سؤال روز
تورم جهانى و پيامدها
دكترآلبرت بغزيان
استاد دانشگاه
تورم وارداتى به معناى افزايش سطح عمومى قيمت ها و يا برخى كالاهاى خارجى و يا وارداتى است. از اين رو زمانى كه قيمت ها در كشور صادركننده به (ايران) افزايش مى يابد سطح قيمت اين كالاها در داخل نيز (وابسته به كشش پذيرى كالاها) افزايش مى يابد. البته بايد اين مسئله را هم در نظر گرفت كه معمولاً تأثير افزايش قيمت كالاهاى وارداتى بسيار سريع تر از هنگامى است كه كاهش قيمت كالاهاى وارداتى رخ مى دهد.
چرا كه معمولاً واردكنندگان و توزيع كنندگان اين گونه كالاها اولاً مطمئن نيستند كه اين كاهش ماندگار و دائمى است، ثانياً از آنجا كه مصرف كنندگان و خريداران آن كالاها به قيمت هاى جديد عادت كرده اند مدت طولانى ترى آن را ثابت نگه مى دارند. (همانند تجربه اى كه در زمينه افزايش تعرفه وارداتى بر گوشى هاى تلفن همراه و سپس كاهش آن اتفاق افتاد.)
مثلاً در بدو وضع تعرفه ۶۰ درصدى سريعاً اين كالاها در بازار كمياب يا گران شدند در حالى كه على رغم كاهش تعرفه قيمت ها با افت سريع و كاهش قيمت مواجه نشد چرا كه فروشندگان منتظر هستند تا از دائمى بودن يا از ماندگارى آن مطمئن شوند و سپس اقدام به كاهش قيمت كنند.
از جمله دلايل تورم وارداتى مى توان به موارد زير اشاره كرد:
۱- افزايش قيمت كالا در مبدأ يا كشور صادركننده (به دليل افزايش هزينه توليد)
۲- افزايش قيمت كالا در مقصد يا كشور واردكننده به دليل وضع تعرفه يا عوارض خاص بر واردات به منظور حمايت از توليد داخلى. تجربه كشورها در مقابله با تورم وارداتى، از يك سو كاهش تعرفه و از سوى ديگر تشويق توليد داخل است. چنان چه افزايش قيمت نفت در سال اخير باعث شده است فرآورده هاى نفتى، محصولات كارخانه اى و حتى به بهانه آن كالا هاى وارداتى نيز گران شوند و از درآمد نفتى بدست آمده مبلغى به دليل واردات گران تر از كشور خارج شود. به نظر مى رسد راهكار مقابله با تورم وارداتى در ايران كه به درستى نيز توسط مسئولان به عنوان يكى از مهمترين عوامل تورم ، شناسايى شده است، كاهش تعرفه ها و يا تشويق توليد داخلى كالا هاى وارداتى است.
دكتر ميثم موسايى
عضو هيأت علمى دانشگاه تهران
اين يك واقعيت است و بخشى از تورم داخلى ، مى تواند وارداتى باشد. بدين معنا كه بواسطه اين كه تمامى كالاها و خدمات در دنياى امروز با گرانى و تورم شديدى روبه رو شده است.
با عنايت به اين كه كشور ما نيز در ورطه تجارت با دنيا قرار گرفته است از اين منظر نمى تواند مصونيت داشته باشد. از منظر ديگر مى توان گفت متأسفانه در حال حاضر كشور ما به علت اين كه واردكننده ماشين آلات ، تكنولوژى و مواد خام است و با توجه به اين كه هزينه هاى توليد در كشورهاى ديگر نيز افزايش قابل توجهى پيدا كرده است، مى توان انتظار داشت تورم در سال جارى سير صعودى داشته باشد.
افزايش سير صعودى تورم مى تواند دلايل متفاوتى داشته باشد.
۱- گسترده شدن ركود جهانى در دنيا و خصوصاً آمريكا كه حدود ۳۵ درصد از اقتصاد دنيا را شامل مى شود.
۲- كاهش ارزش دلار كه در نتيجه كسرى بودجه آمريكا و منفى شدن تراز بازرگانى اقتصاد در حال بحران آمريكا بوجود آمده است.
۳- افزايش قيمت انرژى در جهان
۴- مسئله خشكسالى و بحران افزايش قيمت موادغذايى و كمبود توليدات كشاورزى
معتقدم باتوجه به شرايط امروز جامعه ايران و با عنايت به تجربه كشورهاى ديگر در برخورد با اين مسئله مى توان اين چنين اظهار داشت كه دولت بايد تعرفه هاى گمركى را كاهش دهد. البته اين راه حل مى تواند درمان كوتاه مدت و جزئى اقتصاد ايران لقب گيرد. اما باقى مسائل و راه حل طولانى مدت برمى گردد به مسائلى مانند تشويق مردم به استفاده از كالاهاى داخلى و پرهيز از مصرف كالاهاى لوكس خارجى. همچنين تشويق مردم به فرهنگ قناعت و صرفه جويى را مى توان راهكار مناسبى براى برون رفت از اين بحران نام برد.
دكتر عباسعلى نورا
عضو هيأت علمى دانشگاه تهران
ابتدايى ترين شاخص در تورم جهانى از طريق واردات و نيازمندى هاى داخلى كشور بيان مى شود. بارزترين مسئله اين است كه هرچقدر واردات در كشورى روند صعودى داشته باشد همان قدر نيز اثرگذارى تورم جهانى در كشور مورد نظر افزايش پيدا مى كند.
به بيانى مى توان گفت واردات در هر كشور به سه دسته تقسيم بندى مى گردد.
۱- براى تأمين برخى از مواد استراتژيك واردات انجام مى شود كه امرى طبيعى است.
۲- واردات كالاهاى لوكس و گرانقيمت كه در بسيارى از كشورهاى توسعه نيافته عموميت دارد.
۳- واردات براى ارتقاى رفاه عمومى در كشور انجام مى شود.
با توجه به شرايط امروز جهان و همه گير شدن تورم مى توان تورم جهانى و اقتصاد بحران زده دنيا را به سه عامل افزايش جمعيت جهان، كاهش منابع اوليه و ارتقاى رفاه عمومى مرتبط دانست. البته در اين مورد اقتصاد بحران زده آمريكا را مى توان به دامنه تورم جهانى ارتباط داد چرا كه اين اقتصاد در حال حاضر با نوسانات شديدى رو به رو ست و اين امر مى تواند به گسترده شدن تورم در جهان دامن بزند. همان طور كه مى دانيد در حال حاضر غلات در كشور آمريكا ۷۰ درصد گران شده و مواد غذايى افزايش چشمگيرى پيدا كرده است. معتقدم در حال حاضر آمريكا از اين اقتصاد و گرانى ها سود مى برد و خود يكى از عوامل تحريك كننده اين مسائل است. كلام آخر اين كه براى مقابله و مصون ماندن از تورم وارداتى به نكات ذيل بايد توجه كرد:
۱- فرهنگ سازى در مورد مصرف و پيشه كردن قناعت كه در شرع مقدس اسلام تأكيد و توجه بسيارى به آن گرديده است.
۲- توجه و تأكيد فراوان به بخش كشاورزى
۳- اهميت دادن به توليدات داخلى و مصرف توليد داخل
۴- كاهش مصرف توليدات خارجى