Iran Newspaper - ديپلماتيك

حسين قنبرى گرمى

شكل سنتى تبليغات در جنگ، همان سخنرانى هاى آتشين كه در آن يكى از عناصر اصلى جنگ با عبارات ساده، اقدامات و اهداف عالى خود و همچنين نفرت انگيز بودن دشمنى كه در حال نبرد با آن هستند را بيان مى كند.
به اين صورت در الگوى كلاسيك تبليغات جنگ، طراحان اين الگو ها همواره سعى كرده اند با ساختن يك پيام پيروزمندانه از يك سو و ممانعت از دسترسى مردم به اخبار و عقايد منتقدان جنگ زمينه تسخير قلب و روح مردم را فراهم كنند.
اما يك ارتش مدرن ديگر به چنين شيوه هاى از مد افتاده كه اخيراً مقاله مستندى در نيويورك تايمز به افشاى آن پرداخت متوسل نمى شود. مقاله نيويورك تايمز اثبات كرد كه شمار زيادى از به ظاهركارشناسان مستقل كه توسط شبكه هاى مختلف تلويزيونى آمريكا براى تفسير اخبار نظامى بويژه درباره عراق دعوت مى شدند توسط وزارت دفاع آمريكا، پنتاگون، دست چين شده بودند.
اكنون مى توان پاسخ يكى از سؤالات مهم اهل رسانه را در اين خصوص كه چرا اعتبار مطبوعات آمريكا از ۱۱ سپتامبر به اين سو آسيب ديد پيدا كرد. تيمى كه با عنوان نومحافظه كاران در كاخ سفيد قدرت گرفتند از نگاهى متفاوت از همه زمامداران گذشته نسبت به نحوه تعامل با نهادهاى مدنى و حاكميتى برخوردار بودند. آنها با صراحت و جسارت اين تفكر را كه نهادهايى مانند قوه قضائيه بايد با سياست هايشان همراهى كنند در عمل پياده كردند و تعامل با رسانه ها را نيز بر همين پايه طراحى كردند. پديده «كارشناسان مأمور پنتاگون در مطبوعات» دقيقاً محصول اين تفكر است. ماجراى كارشناسان مأموردر رسانه ها كه نخستين بار نيويورك تايمز از آن پرده برداشت بدون شك به عنوان يك اتفاق بى نظير در تاريخ رسانه ها ثبت خواهد شد.
اما اين طرح كه جزو دست پخت هاى پنتاگون است بيش از آن كه يك طرح نو در دنياى مدرن باشد تكرار خام بخشى از همان الگوى سنتى تبليغات است. اين كه كارشناسان نظامى شبكه هاى تلويزيونى در استوديوهاى تلويزيونى آمريكا لانه كنند و به طور قطعى از اتفاقاتى كه در گوشه ديگر جهان مى افتد و همچنين عمليات هايى كه بخش اعظم آنها بوسيله دولت مخفى باقى مى ماند سخن گويند چندان طرح مشعشعى نيست بويژه از اين نظر كه دست آنها در جعل خبر خيلى زود رو مى شود. خيلى زود مخاطبان مى فهمند كه اين كارشناسان نظامى با محكوم كردن آنچه به نفعشان نيست و مى خواهند همچنان در بايكوت خبرى قرار داشته باشند توجه مردم را به سمت وقايع معنادارى هدايت مى كنند . گاهى اوقات نيز اتفاق مى افتد كه اين كارشناسان با اشتباهات خود آشكارا موجبات خنده تماشاگران را فراهم مى كنند .
نيويورك تايمز در تحقيقات گسترده اى به ۸۰۰۰ صفحه از پيام ها، نامه ها و صورت جلسه هاى مربوط به اين كارشناسان دست يافت.
بر اساس يافته هاى اين روزنامه دلايلى كه پنتاگون را مطمئن كرد كه اين كارشناسان به خوبى خواهند توانست اذهان مردم را آنچنان كه اين وزارتخانه مى خواهد شكل دهند اين بود كه نوعى همبستگى گروهى و ايدئولوژيكى بين اين كارشناسان و نظاميان و همچنين پنتاگون وجود دارد.
اين كارشناسان يا برخى از آنان با صنايع مرتبط با دفاع ملى قرارداد دارند يا اين كه به لابى اين صنايع تبديل شده اند و رفتار مناسب آنان در قبال طرف هاى قراردادشان مسلماً به نفع هر دو آنان تمام خواهد شد. تايمز موارد متعددى از اين نوع كارشناسان نظامى ارائه داده است كه براى ۱۵۰ واحد صنعتى صاحب قرارداد با وزارت دفاع آمريكا كار مى كنند.
بر پايه گزارش تايمز در صورتى كه اين كارشناسان بتوانند نظر مثبت پنتاگون را جلب كنند اين وزارتخانه براى بيشتر آنان تورهاى ويژه از مكان هاى مورد بحث در برنامه ها تدارك مى بيند. به عنوان مثال در سال ۲۰۰۵ برخى از اين كارشناسان اجازه يافتند از زندان گوانتانامو بازديد كنند. اين كارشناسان پس از بازديد از اين زندان چنان از انتقاد از اين زندان دورى كردند كه مثال ژان پل سارتر و ساير روشنفكرانى كه از سفر به شوروى سابق برگشته و شيفته آن شده بودند را در اذهان زنده مى كرد.
همچنين بازديد كارشناسان از عراق در سپتامبر سال ۲۰۰۳ تنها به اين خاطر نبود كه اين كارشناسان شاهد به اصطلاح دموكراتيك شدن عراق و دروغ هاى خبرنگاران صلح طلب باشند بلكه به اين خاطر بود كه بتوانند برخى قراردادهاى تجهيزات نظامى براى صنايع آمريكايى را پيش ببرند.
اين كارشناسان در كلاس هايى شركت مى كنند كه برايشان توضيح داده مى شود چگونه بايد تحليل هاى خود را به صورتى ارائه دهند تا مخاطبان به صداقت آنها شك نكنند. به اين ترتيب ديدار ژنرال پترائوس در ژانويه سال ۲۰۰۷ با كارشناسان چندان تعجب برانگيز نخواهد بود. همچنين ديدارهايى كه چندين نفر از اين كارشناسان با دونالد رامسفلد نيز داشته اند. در اين ديدار ها كارشناسان ياد مى گيرند كه چگونه در تحليل هاى خود به روشنى از جنگ جهانى با ترور يا تشابه ايران وعراق با يكديگر ، صحبت كنند.
اين كارشناسان پيغام مهمى به صاحبان صنايع نظامى دارند و آن اين كه در نخستين گام اين افراد كه تخصصشان به فعاليتهاى صنعتى نظامى مربوط مى شود مى توانند منافع اين صنايع را به خوبى تأمين كنند. آنها اين كار را با اشاره مستقيم به اين صنايع يا فراهم كردن اطلاعات براى آنان يا تركيبى از اين دو عمل انجام دهند.
از سوى ديگر رسانه ها نيز نفع خود را از اين كارشناسان برداشت مى كنند يعنى به مخاطبان خود چنين القا مى كنند كه اين شبكه ها همواره به دنبال كارشناسانى هستند كه بتوانند بهترين تفاسير را از مسائل پيچيده نظامى ارائه دهند.
اين كارشناسان تا آن حد پيش رفته اند كه برخى از آنان به استخدام شبكه هايى همچون فاكس نيوز كه متعلق به نومحافظه كاران است و علناً طرفدار جنگ بودن آن ثابت شده است درآمده اند.
اين شبكه هاى تلويزيونى داراى سرويس هاى تخصصى براى استخدام اين نوع كارشناسان هستند. از سوى ديگر شمارى از مديران نيز براى همين منظور در وزارت دفاع آمريكا وجود دارند. به طورى كه كلارك بار ها از استخدام مهره هاى قابل اعتماد كه گذشته اى درخشان در خدمت رسانى به منافع آمريكا داشته اند و از نظر فكرى به نومحافظه كاران نزديكند سخن گفته است. در اين راه ۷۵ نفر از نظاميان سابق آمريكا براى تفسير مسائل نظامى به نفع آمريكا در شبكه هاى CBS، NBC، ABC، CNN Fox News، و ... استخدام شده اند. يك نمونه از اين كارشناسان ژنرال پل والى است كه از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۷ به عنوان تحليلگر مسائل نظامى مشغول به كار بوده و از بانيان مفهوم جنگ روانى است كه هدف از آن تقويت اراده جنگ طلبى آمريكايى ها از طريق رسانه ها براى جلوگيرى از اشتباهات جنگ ويتنام مى باشد.
حال اين امر كه اين كارشناسان نظامى و ژنرال هاى سابق از ميدان هاى جنگى بازديد كنند چندان تعجب برانگيز نيست اما اين كه اين شبكه هاى تلويزيونى آمريكايى هيچ گونه كنجكاوى درباره رؤساى اين كارشناسان و منافع مادى آنان ندارند باعث تعجب مى شود اما دليل اين امر نيز روشن است و آن مسكوت ماندن روابط ايدئولوژيكى اين كارشناسان با شبكه نومحافظه كارى است.