پرستو رفيعى
تالاسمى واژه اى يونانى است كه از دو كلمه «تالاس» (Thalassa) به معنى «دريا» و «امى» (Emia) به معنى «خون» تشكيل شده است. تالاسمى نوعى كم خونى ارثى و ژنتيكى است كه براى اولين بار در سال ۱۹۲۵ از سوى دكتر توماس كولى (Thomas .B.couley) معرفى شد و از آنجا كه اين بيمارى در نواحى مديترانه اى بيشتر ديده مى شود، به آن «آنمى مديترانه اى» نيز مى گويند. اين بيمارى ارثى خونى به علت ايجاد اشكال در ساخت زنجيره هاى پروتئينى هموگلوبين به وجود مى آيد و به هيچ وجه مسرى نيست.
* انواع تالاسمى
تالاسمى ماژور: تالاسمى ماژور يا كم خونى شديد به علت كمبود شديد پروتئين بتا در هموگلوبين ايجاد مى شود. پس از تولد هنگامى كه هموگلوبين جنينى (هموگلوبينى كه قبل از تولد در بدن نوزاد ساخته مى شود) از بين مى رود و هموگلوبين بالغ به علت نقص و اختلال زنجيره بتا ساخته نمى شود، بيمارى با رنگ پريدگى تا حد زرد شدن پوست، شير نخوردن و يا بى حالى كودك نمايان مى شود. برآمدگى شكم و ادرار تيره از ديگر علائم اين بيمارى است. در صورتى كه بيمارى درمان نشود، مراكز خون ساز بدن مانند طحال و كبد براى جبران كم خونى اقدام به خونسازى مى كنند و به صورت غيرطبيعى بزرگ مى شوند. حجم مغز استخوان نيز افزايش مى يابد و موجب بزرگ شدن سر، برآمده شدن پيشانى و برجستگى گونه مى شود. كودك مبتلا به بيمارى هم به نارسايى قلب، كبد، پانكراس و ديابت، نارسايى رشد و اختلالات روانى مبتلا مى شود و در نهايت، بيمارى مرگ او را به دنبال دارد. فرد مشكوك به تالاسمى آزمايش كامل خون (CBC) مى دهد و اين آزمايش اطلاعات مربوط به ميزان هموگلوبين را در اختيار پزشك مى گذارد. در صورتى كه بيمارى به درستى درمان شود، فرد مى تواند مانند يك انسان سالم زندگى كند، اما درمان نشدن آن هميشه به مرگ در دوران كودكى منجر مى شود. درمان نگهدارنده، تزريق خون مكرر و مرتب به بيمار از راه هاى درمانى است كه براى حفظ سطح مناسب هموگلوبين خون (حدود ۱۰) انجام مى گيرد. با اين روش بيمار مى تواند به خوبى رشد كند، فعاليت هاى روزمره خود را انجام دهد، به تغييرات استخوانى مبتلا نشود و البته عمرى طولانى تر داشته باشد، اما با تزريق طولانى مدت خون، آهن به صورت مرتب وارد بدن مى شود. از آنجا كه بدن به شكل طبيعى مقدار كمى آهن دفع مى كند، آهن اضافه به تدريج در اعضاى مختلف رسوب مى كند و به آنها صدمه مى زند. براى جلوگيرى از اين مشكل از داروهاى آهن زدا استفاده مى شود كه با آهن داخل خون تركيب شده و از طريق ادرار و مدفوع دفع مى شود.درمان قطعى اين بيمارى پيوند مغز استخوان است و خواهر و برادر و بعد از آنها پدر و مادر بهترين گزينه ها براى اهداى مغز استخوان به بيمار مبتلا به تالاسمى هستند.
تالاسمى اينترمديا: در اين نوع از بيمارى زنجيره هاى بتا به مقدار كمى ساخته مى شود. شدت علائم تالاسمى اينتر مديا از تالاسمى ماژور كمتر بوده و همچنين علائم آن در سنين بالاتر بروز مى كند. در اين نوع بيمارى نيز نياز به تزريق خون كمتر است.
تالاسمى مينور: تالاسمى مينور يك نوع كم خونى است كه علامت خاصى ندارد. در اين حالت كمبود پروتئين به حدى نيست كه در عملكرد هموگلوبين اختلال ايجاد كند و افراد مبتلا به آن با افراد سالم هيچ تفاوتى ندارند. بيمارى اين افراد فقط با آزمايش تشخيص داده مى شود، اما اگر دو فرد مبتلا به تالاسمى مينور با هم ازدواج كنند، ممكن است فرزندشان از هر كدام از والدين يك ژن نرمال دريافت كند و سالم باشد. اين احتمال حدود ۲۵ درصد است، اما گاهى نوزاد از هر يك از والدين يك ژن تالاسمى دريافت مى كند و در نتيجه نوزاد داراى دو ژن تالاسمى به تالاسمى ماژور مبتلا مى شود. احتمال بروز اين حالت نيز ۲۵ درصد است. در حالت سوم كه احتمال بروز آن ۵۰ درصد است، نوزاد از يكى از والدين ژن نرمال و از ديگرى ژن تالاسمى دريافت مى كند و به تالاسمى مينور مبتلا مى شود.انجام آزمايش خون قبل از ازدواج مهمترين روش پيشگيرى است. دو فرد مبتلا به تالاسمى مينور نبايد با هم ازدواج كنند، اما اگر ازدواج كردند يا زوجى بعد از ازدواج متوجه شوند كه هر دو مينور هستند، براى داشتن فرزند سالم بايد قبل از بچه دار شدن به مراكز مشاوره ژنتيك مراجعه كنند و آزمايش هاى مخصوص را بدهند. در اين مراكز در هفته ۱۰ تا ۱۲ باردارى از جفت نمونه بردارى مى شود و بررسى DNA روى آن صورت مى گيرد. در صورتى كه تشخيص داده شود جنين سالم يا مينور است، هيچ اقدامى نمى شود، اما در صورت ابتلا به تالاسمى ماژور سقط جنين البته با كسب اجازه شرعى انجام مى شود.

ميوه ها از مهم ترين گروه هاى مواد غذايى براى حفظ سلامتى، شادابى و تنظيم عملكرد بخش هاى مختلف بدن هستند كه آب،ويتامين، املاح، فيبر غذايى و تركيبات سلامتى بخش گياهى (رنگدانه ها) مورد نياز بدن را تأمين مى كنند.
مصرف و دريافت روزانه مقدار كافى از ميوه ها، موجب حفظ سلامتى، شادابى و طراوت پوست مى شود. اين گروه غذايى شامل انواع ميوه هاى تازه، آبميوه هاى تازه طبيعى، كمپوت ميوه ها و ميوه هاى خشك است.
* چقدر بخوريم
بايد روزانه دو تا چهار واحد از مواد غذايى را به گروه ميوه ها اختصاص دهيم. هر واحد از اين گروه مواد غذايى برابر است با يك عدد ميوه متوسط مانند سيب، موز، پرتقال، گلابى، نصف گريپ فروت يا نصف ليوان ميوه هاى ريز شامل توت، انگور، انار يا نصف ليوان ميوه پخته يا كمپوت يا يك چهارم ليوان ميوه خشك (انواع برگه ها) كه معادل با سه چهارم ليوان آبميوه تازه و طبيعى است.
* چه ميوه اى انتخاب كنيم
ميوه ها از نظر محتواى ويتامين و املاح با يكديگر متفاوت هستند. به عنوان مثال انواع توت ها و مركبات مثل پرتقال و نارنگى ويتامين ث بيشترى نسبت به سيب دارند و سيب و موز حاوى مقدار زيادى پتاسيم هستند. بنابراين اصل تنوع در انتخاب نوع ميوه هاى مصرفى روزانه بايد رعايت شود.
* فوايد انواع ميوه
سيب: اين ميوه علاوه بر داشتن مقادير زيادى ويتامين، پتاسيم و فيبر غذايى، ماده آنتى اكسيدان «كوئرستين» نيز دارد كه موجب كاهش خطر ابتلا به بيمارى هاى قلبى - عروقى و سكته مى شود. همچنين فيبر غذايى سيب، چربى هاى خون را كاهش داده و موجب افزايش تدريجى قند خون در ديابتى ها مى شود، بنابراين مصرف سيب براى اين بيماران مفيد است.
مركبات: اين گروه از ميوه ها شامل پرتقال، نارنگى، انواع ليمو و گريپ فروت هستند. مركبات منبع غنى از ويتامين ث و فيبر غذايى دارند و ويتامين ث موجود در آنها با افزايش جذب آهن از ابتلا به كم خونى پيشگيرى مى كند. مطالعات نشان مى دهد مصرف روزانه مركبات موجب كاهش ابتلا به بيمارى آب مرواريد (كاتاراكف) مى شود.
گلابى : اين ميوه منبع غنى از ويتامين ث و فيبر است كه ميان وعده مناسبى براى افراد داراى كلسترول بالاى خون و ديابتى ها محسوب مى شود و از اولين غذاهاى كمكى ايده آل براى كودكان است.
انواع توت ها: توت ها علاوه بر مقدار زيادى فيبر غذايى، ويتامين ث و پتاسيم، مقدار زيادى رنگدانه گياهى (آنتوسيانيدين) دارند كه نقش مؤثرى در پيشگيرى از ابتلا به واريس و تخريب ديواره رگ هاى خونى دارد.
توت ها از جمله ميوه هاى كم كالرى هستند كه در رژيم غذايى كنترل وزن توصيه مى شوند. فيبر غذايى انواع توت ها ملين بوده و خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را كاهش مى دهد.
كيوى : منبع بسيار غنى از ويتامين ث، پتاسيم و فيبر غذايى است و آنزيمى به عنوان نرم كننده گوشت دارد.
انار: اين ميوه نيز سرشار از پتاسيم و ويتامين هاى ث و ب است.

ليلا دليخون
شنا يكى از ورزش ها و سرگرمى هاى بسيار مناسب و لذت بخش براى تمامى افراد در سنين مختلف، به ويژه در فصل گرما است. لذت اين تفريح سالم تعداد زيادى را حتى در فصل سرما راهى استخرها مى كند، اما آنچه شايد از سوى برخى كمتر مورد توجه قرار گيرد، آب «سالم» استخرها است. رعايت مسائل بهداشتى به ويژه پاكيزگى آب و تجهيزاتى كه در اين محل ها استفاده مى شود، بايد به طور كامل نظارت و كنترل شوند.معمولاً آب استخرها بر اثر اضافه شدن موادى از بدن شناگران به آن مانند مو، چربى، ميكروب هاى دستگاه تنفس و گوارش و ساير باكترى هاى مضر و مواد زائد روى پوست، آلوده مى شود و چون ميزان اين آلودگى بر اثر شنا و استفاده افراد مختلف از استخرها، به طور مرتب در حال افزايش است، استخر را به محل مناسبى براى آلوده شدن بهره بران آن تبديل كرده است، بنابراين به منظور جلوگيرى از ابتلا به بيمارى بايد به معيارهاى بهداشتى كه براى استخرهاى شنا تدوين شده است، توجه كرد. صافى و شفافيت آب استخر، درجه حرارت، مقدار كلر آزاد و باقيمانده در آب و ميزان موجودات ذره بينى از جمله معيارهايى هستند كه توجه به آنها اهميت زيادى دارد.

نايب رئيس فدراسيون شنا در گفت وگو با خبرنگار «ايران» درباره بهداشت استخرها مى گويد: «با آغاز فصل گرما، معمولاً تعداد مراجعه كنندگان به استخرها افزايش مى يابد، لذا ضرورى است كه مسئولان سازمان تربيت بدنى، اداره كل استان ها و هيأت هاى شناى هر استان، نظارت بر استخرها را بيشتر كنند. معمولاً اداره كل تربيت بدنى استان ها، قبل از شروع فصل تابستان كلاس هاى آموزشى براى مديران استخرها برگزار مى كنند تا آنها بيشتر با مسائل مربوط به بهداشت استخرها آشنا شوند.»
فاطمه سلامى نكته بسيار مهم در اين زمينه را بهداشت آب عنوان مى كند و مى افزايد: «در اين كلاس ها مديران استخرها نحوه اندازه گيرى ميزان كلر آب را مى آموزند تا در صورت كم شدن كلر، به راحتى بتوانند اين ماده را به آب اضافه كنند؛ به خصوص در استخرهاى روباز كه كلر سريع تر در فضا منتشر مى شود.
همچنين با آغاز فصل گرما، بازرسانى از سوى اداره كل تربيت بدنى، به استخرها اعزام مى شوند تا علاوه بر بررسى بهداشت، تعداد دوش هاى آب و سرويس هاى بهداشتى را نسبت به تعداد مراجعه كنندگان بررسى كنند و به عبارتى بر همه استخرها با جديت نظارت مى شود.»
سلامى اظهار مى كند: «براى پيشگيرى از انتقال بيمارى ها و ويروس ها در استخر بايد مراجعان بهداشت فردى و اجتماعى را رعايت كنند و اگر فردى مبتلا به بيمارى هاى پوستى، قارچى، عفونى و غيره است، از مراجعه به استخر خوددارى كند، همچنين دوش گرفتن قبل و بعد از شنا، استفاده از كلاه شنا، حوله، دمپايى شخصى، بسيار ضرورت دارد و به هيچ وجه استفاده از وسايل ديگران يا اجاره كردن آنها توصيه نمى شود.»
وى درباره انتقال بيمارى هاى عفونى در زنان مى گويد: «در صورتى كه ميزان كلر آب به اندازه باشد، مشكلى در اين زمينه براى زنان به وجود نمى آيد، اما اگر زنان هم نكات بهداشتى را رعايت نكنند، علاوه بر اين كه مى توانند بيمارى را به ديگران منتقل كنند، خود نيز هم به علت مستعد بودن، آماده دريافت ميكروب ها و ويروس ها مى شوند، بنابراين رعايت نكات بهداشت فردى بسيار ضرورى است.»
سلامى در ادامه توصيه مى كند: «صاحبان استخرها بايد از مديران باتجربه اى كه سابقه كار در استخر دارند، استفاده كنند و داشتن كارت مربيگرى شنا براى مديران الزامى است. همچنين مديران بايد تجربه نگهدارى سالم آب را داشته باشند تا بتوانند ميزان كلر آن را در هر ساعتى از روز اندازه گيرى كنند و در صورت كم بودن، كلر به آب تزريق كنند.»
دكتر مسعود مردانى، فوق تخصص بيمارى هاى عفونى نيز در اين زمينه مى گويد: «اگر استفاده از استخر با توجه به اصول بهداشتى نباشد، مى تواند براى فرد مشكلاتى را به وجود آورد، چرا كه استخر يك مكان عمومى است و با سلامت همه افراد ارتباط دارد.»وى با تأكيد بر اين كه رعايت بهداشت فردى و اجتماعى هنگام شنا كردن بسيار ضرورى است، مى گويد: «همه افراد قبل از رفتن به استخر بايد دوش بگيرند و اين نكته بسيار اهميت دارد؛ همچنين آب استخر با كلر ضدعفونى مى شود و كلرينه مى تواند باكترى هاى گرم منفى روده اى را از بين ببرد.
مناسب بودن ميزان كلر، باكترى ها و ميكروب ها را از بين مى برد و از سويى ديگر اگر ميزان كلر بيش از حد عادى باشد، موجب حساسيت هاى ريوى و استنشاقى در فرد مى شود.»
وى با هشدار نسبت به اين كه در صورت رعايت نكردن بهداشت، آب استخر مى تواند موجب انتقال بيمارى ها شود، تأكيد مى كند: «والدين بايد به فرزندان خود بياموزند كه از ادرار كردن در آب استخر خوددارى كنند، زيرا اين كار علاوه بر ناپسند بودن موجب بروز عفونت هاى روده اى، انگلى و قارچى مى شود. همچنين در صورتى كه ميزان كلر آب زير حد استاندارد باشد، باكترى هاى گرم منفى روده اى موجب بروز اسهال هاى عفونى مى شوند و در صورت خوردن آب و تماس دست با آب آلوده، اسهال، استفراغ، تب و عفونت روده اى در فرد بروز مى كند. اين مشكل در كودكان بيشتر است.»
دكتر مردانى با هشدار به بيماران مبتلا به عفونت انگلى مى گويد: «در صورتى كه اين افراد قبل از رفتن به استخر دوش نگيرند، آب را آلوده كرده و انگل ها را كه با چشم قابل رؤيت نيستند، در آب پخش مى كنند و درنتيجه موجب بروز اين بيمارى در ديگران با علايم دل درد، تهوع و استفراغ مى شوند. نكته مهم ديگر عفونت هاى قارچى است كه در محيط هاى گرم بيشتر زندگى مى كنند و معمولاً در چين هاى بدن مثل زير بغل و كشاله ران مشاهده مى شود و در صورتى كه فرد مبتلا به اين عفونت ها به استخر برود موجب آلودگى آب و انتقال بيمارى به ديگران مى شود، پس ضرورت دارد افراد از مصرف وسايل مشترك يا اجاره اى همانند حوله، مايو، دمپايى و غيره خوددارى كنند.»
اين فوق تخصص بيمارى هاى عفونى در ادامه تأكيد مى كند: «البته اين مسائل نبايد موجب ترس از مراجعه به استخر شود و افراد را از شنا كردن منصرف كند. بلكه بايد بيشتر به رعايت بهداشت فردى و اجتماعى توجه كرد و مسئولان استخرها نيز بايد به تناوب و بسته به ميزان استفاده، آب استخر را عوض كنند.»
دكتر منصور ميرصمدى، فوق تخصص قرنيه و استاد دانشگاه علوم پزشكى تهران، با بيان اين كه آب استخر مى تواند موجب بروز بيمارى هاى چشمى شود، اظهار مى كند: «آب آلوده استخرها مى تواند موجب مشكلات چشمى در كوتاه مدت و حتى طولانى مدت شود؛ سوزش، قرمزى، حساسيت و تحريك چشم از جمله مشكلات موقتى است كه به خاطر زيادى ميزان كلر به وجود مى آيد و به خودى خود برطرف مى شود. در صورتى كه آلودگى ميكروبى وجود داشته باشد، آدنوويروس ها بروز كرده و منجر به انتقال عفونت ويروسى مى شوند كه بسيار خطرناك بوده و موجب سوزش، درد و قرمزى چشم مى شود، اين عفونت منجر به ورم ملتحمه شده و قرنيه را گرفتار مى كند. به اين بيمارى زخم قرنيه يا كراتيت گفته مى شود.»
وى در ادامه با اشاره به كدورت قرنيه مى گويد: «در صورت بروز اين بيمارى، تارى دائمى چشم به وجود مى آيد. همچنين افرادى كه از لنز استفاده مى كنند، بايد هنگام ورود به استخر لنز خود را بردارند، چرا كه امكان دارد هنگام شنا كردن، لنز از چشم بيرون بيايد و در صورت استفاده مجدد چون روى آن لايه اى از عفونت، قارچ، باكترى و ويروس مى چسبد، مى تواند براى فرد مشكلات خطرناكى را به وجود آورد.»
وى هشدار مى دهد: «اين مشكلات در افرادى كه از لنز نرم استفاده مى كنند، بيشتر است، لذا افرادى كه شماره چشم آنها چندان زياد نيست، مى توانند از عينك استفاده كنند.»

نتايج مطالعات جديد نشان مى دهد گوجه فرنگى نقش بسزايى در تقويت توانايى پوست براى مقابله با تشعشعات ماوراى بنفش كه موجب پيرى زودرس و سرطان پوست مى شود، دارد.
اين يافته پزشكى نشان مى دهد افزودن روزانه پنج قاشق رب گوجه فرنگى يا چند عدد گوجه فرنگى به غذا تأثير زيادى بر تقويت توانايى پوست در برابر اشعه ماوراى بنفش خواهد داشت.محتويات داخل گوجه فرنگى نيز رابطه مستقيمى با كاهش خطر ابتلا به پروستات دارد. به علاوه مصرف روزانه ۱۰ گرم روغن زيتون به همراه پنج قاشق رب گوجه فرنگى به مدت سه ماه، توانايى محافظت پوست در برابر آفتاب سوختگى را ۳۳ درصد افزايش مى دهد.

استفاده از براق كننده هاى لب خطر ابتلا به سرطان پوست را بيشتر مى كند.
نتايج مطالعه دانشمندان آمريكايى نشان مى دهد، لب در مقايسه با پوست ديگر اندام بدن در برابر صدمه هاى مزمن نور آفتاب، آسيب پذيرتر است و احتمال ابتلا به سرطان وخيم در اين ناحيه از صورت بيشتر است.
به گفته پزشكان، براق كننده هاى لب نه فقط در برابر نور آفتاب محافظ لب نيستند، بلكه اشعه هاى ماوراى بنفش را نيز جذب مى كنند. احتمال اين كه سرطان پوست روى لب پائين وخيم تر باشد و تا محدوده غده هاى لنفاوى پيشروى كند، بسيار زياد است.

دانشمندان ثابت كرده اند كودكانى كه در بازى هاى گروهى شركت مى كنند يا به مهد مى روند، در مقايسه با همسالان، كمتر به سرطان خون مبتلا مى شوند.نتايج مطالعات جديد نشان داده است كه آلودگى بدن به ميكروب ها در سنين كودكى شايع تر است و در نتيجه محيط هايى چون مهدهاى كودك و بازى هاى گروهى سيستم ايمنى بدن كودكان را براى مقابله با انواع بيمارى ها به ويژه سرطان خون آماده مى كند. اگر سيستم ايمنى بدن در كودكى به صورت جدى به كار گرفته نشود، نمى تواند واكنش مناسبى نسبت به عفونت هاى سال هاى بعد نشان دهد و اين موضوع احتمال رشد سرطان را بيشتر مى كند.

زنانى كه فعاليت غده تيروئيد آنها كمتر است، بيشتر در معرض خطر مرگ به علت بيمارى قلبى هستند.
محققان نروژى اعلام كرده اند حتى آن دسته از زنانى كه غده تيروئيد آنها به صورت طبيعى كار مى كند نيز از خطر مرگ به علت بيمارى هاى قلبى مصون نيستند.
عملكرد تيروئيد به شكل غيرمستقيم و با بررسى «تيترو ترويين» كه هورمون محرك اين غده است، سنجيده مى شود و فعاليت كم اين غده معمولاً با نشانه هايى چون ريزش مو، بى حالى، افزايش وزن و احساس سردى در بدن همراه است.

زنان باردارى كه روزانه يك تكه شكلات تيره و تلخ بخورند، كمتر به فشارخون بالا در دوران حاملگى مبتلا مى شوند.
براساس نتايج يك مطالعه پزشكى جديد مصرف روزانه يك قالب شكلات تيره، احتمال ابتلا به تشنج هاى آبستنى را كه با فشارخون بالا همراه است تا ۶۹ درصد كاهش مى دهد.
در اين مطالعه غلظت «تئو برومين» ـ ماده شيميايى موجود در شكلات ـ آزمايش و مشخص شد كه تأثيرات اوليه اين ماده تحريك عضله هاى قلب، افزايش قطر رگ هاى خونى و افزايش ادرار است.