بندرعباس - خبرنگار «ايران»: به مناسبت روز جهانى موزه، دومين جشنواره عكس خليج فارس در بندرعباس با همكارى سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى استان هرمزگان برگزار مى شود.
مهدى دريانورد، رئيس سازمان ميراث فرهنگى، صنايع دستى و گردشگرى هرمزگان گفت: حفاظت از ميراث فرهنگى سرزمين كهنسال و پهناور ايران بويژه هرمزگان كه خود پاره اى از آن است و بخش قابل توجهى از ميراث بشرى را به خود اختصاص داده، معرفى آثار فرهنگى، تاريخى و چشم اندازهاى طبيعى استان هرمزگان و حوزه خليج فارس از نگاه عكاسان، آگاهى رساندن به مردم از آثار برگزيده عكاسان شركت كننده و ايجاد انگيزه و تشويق عكاسان به ثبت جلوه هاى فرهنگى، تاريخى و طبيعى استان از اهداف اصلى برگزارى اين جشنواره است.
وى افزود: موضوع اين جشنواره شامل ۲ بخش است كه بخش اول شامل جاذبه هاى فرهنگى، تاريخى و طبيعى و بخش دوم با موضوع عكس هاى قديمى مربوط به گذشته است.
رئيس جشنواره عكس خليج فارس از برگزارى كارگاه هاى آموزشى با موضوعات مرتبط با حضور استادان برجسته كشور در طول مدت برگزارى جشنواره خبر داد و گفت: شركت در جشنواره براى عموم آزاد است.
مهدى دريانورد خاطرنشان كرد: جشنواره عكس خليج فارس چهارم خردادماه در بندرعباس برگزار مى شود و نهم خردادماه به پايان خواهد رسيد.

گروه شهرستانها ـ در جريان نمونه بردارى از بستر آب هاى جزيره كيش يك جاندار ريز دريايى به نام بازوپا (Brachiopoda) با نام علمى Lingula lingual و نام عاميانه Lamp shell مشاهده شد. در بين ايستگاه ها و نمونه هاى كفزى برداشت شده تعداد اين گونه نسبتاً كم بود.
به گفته متخصصان علوم دريايى ايران پيش از اين، لينگولا از بستر ماسه اى واقع در دامنه عمقى ۲ تا ۴ متر ناحيه ميان جزر و مدى جزيره فارور مشاهده شده بود.
لينگولا از قديمى ترين جاندارانى است كه در كره زمين وجود دارد. اين جانور دريايى متجاوز از ۵۰۰ سال است كه در كره زمين پايدار مانده و به عنوان فسيل دريايى شناخته شده است و داراى ۳۵۲ گونه است. اين جاندار از بازوپايان بى مفصل بوده و از نظر ديرينه شناسى داراى اهميت و شاخص آب هاى گرم است علاوه بر اين لينگولا شاخص زيستگاه هاى طبيعى بستر بوده و در آب هاى كم عمق (۱۸ـ ۰) دهانه خليج و دلتاى بسترهاى ماسه اى و گلى و در منطقه ميان جزر و مدى يافت مى شوند. به نظر مى رسد فراوانى اينگونه با ماهيت بستر و ميزان غذاى موجود مرتبط باشد.
لينگولا در داخل زمين نقب زده و از پلانكتون ها و پوده ها تغذيه مى كند و سيستم تغذيه فيلتركنندگى دارد.
لينگولا از نظر دارابودن مانتل و صدف دوكفه اى شبيه دوكفه اى هاست اما جنس صدف لينگولا كيتينوفسفاتيك، ظريف و بلند است. صدف متقارن در اين گروه برعكس دوكفه اى ها از بين دو كفه عبور نمى كند بلكه عمود بر دوكفه است. لاروها نيز به صورت شناورند و طول عمر گونه هاى لينگولا ۵ تا ۸ سال است.

نجم آباد ـ خبرنگار «ايران»: جاده دهستان بزرگ نجم آباد كه بر اثر سيل ويرانگر سال گذشته تخريب شده است بشدت نيازمند بازسازى است.
دهستان ۱۲ هزار نفرى نجم آباد از توابع شهرستان نظرآباد واقع در غرب استان تهران زادگاه عالم گرانقدر، آيت الله شيخ هادى نجم آبادى، روحانى مبارز دوران مشروطيت است. مردم اين دهستان بزرگ در استان تهران هم اكنون براى بازسازى تنها راه ارتباطى آن با مناطق ديگر، چشم انتظار عنايت مسئولان مربوطه مانده اند. ساكنان نجم آباد با بيان اين كه بخش عظيمى از جوانان اين منطقه، نيروى كار شهرستان هاى هشتگرد و اشتهارد و نظر آباد را تشكيل مى دهند، بازسازى جاده تخريب شده آن را خواستارند. گفتنى است، جاده نجم آباد در پى سيلاب هاى شديد سال گذشته تخريب و آسفالت هاى آن كنده شده به طورى كه اگر افراد غير محلى در اين منطقه رفت و آمد كنند احتمال رخ دادن حادثه مرگ آسا براى عابران دور از انتظار نيست. با اين اوصاف، مردم غيور اين دهستان انتظار دارند در ماه هاى آغازين سال جديد، مسئولان مربوطه نسبت به بازسازى جاده مذكور اهتمام ورزند.

گروه شهرستانها ـ با بروز معضل كمبود آب در ۱۴۰ شهر و ۶ هزار روستاى كشور سرزمين ايران خشك ترين سال خود را در ۴۰ سال گذشته تجربه مى كند.
مجيد نامجو مدير عامل شركت مهندسى آب و فاضلاب كشور در سفر به كاشان گفت: گرچه تقريباً سراسر ايران با مشكل خشكسالى روبه رو هستند اما استان هاى جنوبى و كويرى كشور با مشكلات بيشترى دست به گريبان خواهند بود . وى با تأكيد بر لزوم مصرف بهينه آب در همه حوزه ها تصريح كرد: استان هايى چون خوزستان، هرمزگان و بوشهر به همراه كرمان و يزد و اصفهان به دليل كمبود بارندگى ها و نيز تبخير زياد، بيش از ساير مناطق كشور تحت تأثير پديده خشكسالى قرار مى گيرند.
زرگر، معاون وزير نيرو نيز پيش از اين در گفت وگو با خبرنگاران با بيان اين كه سرزمين ايران به يكى از كانون هاى بزرگ خشكسالى در منطقه تبديل شده است افزود: امسال با بيش از ۱۵۰ ميليارد متر مكعب كمبود آب در سراسر كشور مواجه خواهيم بود . وى با بيان اين كه در امسال شروع بارندگى ها ۱۵ تا ۶۰ روز تأخير داشته است خاطرنشان كرد: به دليل افزايش دماى هوا و گرم شدن سريع مناطق مختلف كشور، سرعت تبخير نيز افزايش يافته است.
وى از تدوين استراتژى مديريت عبور از خشكسالى در كشور خبر داد و گفت: از اين پس مشتركانى كه دو برابر يا بيشتر از الگوى استاندارد آب مصرف كنند، جريمه و در مرحله بعد اشتراك آنها قطع خواهد شد.
زرگر تأكيد كرد: با وجود هشدارهاى متعدد هنوز هم ۴۳ درصد مشتركان در كشور بيش از الگوى بهينه مصرف از آب استفاده مى كنند.
مدير عامل شركت مهندسى آب و فاضلاب كشور نيز با اشاره به اين كه بدون همكارى عمومى عبور از بحران خشكسالى امكانپذير نيست افزود: مردم تنها گزينه كمك به برنامه هاى صرفه جويى آب هستند . وى اضافه كرد: با تنها ۱۰ درصد صرفه جويى در مصرف آب، مشكلات ناشى از خشكسالى به خوبى مرتفع خواهد شد.
سازمان هواشناسى كشور نيز چندى پيش اعلام كرد به دليل كاهش ۵۰ درصدى بارندگى هاى كشور نسبت به ساليان گذشته، امسال با خشكسالى شديدى روبه رو هستيم.
بر اساس اطلاعيه اين سازمان، به دليل حجم بارندگى ها، همه شهروندان و روستاييان كشور بايد با مراقبت در مصرف آب، شرايط منطقى گذر از اين بحران را فراهم كنند . در همين حال، كمبود آب موجب بروز مشكلاتى در تأمين نيروى برق مورد نياز كشور نيز خواهد شد.
معاون وزير نيرو در اين رابطه گفت: نبود بارندگى هاى مناسب، آب علاوه بر كمبود اين ماده حياتى در كشور، كاهش توليد برق را نيز موجب مى شود. به گفته زرگر، كاهش بارندگى ها، توليد برق از نيروگاه هاى برقابى كشور را كاهش خواهد داد. وى يادآور شد: پيش بينى مى شود در امسال ۴ هزار مگاوات نسبت به سال گذشته كمبود توليد از نيروگاه هاى برقابى وجود خواهد داشت. با اين اوصاف، با توجه به هشدارهاى مكرر كارشناسان و مسئولان انرژى در كشور، تنها راه مقابله با بحران هاى احتمالى ناشى از كمبود آب و برق مصرف بهينه و صرفه جويى هموطنان در سراسر كشور خواهد بود.

گروه شهرستانها ـ براى تبديل پارك ملى سرچشمه خوانسار به منطقه نمونه گردشگرى در كشور، ۱۵ ميليارد ريال اعتبار نياز است.
فضل الله كاويانى، شهردار خوانسار، اظهار داشت: در سفر استانى رئيس جمهور به شهرستان خوانسار، ۲ منطقه گلستان كوه و پارك جنگلى سرچشمه به عنوان مناطق نمونه گردشگرى در كشور ثبت شدند. وى با اشاره به توسعه پارك جنگلى سرچشمه خوانسار به منظور خدمات رسانى مطلوب تر به گردشگران افزود: فضاى سبز ضلع جنوبى پارك سرچشمه به وسعت ۲۰ هكتار در حال توسعه است.
شهردار خوانسار در گفت وگو با فارس با اشاره به ساخت ۱۵۰ سكوى بزرگ و جديد براى اسكان گردشگران در ضلع جنوبى اين پارك اضافه كرد: بهره بردارى از سرويس هاى بهداشتى در ضلع شمالى سرچشمه تا پايان خرداد امسال و همچنين ساخت پاركينگى با ظرفيت بيش از ۸۰۰ خودرو موجب توسعه فضاى اين پارك ملى براى جذب بيشتر گردشگران مى شود. وى با تأكيد بر اين كه براى توسعه پارك جنگلى سرچشمه در خوانسار تاكنون از اعتبارات و بودجه اين شهر استفاده شده است، بيان داشت: شهردارى خوانسار در سال گذشته، يك ميليارد ريال براى توسعه و تبديل پارك سرچشمه به منطقه نمونه گردشگرى از سازمان شهردارى هاى كشور وام گرفت، امسال نيز قرار است براى توسعه گردشگرى اين منطقه اعتباراتى به اين شهر اختصاص داده شود.
كاويانى با اعلام اين كه تاكنون بيش از ۵۰ درصد طرح ها و برنامه هاى توسعه پارك سرچشمه به منطقه نمونه گردشگرى انجام شده است، تصريح كرد: با اختصاص اعتبارات لازم به اين منطقه طى ۲ سال آينده به تدريج اين پارك به وضع ايده آل خود نزديك مى شود.
شهردار خوانسار در ادامه به تأثيرات كمبود بارندگى در سال ۸۶ بر پارك ملى سرچشمه اشاره كرد و گفت: ميزان آب چشمه هاى اين پارك با يك هزار و ۲۰۰ ليتر در ثانيه، نسبت به پارسال ۶۰ درصد كاهش داشته، در حالى كه ميزان آب اين چشمه پارسال ۲ هزار و ۵۰۰ تا ۳ هزار ليتر در ثانيه بوده است.
وى ادامه داد: بر اثر كاهش بارندگى پارسال، چشمه هاى بالادست و اصلى پارك سرچشمه بى آب و خشك شده است.
كاويانى با تأكيد بر حفظ پارك جنگلى سرچشمه به حالت طبيعى خود بيان داشت: با فرهنگسازى در بين گردشگران از تخريب و آسيب رسيدن به اين منطقه طبيعى مى توان جلوگيرى كرد.
وى با اشاره به اين كه ميانگين ورود گردشگر به اين پارك از ابتداى ارديبهشت تا پايان شهريور در روزهاى عادى هفته حدود ۳ هزار نفر و در ايام تعطيل بيش از ۱۲ هزار نفر است، خاطرنشان ساخت: با توسعه فضاى پارك سرچشمه ميزان ورود گردشگر به اين منطقه ۳ تا ۴ برابر افزايش خواهد يافت. پارك ملى و جنگلى سرچشمه در جنوب غربى شهرستان خوانسار اصفهان واقع شده و در ايام هفته پذيراى مسافران و گردشگران بسيارى است.

تبريز ـ خبرنگار «ايران»: نخستين راديو پارك كشور در مجموعه تفريحى ائل گلى تبريز راه اندازى شد.
مسعود برزگر جلالى، رئيس سازمان پارك ها و فضاى سبز شهردارى تبريز با بيان اين مطلب افزود: راه اندازى اين راديو پارك با هدف ايجاد ارتباط صميمى بين شهروندان و ارائه راهنمايى هاى لازم به مسافران و گردشگران به منظور استفاده بهينه از امكانات پارك ائل گلى راه اندازى شده است.
وى با اشاره به برنامه هاى اين راديو افزود: ارائه اطلاعات لازم در خصوص فضاى سبز تبريز و پارك ۷۰ هكتارى ائل گلى، هدفمند كردن اوقات فراغت مردم و ايجاد نظام انتقاد و پيشنهاد از شهردارى تبريز از عمده اهداف تأسيس اين راديو پارك است.
برزگر گفت: اجراى برنامه هاى متنوع فرهنگى، موسيقى و... از ديگر برنامه هاى اين راديو است. وى ابراز اميدوارى كرد كه با استقبال مردم، به ايجاد استوديوى كوچك راديو پارك در بخشى از فضاى ائل گلى اقدام شود.
رئيس سازمان پارك ها و فضاى سبز شهردارى تبريز اجراى برنامه هاى زنده فرهنگى و اجتماعى و مصاحبه با مراجعان به اين مجموعه تاريخى را از جمله برنامه هاى اين رسانه محلى عنوان كرد.

شيراز ـ خبرنگار«ايران»: مراسم معرفى شهرهاى ايمن ايران، در همايش جامعه ايمن در سالن هاى سينا و صدراى شيراز برگزار شد.
شهر ارسنجان از توابع استان فارس و شهر بردسكن از توابع استان خراسان رضوى در اين مراسم به ترتيب به عنوان دومين و سومين شهرهاى ايمن ايران معرفى شدند و لوح هاى مربوط نيز با حضور نمايندگان سازمان بهداشت جهانى و دانشگاه كارولينسكاى سوئد و نيز مسئولان اجرايى فارس اعطا شد.
پيش از اين، پارسال كاشمر در استان خراسان رضوى به عنوان نخستين شهر ايمن ايران و به عنوان يكصد و پانزدهمين شهر ايمن جهان معرفى شده بود. رئيس دانشگاه علوم پزشكى و خدمات بهداشتى - درمانى فارس در اين مراسم، معرفى ارسنجان فارس به عنوان دومين شهر ايمن ايران اظهار اميدوارى كرد كه با همت تمام مجموعه ها، بزودى فارس به عنوان استان ايمن ايران و جهان معرفى شود.
محمدهادى ايمانيه افزود: ازآنجا كه ما كشورى اسلامى هستيم و در اسلام به سلامتى و تندرستى تأكيد بسيار شده بايد به جايى برسيم كه اسلام در تمام معنا و با تمام شاخصه هاى تندرستى به صورت عملى در ايران پياده شود و همگان آن را به عنوان الگوى عملى ببينند.

جواد عباسى
جغرافيايى اسرارآميز كه گرمسير را در آغوش سردسير مى نشاند؛ فرهنگى كم مانند كه انگشتان دست بافندگانش آن را به سالن قالى، ترمه و شال هاى ظريف نمايان مى سازد؛ در كنار يادگارى هاى شگفتى از گذشته هاى دور، مجموعه اى به نام كرمان را مى سازد كه هر ساله هزاران مسافر داخلى و خارجى را به سوى خود مى كشاند.
كرمان در بخش هاى مختلف، آب و هوايى متفاوت دارد؛ يعنى در همان زمانى كه ناحيه اى از كرمان سردترين است، در ناحيه اى ديگر گرما بيداد مى كند! به همين دليل است كه شهرهاى كرمان به ۲ بخش گرمسير و سردسير تقسيم مى شوند و همين تفاوت آب و هوايى سبب مى شود در اين شهر، هم خرما برويد، هم باغستان هاى ليمو پربار باشند. به پشتوانه چنين طبيعتى، دامدارى اين محدوده نيز هميشه آن قدر رونق داشته است كه مواد اوليه مناسب را براى هنرنمايى مردمانش در ايجاد نقش هاى حيرت انگيز فراهم كند.
اما تنها قالى كرمان نيست كه پرآوازه است، آثار تاريخى اين شهر شهرت بسيار دارد و پاره اى از بناهاى باستانى آن از جمله ارگ بم - البته پيش از وقوع زلزله - زمانى در سراسر جهان بى نظير بود.
اما اين همه، تمام گنجينه اين ديار نيست، كه برترين و بزرگ ترين امتياز كرمان، مردمان آنند؛ زنان و مردانى صبور، سختكوش و ميهمان نواز كه قرن هاست با دشوارى هاى طبيعى و تاريخى ديار خود كنار آمده اند و به آبادانى سرزمين خويش مشغولند.
* چهره شهر
فرودگاه كرمان چندان بزرگ نيست. هر مسافرى كه از هواپيما پياده شود، با چندگامى به سالن تحويل بار مى رسد. از اينجا براى رسيدن به شهر بايد بلوارى را طى كرد تا نخستين ميدان ورودى شهر ۱۲ كيلومتر فاصله دارد. خوشبختانه هنوز تمام باغ هاى پسته اى كه در اطراف بلوار وجود داشت، از بين نرفته و مناطق مسكونى جاى درختان پسته را نگرفته اند، با اين حال ۲۰ سال گذشته، در بيشتر زمين هاى اطراف شهر ساختمان هايى روييده كه باغ ها و روستاها را بلعيده است.
در گشت و گذارى در شهر، نخستين نقطه اى كه مسافر را به خويش مى خواند «راسته بازار» است. اين بازار، ۳ كيلومترى طول دارد و در زمان هاى مختلف ساخته شده است. آن بخش كه در دوره صفويه و قاجاريه ساخته شده است، طاق هاى ضربى و گنبدهاى متعددى دارد و بالاى سر گنبد نورگيرى است كه فضاى نيمه تاريك بازار را روشن مى كند. بازار گنجعلى خان و بازار وكيل از اين دست است و بازار سراج ها و چند نقطه ديگر، به نظر مى رسد چندصد سال قديمى تر باشند.
در راسته بازار، دروازه هاى مختلفى وجود دارد كه مسافران را به كاروانسراهاى قديمى راهنمايى مى كند، حياط هاى چهارضلعى سنگفرشى كه در وسط، باغچه و درختى دارد و در اطراف حجره هايى كه تجارتخانه است و يادآور دادوستد دوران پيشين در راسته بازار، ۲ حمام معروف و قديمى هست كه هر يك در نوع خود زيبايى شگفت انگيزى دارند.
«حمام گنجعلى خان» كه اكنون به موزه مردم شناسى بدل شده و در آن با مجسمه هايى، شيوه استحمام مردم در گذشته نشان داده شده و ديگرى «حمام وكيل» كه با چندين پله به زيرزمينى مى رود و اكنون به قهوه خانه سنتى زيبايى بدل شده است.پس از طى بازار سرپوشيده از در كوچكى مى توان وارد مسجد جامع شده از آنجا كه از اين مسجد و همچنين از گنبد جبليه و گنبد مشتاقيه و پاره اى آثار كهن كرمان، در اين گزارش به طور جداگانه سخنى گفته ايم، در اينجا مستقيماً وارد محله زردشتيان مى شويم كه از ميدان مشتاقيه يا محله «زريف» مى توان به آنجا رفت.
نگاهى گذرا به تاريخ كرمان نشان مى دهد كه يكى از نادر شهرهاى ايران است كه ايرانيان باستان توانسته اند در آن چندان امنيت و آسايشى داشته باشند كه آيين هاى خود را محفوظ نگه دارند. در اين محله ها، كوچه هاى زيادى سنگفرش است و در كنار ديوارهاى بلند دروازه ها، در قلب يك سردر بزرگ تعبيه شده است. خانه ها هم چندان وسيع است كه گاهى در هر كوچه فقط يك دروازه ديده مى شود.
در محله قديمى زردشتيان كه مى گويند در زمان نادرشاه خراب شده است، ۳ زيارتگاه وجود دارد كه مردم آنها را «پيرغيب»، «پيرمراد» و «پيرسبزپوشان» مى خوانند.
محله كهن ديگرى كه مى توان از آن ياد كرد، محله «خواجه خضر» است كه به «چهل تنان» نيز شهرت دارد. مى گويند مسجد «خواجه خضر» را تركان خاتون، زوجه «اتابك سعدبن ابن بكر» بنا نهاد. بدين ترتيب قدمت آن به قرن هفتم باز مى گردد. همچنين مى گويند در آنجا ۴۰ خانه بوده كه مردم در آنها چله مى نشستند. يعنى ۴۰ روز رياضت مى كشيدند تا «خضر» بر آنها ظاهر شود و حاجت هايشان را برآورده سازد. اين محله ها، بخش هايى از بافت قديمى كرمان است. كرمان تازه و جوان هم، اما در جاى خود تماشايى و چشم نواز است.
بزرگ ترين خيابان كرمان ۲۴ كيلومتر طول دارد. اين خيابان، بعد از راسته بازار، مهم ترين محل كسب و كار و داد و ستد مردم است. در مقاطع مختلف از اين معبر، خيابان هايى به سمت شمال و جنوب منشعب مى شوند و بافت اصلى شهر را پديد مى آورند. كوچه هاى كرمان كه در اطراف اين خيابان ها قرار دارند، بسيار ديدنى و جذابند، معابرى باريك با ديوارهاى بلند از جنس كاهگل و پيچ در پيچ كه از بيشتر آنها حتى يك اتوموبيل هم نمى تواند عبور كند.
*ارمغان كرمان براى معمارى جهان
\بى ترديد بخشى از ارمغان هاى ايران به معمارى جهان، در استان تاريخى كرمان پديد آورده است. اين آثار كه از ارگ ويران شده بم تا مسجدهاى عصر صفوى امتداد مى يابد، درخور آن است كه كتاب هايى درباره آنها نگاشته شود. در اين فرصت كوتاه به اشاره اى درباره تعدادى از آنها بسنده مى كنيم و در يكى، دو مورد شرح مفصل ترى خواهيم داشت.
* مسجد جامع كرمان
مسجد جامع كرمان، يكى از مفاخر فرهنگ و تمدن ايران به شمار مى رود. در اين مكان مقدس، هنر معمارى دست به دست عشق و ايمان داده و يادبودى پرارزش برجاى گذارده كه نشان از عظمت انديشه و خلاقيت اين ديار دارد؛ خلاقيتى كه با شكيبايى و صبر، كاشى ها را يك به يك به هم چيده تا گنبدى سترگ، مناره هايى سر به آسمان كشيده و شبستان هايى كم نظير پديد آورد.
اين مسجد در سال ۷۵۰ ه.ق ساخته شد. بناى آن را به «امير مبارزالدين محمد مظفرى» سر سلسله آل مظفر نسبت مى دهند. بنابر تاريخى كه بر سنگى در داخل مسجد منقوش است، محلى كه مسجد در آن بنا شده، ابتدا در بيرون شهر كرمان جاى داشته، اما به مرور كه شهر گسترده شد، مسجد در داخل شهر قرار گرفته است. مسجد جامع با سردرى ديدنى، كاشيكارى معرق و كتيبه تاريخى يكى از بناهاى پرارزش كرمان است. بر سنگ هاى مرمرين محراب آن آيه هاى قرآن با خطى خوش نقش بسته و كاشى هاى معرق در گوشه و كنار آن ديده مى شود. مى گويند شبستان مسجد كه به زيبايى و بر پايه هنرى استادانه بنا شده، ساخته «حاج سيدجواد مجتهد كرمانى» است. در بناى مسجد در دوره هاى مختلف تعميرات صورت گرفته و تغييراتى پديد آورده است. از جمله آن در زمان شاه عباس دوم، قسمتى از بدنه محراب و سردر جنوب غربى آن و در زمان كريم خان زند، گلدسته و مناره آن مرمت شده است.
* گنبد جبليه
اين گنبد در دامنه كوه قله دختر، در شمار يكى از زيباترين آثار هنر معمارى ايران است. تاريخ بناى آن را به دوره سلجوقى نسبت مى دهند، اما از معمارى آن چنين برمى آيد كه آتشكده اى مربوط به دوره ساسانى بوده است.
ساختمان گنبد، ۸ ضلعى است و حدود ۲۰ متر ارتفاع دارد و دور اضلاع آن طاق نماهاى متعدد و تودرتو ساخته شده كه از قطر ديواره ها كاسته است. هر سوى اين ساختمان، ۸ درگاه به پهناى ۲ متر ديده مى شود كه براى استحكام و پيشگيرى از ويرانى، با سنگ مسدودشان كرده و تنها يكى را باز گذاشته اند. در ساختمان گنبد جبليه، پاره سنگ هايى در اندازه هاى گوناگون به كار رفته كه با ملات سفت و سختى بر هم چيده شده اند و گفته اند كه گچ و گل آن را با شير شتر آميخته اند!
در منابع تاريخى، نام اين گنبد به اسامى جبليه، جهان سنگ، گنبد گبرى و معبد سنگى آمده است.
* گنبد مشتاقيه
بناى اين گنبد كه مزار «مشتاق على شاه» در آن جاى دارد، در زمان قاجاريه ساخته شده و در مشرق مسجد جامع واقع شده است. مشتاقيه از ۲ گنبد كاشيكارى و يك گنبد ساده تشكيل شده و به همين دليل به «سه گنبد» هم مشهور است. (گنبد مشتاقيه، گنبد كوثر على شاه و گنبد شيخ اسماعيل).
گنبد مشتاقيه ساقه بلندى دارد و تزيينات داخلى آن در خور توجه است. مقبره مشتاق على شاه در سمت شمالى بنا واقع است و رو به روى آن حياطى است كه حوضى در ميان دارد. در اين گنبد، منبر نفيسى از زمان هاى پيش برجاى مانده است. در سال هاى اخير نسبت به تكميل كاشيكارى، تعمير و بازسازى نماى اين بنا، اقداماتى انجام شده است.
*آرامگاه شاه نعمت الله ولى
\شاه نعمت الله ملقب به نورالدين، از عارفان به نام ايران است. سال وفات او را ۸۳۴ ه.ق ذكر كرده اند. آرامگاهش در ماهان در ۴۲ كيلومترى كرمان است.
براساس شرح كتيبه معرق سردر ساختمان اصلى آرامگاه، اين بنا به دستور يكى از مريدان وى به نام احمدشاه ركنى در سال ۸۴۰ ه.ق بنا شده و در زمان شاه عباس اول صفوى، محمدشاه و ناصرالدين شاه قاجار ملحقاقى بدان افزوده اند.
ساختمان آرامگاه شامل سردر، گلدسته ها، صحن اتابكى، صحن وكيل الملكى، رواق شاه عباسى، چله خانه و صحن است و باغى بسيار زيبا دارد. شرح كاملى از اين آرامگاه و باغ ماهان را در ادامه اين گزارش مى خوانيم.
* حمام گنجعلى خان
اين حمام را كه هزار متر مربع مساحت دارد، گنجعلى خان، حاكم كرمان در زمان صفويه بنا كرد. كاشيكارى ها، نقاشى ها، گچبر ى ها، مقرنس كارى ها و تزيينات بسيار ظريف، حمام گنجعلى خان را در شمار آثار بسيار بديع ايران جاى داده است. حمام از ۲ بخش رختكن و گرمخانه تشكيل شده و ۲ سنگ مرمر بزرگ، در نورگيرى گرمخانه تأثير بسيار داشته است. اين حمام كه بعدها با تغييرات بسيار به موزه مردم شناسى بدل شده، در بازار كرمان واقع است.
* قلعه دختر كرمان
قلعه دختر كرمان يكى از آثار معروف تاريخى اين شهر است كه در شمال شرقى و در داخل محدوده كرمان قرار دارد. بناى آن را به هفتواد يا بلاش اشكانى نسبت مى دهند. بنابر افسانه ها و داستان هاى محلى، گويند دخترى بر اين قلعه فرمانروايى داشت كه با در دست داشتن طلسمى، آن را ناگشودنى ساخته بود. اما پژوهش هاى تاريخى بر آن است كه نام دختر براى پاره اى قلاع در گوشه و كنار كشور، به آن دليل بوده كه آن قلعه ها استوار و ناگشودنى و بكر بوده اند.
قدمت اين قلعه به دوران ساسانى مى رسد و بازمانده معبد آناهيتا (الهه ناهيد، نگهبان آب ها، زنان، گياهان و بارورى) است. ساختمان اين قلعه به دو قسمت مجزا تقسيم مى شود: قسمتى كه بر فراز قله نسبتاً مرتفع جنوب شرقى قرار دارد و به علت وضعيت طبيعى آن به طور كامل از قلعه مجزاست و قسمت دوم كه بر تپه كوتاه ترى جاى گرفته است. در زمان سلجوقيان قلعه دختر پناهگاه كرمانيان بوده است.
از ديگر بناهاى تاريخى استان كرمان، باغ شاهزاده در چند كيلومترى ماهان است كه در زمان قاجار بنا شده است. در خيابان اصلى اين باغ كه با شيبى تند از جلوى ساختمان تا در ورودى آن كشيده شده، حوضچه هايى ساخته اند كه آب از آنها مانند آبشارى فرو مى ريزد.
همچنين مى توان از مجموعه وكيل، شامل بازار، حمام، مسجد و كاروانسرا نام برد كه به سال ۱۲۷۵ هجرى ـ قمرى بنا شد.
* ماهان، بهشت زمين در دل كوير
شهر ماهان در فاصله ۴۲ كيلومترى جنوب شرقى كرمان، در مسير راه كرمان ـ بم واقع شده است. اين شهر كه در دامنه ارتفاعات قرار دارد، به دليل وجود آرامگاه «شاه نعمت الله ولى» شهرت يافته است. وجود اين مجموعه موجب گسترش دايره وار شهر در طول زمان شده است. با اين حال اين شهر نسبت به ساير شهرهاى استان كرمان از وسعت زيادى برخوردار نيست. ماهان از ديرباز به دليل وضع خاص جغرافيايى خود در حكم ييلاق مردم كرمان بوده و وجود مزار شاه نعمت الله ولى عاملى در جهت زائران و اين هر دو، سبب استمرار جاذبه ماهان شده است.
* سابقه تاريخى و بخش هاى مجموعه
نخستين بخش بنا در حدود سال
۸۳۵ ه . ق ساخته شده است. اين قسمت از بنا، گنبدخانه است كه مقبره شاه نعمت الله ولى در آن قرار دارد. از سمت جنوب مجموعه در بزرگى به محوطه باز مى شود كه بالاى آن را مقرنس كارى زيبايى زينت بخشيده است. اين گنبد در قسمت داخلى كادربندى زيبايى دارد و پوشش خارجى آن با كاشيكارى فيروزه اى رنگ، همراه با رنگ هاى سفيد و مشكى پوشانده شده است. گنبد در جريان زلزله كرمان دچار آسيب هايى شد كه بعدها براى مرمت آن اقدام هايى صورت گرفت.
حرم و به عبارت ديگر، مقبره شاه نعمت الله ولى، مانند اتاق بزرگى است با طاق گنبدى كه در ميان آن، قبر او پوشيده از سنگ مرمر و داراى چهار در است كه به رواق هاى اطراف باز مى شوند. بناى بقعه حرم، منسوب به احمدشاه دكنى يا بهمنى پادشاه دكن و لاهور است كه در سال ۸۲۵ه . ق به حكومت رسيد و چون سلطنت خود را به واسطه بركت انفاسى شاه نعمت الله مى دانست، ارادت زيادى به ايشان داشت. به اين ترتيب، تاريخ ساخت مقبره به دوره گوركانيان مربوط مى شود.
در سمت شرقى حرم، رواقى است كه مقبره شاه خليل الله ثانى از نواده شاه نعمت الله در نزديكى خروجى آن قرار دارد. در ضلع شمال حرم، رواق وكيل الملكى واقع شده كه به صحن بزرگى مرتبط مى شود. بانى اين صحن و رواق، محمد اسماعيل خان، وكيل الملوك بوده و بعدها تكميل شده است. اين صحن زيبا، حوضى در ميان دارد و اطراف آن با اتاق هايى محصور شده است. صحن ديگرى كه در شمال صحن وكيل الملكى قرار گرفته، به صحن اتابكى موسوم است و احتمالاً بخشى از صحن وكيل الملكى بوده كه بعدها ميرزا على اصغر اتابك، هزينه هايى را براى تعميرات آن متقبل شده است. اين صحن كه وسيع ترين صحن مجموعه است، دو باغچه قرينه در دو طرف يك حوض دارد و در بخش غربى، آب انبار مجموعه واقع شده است. در فاصله اين دو صحن، عمارتى دو طبقه واقع است كه هشتى وارسى هاى زيباى آن، توجه هر بيننده اى را به خود جلب مى كند.
در سمت جنوب بناى مقبره، رواق و صحن شاه عباس امير دامادى قرار دارد كه متعلق به دوره صفويه است و از بقيه صحن ها مساحت كمترى دارد.
* زيارتگاه هاى زنانه در كرمان
در روزگار ما به همت يكى از فرزندان خلف كرمان كه هشتادمين سال عمر پربركت خود را در سال ۱۳۸۴ پشت سر نهاد، يعنى دكتر «باستانى پاريزى» به تاريخ و فرهنگ اين استان توجه ويژه اى شده است. با اين همه، هنوز زمينه پژوهش هاى تاريخى و فرهنگى فراوانى درباره اين استان پهناور فراهم است. از آن جمله آثار تاريخى، زيارتگاه ها و مقابر ناشناخته است. مطالعه درباره اين آثار از آن جا كه آميخته با باورهاى مردم است، مقوله اى جذاب به شمار مى رود. اين مطلب در مورد دو زيارتگاه در كرمان است كه اختصاص به زنان دارد و چون «دختر» بوده اند، براى زيارت آنان ترتيب ويژه اى باب شده است كه با زيارت تمام اماكن مقدس تفاوت دارد.
* بى بى دختر
دو زيارتگاه در كرمان مختص به زنان است كه در دو روستاى كرمان واقع شده اند. يكى از اين دو زيارتگاه، بى بى دختر در روستايى از توابع شهر كرمان قرار دارد. بى بى لقبى است كه مردم آن سامان به زنان سيده مى دادند. اين زيارتگاه در سمت شمال غرب شهر كرمان و در جوار روستاى «اختيارآباد» قرار دارد. اختيارآباد منطقه اى است كه با توسعه شهر كرمان به محدوده اين شهر نزديك تر شده است.
از بلوار فرودگاه كرمان تا بى بى دختر ۱۲ كيلومتر فاصله است. بقعه «بى بى دختر» در انتهاى ده قرار دارد و اطراف آن را قبرستان عمومى احاطه كرده است. گنبد نيمه باز بقعه، ۴ تا ۵ متر ارتفاع دارد. اين گنبد كاشيكارى شده و بر گرداگرد آن ابياتى نوشته شده است.
* بى بى حيات
زيارتگاه ديگرى كه در كرمان واقع شده است، بى بى حيات نام دارد كه نام روستايى از توابع رفسنجان در دهستان خنامان است. اين دهستان از نقاط خوش آب و هوا و ييلاقى كرمان محسوب مى شود.
بى بى حيات در شمال شرقى شهر رفسنجان قرار دارد. از رفسنجان ۴۵ كيلومتر را پشت سر گذاريم، به خنامان مى رسيم. از آغاز بايد ۴۰ كيلومتر را طى كنيم تا به قريه و زيارتگاه بى بى حيات برسيم.
بقعه و مقبره بى بى حيات يكى از قديمى ترين آثار منطقه است كه تاريخ آن به ۳۰۵ هجرى قمرى برمى گردد. چون بى بى حيات در منطقه سردسير قرار گرفته، زمستان ها خلوت است؛ اما در تابستان مردم زيادى را به خود جلب مى كند.
بيشتر زائران بى بى حيات كسانى هستند كه نذرى كرده اند و نذورات خود را به حرم بى بى حيات اهدا مى كنند. البته نوع نذورات در اينجا فرق دارد و اغلب وسايل زنانه از قبيل چادرنماز و روسرى و سرمه دان و انگشترى و گردنبند و زيورآلات زنانه و پاره اى مصنوعات كار دست است كه بر در و ديوار حرم مى آويزند.