رؤيا ملكى
اين بناى آجرى قديمى سر به آسمان كشيده، مخزن اسرار است، راويان لب بسته تاريخ، آنها خاطره ترور حسن على منصور را در دل دارند، خاطره به توپ بسته شدن مجلس توسط محمد على شاه را تداعى مى كنند. آجر هايى كه با معمارى ايرانى هويت دار شده اند؛ عمارتى آجرى كه همسايه ديوار به ديوار خانه ملت است.
اينجا كتابخانه مجلس شوراى اسلامى است، نشسته در ميدان بهارستان، چند قدم دور تر ازساختمان مدرن وهرمى شكل مجلس كه در عين تضاد بنايى درصلح كامل، با مجلس نشينان همسايگى مى كند؛ يكى از قديمى ترين بناهاى مركز پايتخت كه پايتخت نشينان آن را از ميرزا حسين خان سپهسالار به ارث برده اند. مجموعه بهارستان پس از پيروزى جنبش مشروطه و تشكيل مجلس قسمتى از آن به خانه ملت تبديل شد و عمارت هاى ديگرش هر كدام كاربردى جديد پيدا كرد.
مورخان از سرگذشت اين عمارت مى گويند: ساختمان فعلى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى كه كتابخانه مجلس، نخستين بار در آنجا گشايش يافت بخشى ازخانه حسين خان سپهسالار بود كه ناصرالدين شاه پس از مصادره باغ و خانه سپهسالار ابتدا اين مجموعه را به سوگلى خود انيس الدوله بخشيد و پس از درگذشت او به عزيزالسلطان سردار مليجك داد ومليجك آن را به اسدالله كردستانى فروخت و مجلس به پيشنهاد آيت الله شهيد سيد حسن مدرس از محل جريمه ها، آن را از اسدالله كردستانى خريد و كالسكه خانه واصطبل اين مجموعه براى كتابخانه در نظر گرفته شد و پس از آن زير نظر استاد جعفر خان معمار كاشانى، كه بعد ها معمار مجلس شد، به صورت كتابخانه در آمد. كتابخانه در اين محل، تشكيلاتى ساده و ابتدايى داشت كه شامل يك قرائتخانه، دفتر مدير و كاركنان و سه اتاق كوچك براى مخزن كتاب هابود.
محمد خانعلى كارشناس مسئول روابط عمومى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى نيز با تأييد اين تاريخ مى گويد: در آغاز (سال هاى ميان ۱۳۰۲ - ۱۲۹۱) پيش از آنكه كتابخانه مجلس در ساختمان ويژه افتتاح شود و رسماً آغاز به كار كند، كتاب هايى كه به صورت خريدارى يا اهدا براى مجلس فراهم مى شد در دو اتاق كوچك و تو درتو در قسمت شرق حوضخانه نگهدارى و در چند قفسه چوبى چيده مى شد.
اين كتابخانه كوچك همواره مورد مراجعه و استفاده نمايندگان بود و مرحوم مؤتمن الملك حسن پيرنيا، رئيس مجلس، توجه فراوان به آن داشت و مدت هاى طولانى را در آنجا به مطالعه مى پرداخت.
در آغاز قرار بود كتابخانه را در همان محل حوضخانه افتتاح كنند، اما اين كار به دليل پيشامد ها و موانع مختلف، انجام نگرفت ومرحوم مؤتمن الملك پيرنيا با افتتاح كتابخانه در آن جاى كوچك مخالفت كرد. او معتقد بود بايد نخست محل مناسبى براى كتابخانه در نظر گرفته شود.
پس از چندى كه مجلس در دوره پنجم تقنينيه خانه و باغ عزيز السلطانى (مليجك) را خريدارى كرد، تصميم گرفتند قسمتى از آن را پس از آماده سازى و تغييرات لازم به كتابخانه اختصاص دهند و كتاب ها را به آنجا منتقل كنند.
در سال ۱۳۰۲ كوشش هايى كه براى تأسيس كتابخانه انجام مى گرفت به نتيجه رسيد و كتابخانه از جايگاه موقت خود (در حوضخانه) به ساختمانى در سمت شرقى مجلس كه براى كتابخانه ساخته و آماده كرده بودند منتقل شد و پس از نزديك به دو سال، در سال ۱۳۰۴ گشايش يافت و زيرنظر يوسف اعتصام الملك آشتيانى (پدر پروين اعتصامى) رسماً آغاز بكار كرد.
قسمتى از خانه حسين خان سپهسالاركه قبلاً كالسكه خانه و اصطبل بود زير نظر استاد جعفرخان معمار كاشانى كه بعد ها معمار مجلس شد به صورت كتابخانه درآورده شد و حالا اين مكان بيش از ۲۱۸هزار و۹۶۴ جلد كتاب را در دل خود جاى داده است؛ كتابخانه اى كه در سال ۱۳۰۴ در حالى كه تنها يك قرائتخانه، دفتر مدير وكاركنان و سه اتاق كوچك براى مخزن كتاب ها داشت وحالا بعد از كتابخانه آستان قدس رضوى بزرگترين وقديمى ترين كتابخانه كشور محسوب مى شود.
عمارتى آجرى كه خشت طرح اوليه اش را ارباب كيخسرو نماينده اقليت زرتشتى در سال ۱۲۸۷ شمسى بنا گذاشت و از يادداشت هاى او چنين برمى آيد كه شخصاً وظيفه ترتيب و تنظيم تعدادى از نخستين كتاب ها را در قفسه به ترتيب حروف الفبا و نمره گذارى و تنظيم فهرست براى آنها برعهده داشته است.
اسناد موجود در مجلس و اطلاعات بدست آمده گواه آن است كه ارباب كيخسرو شاهرخ با همكارى جمعى از نمايندگان مجلس مانند دكتر رضا افشار، شيخ ابراهيم زنجانى و سيد نصرالله تقوى در فراهم آوردن مقدمات تأسيس كتابخانه مجلس از طرح پيشنهاد تا استقرار و پاگرفتن آن تا چه اندازه كوشش داشتند.
ديگر كسانى كه از آغازگران و پايه گذاران به شمار مى آيند احتشام السلطنه، محمود علامير و محمدعلى ذكاءالملك فروغى است.

* گذرى بر تاريخ
دو سال پس از پيروزى انقلاب مشروطيت، مبتكر طرح كتابخانه مجلس را به مجلس ارائه داد و دايره كتابخانه در نظامنامه داخلى مجلس شوراى ملى، مصوب۱۷ دى ماه۱۲۸۷ قمرى مورد توجه قرار گرفت. ولى اين طرح دستخوش تغييرات شد وچهار دوره زمانى را تجربه كرد.
دوره اول كتابخانه در ساختمان قديمى با شرايطى ساده و مناسب با امكانات آن روز تأسيس شد. اين دوره در اوايل مجلس دوم در سال ۱۳۲۷ هجرى قمرى مطابق با ۱۲۸۷ هجرى شمسى تا افتتاح رسمى آن در ساختمان قديم واقع در قسمت شرقى مجلس در سال ۱۳۴۴ هجرى قمرى مطابق با ۱۳۰۴ هجرى شمسى را شامل مى شود. دوره دوم از افتتاح و آغاز كار رسمى آن در سال ۱۳۰۴ هجرى شمسى تا انتقال آن به ساختمان فعلى را شامل مى شود.
دوره سوم از افتتاح كتابخانه در ساختمان جديد و گشايش آن در ۱۷ بهمن ۱۳۴۱ تا انقلاب اسلامى است ودوره چهارم كه از شروع انقلاب اسلامى تا زمان حال را در بر مى گيرد كه شايد بتوان گفت دوره آرامش كتابخانه مجلس است، اگر چه هنوز كمبود هايى همچون كوچكى فضا و... آن آزار مى دهد.
و حالا اينجا در دل مجموعه بهارستان ۱۲ ميليون سند ملى و تاريخى، ۱۰۰ نقشه قديمى و تاريخى، ۱۰هزار قطعه عكس، ۴۰۰ نوار ريلى، ۱۱۵ فيلم ويدئويى و ۱۰هزار و صد گزارش دولتى واشياى موزه اى نگهدارى مى شود.
به گفته خانعلى در قديم نوارهاى ريلى كه مشروح مذاكرات مجلس شوراى ملى وسنا روى آنها ثبت مى شد به دليل قابليت ضبط دوباره تا چندين بار مورد استفاده قرار مى گرفت به همين دليل تنها نوارهاى اواخر دوران قانونگذارى در كتابخانه مجلس موجود است.
در حال حاضر خانه ملت دو كتابخانه دارد. دو كتابخانه كه هر كدام محافظ ثروت هاى نوشتارى زيادى هستند.
وى مى گويد : در كتابخانه شماره ۱ مجلس، ۲۲۸ هزار جلد كتاب نگهدارى مى شود. ۵۵ هزار جلد از اين كتاب ها لاتين و بقيه به فارسى و عربى است.
مجموعه كتاب هاى خطى اين كتابخانه ۲۴ هزار جلد و كتاب هاى چاپ سنگى و عربى حدوداً ۵ هزار جلد است. در كتابخانه شماره ۲ مجلس، ۵۰ هزار جلد كتاب در موضوع هاى اسلام شناسى، ايران شناسى و شرق شناسى موجود است.
در بخش اسناد كتابخانه مجلس شوراى اسلامى ۱۱ ميليون سند از نمايندگان مجلس و كاركردهاى آنها نگهدارى مى شود. كتابخانه مجلس شوراى اسلامى داراى سه بانك اطلاعاتى است. در بانك شماره،۱ اطلاعات مربوط به كتاب هاى كتابخانه شماره ۱ البته به غير از كتاب هاى چاپ سربى و سنگى يافت مى شود. موضوع اصلى كتاب هاى كتابخانه شماره ،۱ در زمينه علوم انسانى بخصوص رشته هاى حقوق، فقه و اسلام شناسى است.
بانك اطلاعاتى شماره ،۳ شامل مجموعه كتاب هاى چاپى فارسى، عربى و لاتين و كتاب هاى چاپ سنگى و سربى كتابخانه شماره ۲ است.
در بانك اطلاعاتى شماره ۴ اطلاعات مربوط به كتاب هاى چاپ سربى و سنگى كتابخانه شماره ۱ موجود است.
وى ادامه مى دهد:تعداد كتابهاى چاپى فارسى و عربى در دو كتابخانه مجلس به ۱۶۶ هزار و۶۹۳ جلد مى رسد، همچنين ۵۲هزار و۲۷۱ جلد كتاب شامل كتابهاى چاپى لاتين در اين گنجينه وجود دارد.
كتابخانه مجلس مشترك هزار و ۳۰۰ نشريه ادوارى است كه از اين تعدادهزار و۲۵۰ نشريه فارسى و بقيه خارجى هستند و نيز ۳۳ هزار نشريه و مجله را آرشيو دارد.
همچنين آنچه كه اكنون كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراى اسلامى را به صورت يك گنجينه كم نظير درآورده مجموعه اى از اسناد است كه از جمله مهمترين اين اسناد، مى توان به نامه ها و فرمان هاى مربوط به مشروطيت اشاره كرد. از ديگر بخشهاى درخور توجه مجلس، مجموعه نقاشى ها و عكس هاى تاريخى است كه آثار كمال الملك در آن ميان جايگاه ويژه اى دارد.
از كتاب ها، نشريه ها، اسناد و اشيايى كه به تدريج اهدا و يا خريدارى شده است كتاب هاى چاپى، گنجينه نسخ خطى، نشريات، مجموعه هاى اهدايى، اسناد تاريخى و ملى، اسناد و انتشارات سازمان ملل و مجامع بين المللى وابسته، گزارش هاى دولتى، ميكروفيلم نسخ خطى و نشريات قديمى، تصاوير ديجيتالى نسخ خطى و نشريات قديمى، اشياى موزه اى شامل تابلوهاى نقاشى، هداياى مقامات رسمى ديگر كشور ها به رؤساى مجلس شوراى اسلامى و... است كه دانشجويان مقطع كارشناسى به بالا، كاركنان دولت، اساتيد دانشگاه و حوزه علميه، طلاب حوزه علميه، محققين و پژوهشگران مى توانند به آنها دسترسى داشته باشند.
كتابخانه مجلس روزهاى شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۸ صبح تا ۱۵‎/۳۰ بعد از ظهر از افراد حائز شرايط جهت عضويت استقبال مى كند.

* دسترسى آنلاين
كتابخانه مجلس شوراى اسلامى داراى يك پايگاه اطلاع رسانى به نشانى www.majlislib.com است كه متأسفانه نزديك به يك سال است به روز نشده است تا جايى كه نمى توان هيچ اطلاعات دقيقى از تعداد كتاب ها وحتى ساختمان جديد كتابخانه مجلس از آن استخراج كرد ولى در اين سايت بانك اطلاعاتى نمايندگان مجلس، قوانين و مقررات، متن كامل مصوبات مجلس شوراى اسلامى، طرح ها، لوايح، نشريات كشور، گزارش هاى دولتى، مجلات تخصصى كتابدارى، نشريات الكترونيك و پايان نامه هاى كشور به چشم مى خورد. در بخش ديگر سايت موتورهاى جست و جو در «وب» معرفى مى شود. مهمترين اين موتورها، موتورهاى جست و جوى آموزش، بهداشت، علوم پزشكى، دولت و سياست، علوم كتابدارى و مرجع است.
از ديگر بخش هاى مهم سايت، اخبار كتابخانه، معرفى مركز پژوهشى كتابخانه، مركز اسناد و معرفى انتشارات مجلس است كه مهمترين كتاب هاى اين انتشارات را معرفى مى كند. در اين سايت مى توان چارت و اساسنامه كتابخانه، نام مديران و آدرس هاى اينترنتى آنها، انتشارات، مجموعه هاى اهدايى و.... را جست وجو كرد.
همچنين شما مى تواند به كتابخانه مجلس پيشنهاد خريد كتاب و مجله دهيد و منابع مورد نياز خود كه در كتابخانه مجلس موجود نيست را براى خريد به آنها معرفى كنيد.

* چاپ نشريه
از جمله كارهاى مهم كتابخانه مجلس شوراى اسلامى، آغاز چاپ يك نشريه از سال ۱۳۷۹ با نام «نامه بهارستان» است. اين مجله هر شش ماه يكبار منتشر مى شود و دومين نشريه چاپى مجلس پس از «مجلس و پژوهش» است. نامه بهارستان، مجله مطالعات و تحقيقات نسخه هاى خطى است و به سه زبان منتشر مى شود.
«پيام بهارستان» مجله ديگرى است كه نشريه كتابخانه، موزه و مركز اسناد مجلس شوراى اسلامى است و به صورت ماهانه منتشر مى كند، اين ماهنامه از سال ۱۳۸۰ به چاپ مى رسد.