از شما راضى باشد.

محسن جندقى

گوزن زرد احيا شد و هم اكنون مى توان به جرأت گفت كه طرح احياى اين گونه در معرض انقراض به خوبى اجرا شده است. «دشت ناز» واقع در استان مازندران يكى از سايت هاى احياى گوزن زرد بود. گوزن زرد كه با بى اعتنايى زمانه مواجه شده بود حالا قرار شده نازپرورده شود و اين گونه هم شد. آنچه مى خوانيد گزارش بازديد اصحاب رسانه از دشت ناز و گوزن هاى زرد است، دشتى كه هم اكنون به عنوان يكى از نقاط طبيعت گردى شناخته شده است.
طلوع صبح يكى از روزهاى پائيزى به همراه شمارى از خبرنگاران، خودمان را به منطقه حفاظت شده دشت ناز سارى مى رسانيم. اين منطقه با وسعتى حدود ۵۵هكتار در ۳۵ كيلومترى شمال شرقى شهرستان سارى واقع شده است. منطقه اى سرسبز كه با پوششى از درختان انبوه و سر به فلك كشيده مكانى زيبا در استان مازندران براى طبيعت گردى است. در اين منطقه تعدادى از گونه هاى منحصر به فرد گوزن زرد ايرانى نگهدارى مى شوند. در بدو ورود با استقبال گرم محيط بانان اين منطقه روبه رو مى شويم.
يكى از كارشناسان درباره گوزن زرد توضيح مى دهد: گوزن زرد، بدنى زرد مايل به قرمز با خال هاى سفيد دارد. ميانگين عمر اين گونه جانورى ۲۰ سال است و غذاى اصلى آن ذرت، جو و بلوط است. گوزن زرد گروهى زندگى مى كند و در فاصله نيمه شب تا سحر بيشترين فعاليت را دارد. نوزاد آنها بى درنگ پس از تولد مى تواند راه برود. رشد شاخ در نرها از يك سالگى شروع مى شود. در زمستان شاخ ها مى افتد و در پى آن شاخ هاى جديد شروع به رشد كرده و در تابستان تكميل مى شوند.
در دنيا به طور كلى دوگونه گوزن زرد وجود دارد: يك گونه در ايران و گونه اى ديگر در اروپا. گوزن زرد ايرانى گونه منحصر به فرد ايرانى است كه در چند دهه گذشته توانسته است خود را با سازگارى ظريفى از خطر انقراض نجات دهد.
در دهه ۳۰ شمسى تصور مى شد كه اين گونه در ايران كاملاً منقرض شده است، اما در سال ۱۳۳۴ برحسب اتفاق گله اى از اين حيوان ازسوى گروهى از مهندسان آلمانى كه به خوزستان سفر كرده بودند شناسايى و به فردى به نام اوپل كه صاحب باغ وحشى خصوصى در آلمان بود اطلاع داده شد. وى با هزينه شخصى اقدام به زنده گيرى آنها كرد و تعدادى را به آلمان برد و تعدادى را به ايران داد كه در منطقه «دشت ناز سارى» رهاسازى شدند.
بعد از تمام شدن بحث هاى كارشناسى، زمان طلايى فرا رسيد. دوستان و همراهان به دو دسته تقسيم شدند. قرار شد به علت طولانى بودن مسير و جلوگيرى از پراكندگى بازديد كنندگان از تراكتور استفاده شود. گروه اول سوار بر ترك بارى تراكتور شدند. يكى دو نفر نيز كنار راننده تراكتور نشستند و راه افتادند. سوار شدن دسته جمعى بر روى تراكتور آدم را ياد عروسى هاى روستاها و آبادى ها مى اندازد كه با چه شور و شعفى انجام مى شود. تا بازگشت گروه اول، برخى از خبرنگاران اين فرصت را پيدا مى كنند تا سؤالات بيشترى از مدير و محيط بانان مجموعه بپرسند. مدير مجموعه دشت ناز از راه اندازى سايت مجازى دشت ناز ياد مى كند و اذعان مى دارد با اين كار قصد دارند گردشگران زيادى را جذب اينجا كنند.
تراكتور به حركت درمى آيد، تلوتلو خوردن و تكان خوردن شديد پشت تراكتور اين اجازه را نمى داد به راحتى از مناظر فيلم و عكس تهيه كنيم. بعد از پيمودن يك مسير چهار، پنج دقيقه اى ناگهان يكى از همراهان با صداى بلندى توجه همه را به سمتى كه نشان مى داد جلب كرد. پنج، شش گوزن در حال تاخت بودند. از راننده تراكتور خواهش كرديم بايستد تا عكس بگيريم، كه گفت: جلوتر برويم بهتر است، گوزن هاى بيشترى را مى بينيد فقط دعا كنيد از ديدن شما نترسند و رم نكنند. تصميم گرفتيم كه سروصداى كمترى بكنيم تا اين اتفاق پيش نيايد. آقاى راننده گفت: من هر روز با اين تراكتور براى اين زبان بسته ها غذا مى آورم. اين ها هم با شنيدن صداى تراكتور نزديك مى شوند تا جيره غذاييشان را دريافت كنند. راست مى گفت: گوزن ها يواش يواش نزديك مى شدند، فكر كنم فاصله به ۷۰ ـ ۶۰ متر مى رسيد، تراكتور ايستاد تعدادى از بچه ها پياده شدند تا عكس هاى بهترى بگيرند. چه منظره اى، واقعاً زيبا بودند خال هاى روى بدنشان را مى شد از طريق بعضى دوربين ها شمرد. يك گله ديگر از گوزن ها درسمت چپ به ما نگاه مى كردند، انگار اينچنين مهمان هاى پر سروصدايى نديده بودند. يكى از خبرنگارانى كه همراه ما آمده بود گفت قصد دارد همان جا بماند تا بلكه بتواند عكس هاى بهترى از فاصله نزديك بيندازد.
براى انتقال گوزن زرد ايرانى ۱۵ سايت در كشور شناسايى شده كه تعدادى از آنها به زيستگاه اصلى شان در خوزستان (كرخه و دز) انتقال يافتند و به تدريج به سايت هاى ديگر انتقال پيدا خواهند كرد. براى همين پيش بينى شده كه تعدادى از اين گوزن ها از پارك ملى درياچه اروميه و دشت ناز سارى به اين مناطق انتقال پيدا كنند. گوزن زرد جزو وحوش در خطر تهديد انقراض محسوب مى شود. هم اكنون هم از نظر جمعيتى از وضعيت بسيار خوبى برخوردار شده و براى پيشگيرى از آسيب ديدن محيط تعدادى از آنها پس از زنده گيرى به زيستگاه هاى مناسب منتقل خواهند شد. انتقال گوزن زرد به جزيره اشك اروميه در سال ۱۳۵۶ و با انتقال سه رأس از اين گوزن ها از مناطق رشت و سارى صورت گرفته است كه با توجه به سازگارى محيطى پس از زاد و ولد دراين سال ها تعدادشان هرسال در حال افزايش است كه درواقع ما با اين انتقال ها از خطر انقراض زيستگاه هاى اين گونه، جلوگيرى مى كنيم.