• تضعيف ارزش دلار، افزايش قيمت نفت و افزايش هزينه هاى حمل و نقل مهمترين عوامل رشد قيمت هاى جهانى مواد غذايى است.
• بررسى هاى فائو نشان مى دهد قيمت جهانى مواد غذايى طى ماه مارس ميلادى بيش از ۵۷ درصد رشد داشته است.
• قيمت بالاى محصولات زراعى از جمله غلات باعث انتقال افزايش قيمت در سطح خرده فروشى ساير مواد غذايى شده است.
قيمت ها نقش راهنما را در اتخاذ تصميمات توليدى و مصرفى ايفا مى كنند. در حالى كه توليدكنندگان با ملاحظه قيمت هاى فعلى نهاده ها و قيمت آينده محصولات نسبت به توليد محصولات موردنظر و اختصاص منابع توليد بين آنها تصميم مى گيرند، مصرف كنندگان با توجه به قيمت هاى موجود و قيمت هاى آتى، تصميمات مصرفى خود را اتخاذ مى كنند.در همين حال با توجه به روند جهانى شدن اقتصاد، امروزه قيمت هاى بين المللى نيز در تصميم گيرى هاى اقتصادى يك كشور تأثيرگذارند.
|
|
|
در دنياى كنونى قيمت ها تعيين مى كنند كه چه محصولى، چقدر و چگونه توليد شود. حتى قيمت ها تعيين كننده آن است كه محصولات بايد براى چه كسانى توليد شوند؛ بنابراين، قيمت ها در محدوده وسيعى از قلمروى اقتصاد نقش اساسى دارند. همچنين نقش مؤثرى در توزيع درآمد، بهره ورى عوامل توليد و ايجاد انگيزه در تشكيل سرمايه دارند. علاوه بر اين، نوسانات قيمت ها در زمان هاى مختلف باعث مى شود كه نتوان به سادگى الگوى مشخصى را براى آنها در نظر گرفت و نيز باعث مى شود كه كاربرد بعضى از تكنيك هاى برنامه ريزى توليد مشكل و يا غيرممكن شود. محصولات كشاورزى شامل گندم، برنج، جو، ذرت و دانه هاى روغنى نيز به عنوان مهم ترين محصولات كشاورزى در سطح جهان، از اين قاعده مستثنى نبوده و در طول ماه ها، سال ها و حتى دهه ها دچار نوسان قيمت مى شوند. از جمله اين نوسانات قيمتى مى توان به افزايش چشمگير قيمت اين محصولات در ماه هاى اخير اشاره كرد.بررسى هاى سازمان كشاورزى و مواد غذايى ملل متحد (فائو) نشان مى دهد قيمت جهانى مواد غذايى طى ماه مارس ميلادى (اسفند- فروردين) بيش از ۵۷ درصد رشد داشته است.شاخص قيمت مواد غذايى كه از سوى فائو استخراج شده طى ماه گذشته به ۲۲۰ رسيدكه اين رقم نسبت به مدت مشابه سال قبل بيش از ۸۰ واحد رشد داشته است.افزايش قيمت گوشت، برنج، ذرت و گندم مهم ترين علل افزايش قيمت مواد غذايى اعلام شده است، قيمت اكثر مواد غذايى از ابتداى سال ۲۰۰۸ روندى كاملاً صعودى داشته و كمبود عرضه و رشد تقاضا، تأثير زيادى بر اين روند داشته است.
بر اين اساس كشورهاى واردكننده غلات در سال هاى اخير قيمت بالاترى جهت خريد محصول از بازارهاى جهانى پرداخته اند كه اين امر منجر به كاهش تقاضاى واردات از سوى اين گروه از كشورها شده است.توأم با كاهش عرضه جهانى براى بيشتر محصولات زراعى در سال هاى اخير شاهد روند رو به رشد تقاضاى جهانى براى محصولات كشاورزى (مصارف مستقيم و غيرمستقيم (صنعتى)) هستيم كه اين امر به دليل عدم پاسخگويى ميزان توليد به نيازهاى جهانى، موجب پائين باقى ماندن سطح ذخاير جهانى شده است. به اين ترتيب قيمت بالاى محصولات زراعى از جمله غلات در زنجيره عرضه مواد غذايى، باعث انتقال افزايش قيمت در سطح خرده فروشى ساير محصولات اساسى و مواد غذايى مانند نان، شير، تخم مرغ، گوشت و.// شده است.
دلايل افزايش قيمت هاى جهانى
افزايش قيمت نفت و فرآورده هاى نفتى افزايش قيمت نفت و فرآورده هاى نفتى به دو دليل باعث افزايش قيمت محصولات كشاورزى شده است؛ يكى افزايش هزينه نهاده هاى توليد و ديگرى افزايش تقاضا براى اين كالاها جهت توليد سوخت هاى زيستى (گياهى) جايگزين سوخت هاى پتروشيمى.
افزايش هزينه هاى حمل ونقلافزايش هزينه هاى سوخت، مصرف بالاى سوخت در كشتى ها و مسيرهاى طولانى ضمن افزايش هزينه هاى حمل با كشتى، نرخ هاى حمل ونقل را در بازارهاى كشاورزى بيشتر از گذشته مهم ساخته است. بررسى ها نشان مى دهد نه تنها قيمت هاى حمل ونقل، هزينه هاى انتقال را افزايش داده بلكه در الگوى جغرافيايى تجارت نيز تغييراتى ايجاد كرده است. بسيارى از كشورها به جهت كاهش در هزينه هاى حمل ونقل به دنبال واردات از منابع نزديك تر هستند.
تضعيف ارزش دلار آمريكا در حقيقت كاهش ارزش دلار در مقابل ساير پول هاى رايج (اصلى) موجب افزايش قيمت هاى جهانى در اقتصادهاى غيردلارى شده و كشورهايى كه پول رايجشان را تقويت نكرده اند فشار افزايش در قيمت كالاها (به دلار) را متحمل خواهند شد.
بررسى روند افزايش قيمت گندم
قيمت جهانى گندم در سال ۲۰۰۷ ميلادى رو به افزايش بوده و در هفته نخست سپتامبر به بيشترين ميزان خود (تقريباً دو برابر مدت مشابه سال قبل) رسيده بود. اين روند موجب شد تا مشتريان قيمت هاى بالاترى براى مواد غذايى پرداخت كنند. اگرچه يارانه هاى قابل توجهى در سراسر جهان به محصولات غذايى اختصاص يافته باز هم افزايش قيمت محصولات خوراكى تأثير خود را بر روى شاخص هاى تورم در سراسر جهان گذاشت. از سوى ديگر، مؤسسات مالى نيز به طور روزافزونى در بازار معاملات آتى محصولات كشاورزى سرمايه گذارى مى كنند. در سال گذشته ميلادى معامله ۳ تريليون دلارى انواع غله در بورس شيكاگو ـ كه بزرگ ترين بازار معامله انواع غلات در جهان محسوب مى شود ـ به ثبت رسيد كه گندم در بين انواع محصولات كشاورزى، بيشترين توجه را به خود جلب كرده بود. كارشناسان بر اين باورند كه طى سال هاى اخير، مشكلات آب و هوايى، توليد گندم را در بزرگ ترين كشورهاى توليدكننده آن يعنى آمريكا، كانادا و اروپا با افت توليد مواجه كرده و به همين دليل عرضه اين محصول در بازارهاى جهانى كاهش يافته و ذخاير جهانى آن در سطح پائينى قرار دارد. در اين ميان از آنجايى كه احتمال دارد صادرات گندم روسيه هم كاهش يابد، چشم تمام توليدكنندگان دنيا به كشورهايى چون استراليا و آرژانتين دوخته شده است.
بررسى روند افزايش قيمت جو
جو ديگر محصولى است كه قيمت آن در بازارهاى جهانى افزايش يافته و دليل آن هم اين است كه قيمت اين محصول به تصميم كشاورزان براى نوع كشت بستگى دارد. قيمت هاى بالاى گندم باعث افزايش قيمت جو شده است، زيرا جو را مى توان به جاى گندم جايگزين غذاى احشام كرد. در عين حال، افزايش تقاضا براى سوخت هاى گياهى، قيمت جو را بالاتر برده است. در آمريكا كه استفاده از اين گونه سوخت ها تشويق مى شود، كارخانه هاى توليد سوخت گياهى (Biofuel)، يك پنجم محصول جو اين كشور را به خود اختصاص مى دهند.
ذرتقيمت ذرت با رشدى فزاينده در جهان همراه بوده است.يكى از دلايل بالا رفتن ميزان تقاضا براى خريد ذرت در سطح كشورهاى توليدكننده و صادركننده، استفاده ناگهانى و بيش از اندازه اين محصول در توليد الكل اتيليك و تغيير نگاه به اين محصول در صنعت، از محصولى با كاربرد وسيع به عنوان خوراك دام و طيور به محصولى صنعتى بوده كه سطح خريد اين محصول را به طور ناگهانى افزايش داده است. اين رشد شديد قيمت ذرت در بازار بورس جهانى، منجر به سود بالاى خريداران سهام ذرت در بورس شيكاگو شده و خريداران و سرمايه گذاران اين محصول با وجود نزديك شدن به فصل تغيير قيمت (مطابق معمول كاهش قيمت) تمايل به فروش و از دست دادن سهام تصاعدى محصول را نشان نداده و رشد قيمت محصول همچنان ادامه دارد.
تأثير افزايش قيمت جهانى بر اقتصاد كشور
به هر جهت جدا از اثر نهايى تورم زايى افزايش قيمت ها در يك اقتصاد (ملى و فراملى)، افزايش قيمت هاى جهانى محصولات براساس تقسيم بندى كالاها به دو دسته وارداتى و صادراتى بر اقتصاد يك كشور تأثير گذار خواهد بود.
|
|
|
به نحوى كه افزايش قيمت جهانى كالاى صادراتى براى كشور صادركننده باعث افزايش صادرات و درآمد ارزى آن كشور خواهد شد در حالى كه افزايش قيمت جهانى براى كالاهاى وارداتى براى كشور واردكننده -در صورتى كه توليدات داخلى ميزان تقاضاى كشور را پوشش ندهد- هزينه بيشترى بر دولت تحميل خواهد كرد.از آنجا كه بيشتر افزايش قيمت جهانى در كالاهاى وارداتى كشور مشاهده مى شود اثرات منفى آن در بخش كشاورزى منجر به بالا رفتن سطح قيمت محصولات مصرفى (چه وارداتى و چه مشابه در داخل) مى شود.از سوى ديگر افزايش قيمت وارداتى محصولات به عنوان خوراك طيور و يا كاربرد صنعتى، افزايش قيمت محصولات نهايى توليدى در داخل مانند گوشت مرغ و تخم مرغ را رقم مى زند.اين در حالى است كه با واردات همزمان اين محصولات با قيمت پائين تر از قيمت تمام شده در داخل عرضه اين گونه محصولات و بالطبع درآمد توليدكنندگان كاهش مى يابد كه در جاى خود قابل تأمل است.
راهكارهاتغيير الگوى كشت محصولات زراعى يكى از مهمترين راهكارهايى است كه مى تواند خسارات ناشى از افزايش قيمت هاى جهانى محصولات كشاورزى را در داخل كشور كاهش دهد.دولت مى تواند با ايجاد شرايط ترجيحى براى توليدكنندگان زمينه توسعه كشت محصولات زراعى براساس الگوى كشت جديد را فراهم كند.كاهش واردات محصولات به سطح مازاد تقاضاى داخلى راهكار ديگرى است كه مى تواند در اين خصوص به كار گرفته شود.ضمن اين كه واردات كالاهاى اوليه، همزمان با سياست توسعه كشت آنها (با قيمتى بالاتر از قيمت تمام شده در داخل) از طريق قابل رقابت بودن محصولات توليدى در داخل مى تواند موجب تشويق توليدكنندگان به توليد بيشتر و تحقق هر چه زودتر اين برنامه شود.
منبع: مؤسسه پژوهش هاى برنامه ريزى و اقتصاد كشاورزى