مهين درويش
در بيشتر قسمت هاى دنيا سرطان سينه هنوز يك راز خجالت آور است. هر سه دقيقه يك زن مصرى از بيمارى خود مطلع مى شود و از همان لحظه، ترك شدن از سوى همسر، يكى از ترس هاى زندگى اش به شمار مى آيد. مخفى كارى، فقط به رازدارى منتهى نمى شود، بلكه به دريافت اطلاعات نادرست مى انجامد.
آنيانو آكردالا، زن نيجريه اى كه با سرطان سينه زندگى مى كند، مى گويد كه در كشور او مادران از آشكار كردن سرطان سينه خود اكراه دارند، چون مى ترسند كه اگر اين كار را انجام دهند، كسى حاضر به ازدواج با دخترانشان نشود. او مى گويد: «برخى زنان ترجيح مى دهند كه براى ناپديد شدن توده اى كه در سينه شان هست به كليسا بروند و دعا كنند.»
در هند زن هاى داراى سرطان سينه به دليل گسترش اين عقيده كه اين بيمارى واگيردار است، ممكن است مجبور به استفاده از ظروف غذاى جداگانه شوند. «ويجى مخرجى» كه سرطان سينه دارد و در كلكته زندگى مى كند، مى گويد:«زنان از غذا دادن به بچه هايشان با دست هاى خود مى ترسند.» گيلز ماريا كاستا فرانسيسكو، پرستار برزيلى كه خود سرطان سينه دارد، زنى را يادآورى مى كند كه سرطان سينه داشت و از او مى پرسيد كه آيا اگر در حال شير دادن به دختر كوچكش، بچه آروغ بزند، به سرطان سينه مبتلا مى شود
خوشبختانه چنين مشكلات فرهنگى درباره افراد مبتلا به سرطان در ايران وجود ندارد. اما اين بيمارى، در هر جاى دنيا كه باشد، نگرانى هاى سختى به دنبال دارد، نگرانى هايى كه از دست رفتن زيبايى تا هزينه هاى بالاى درمان و مرگ را شامل مى شود. اين نگرانى ها وجود دارند، هر چند بسيارى از آنها ساخته تخيلات خود بيماران باشد يا علم آنقدر در درمان برخى مراحل و انواع بيمارى ها آنقدر تبحر پيدا كرده باشد كه جاى نگرانى چندانى وجود نداشته باشد. به گفته دكتر محمداسماعيل اكبرى، رئيس مركز تحقيقات سرطان دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى، سالانه ۷ هزار نفر در كشور به سرطان سينه مبتلا مى شوند و در حال حاضر حدود۱۰۰ هزار نفر مبتلا به اين بيمارى در كشور وجود دارد. پيش از اين، سرطان سينه بيمارى اى بود كه بيشتر زنان سفيدپوست و افرادى را كه در قطب هاى صنعتى همچون آمريكاى شمالى و اروپاى غربى زندگى مى كردند را مبتلا مى كرد. اما بعد معلوم شد كه در هر جايى هست؛ آسيا، آفريقا، اروپاى شرقى و آمريكاى لاتين مواردى از سرطان سينه را داشتند. تا سال ۲۰۲۰ حدود ۷۰ درصد از موارد سرطان سينه در كشورهاى درحال توسعه خواهد بود.
از آنجا كه سرطان سينه نسبت به بسيارى از انواع ديگر سرطان ها، نشانه هاى آشكارترى دارد و تشخيص زودهنگام سرطان سينه در درمان آن بسيار مؤثر است، غربالگرى روشى است كه همه كشورهاى دنيا براى بيماريابى از آن استفاده مى كنند. ولى در بسيارى از مناطق دنيا به دلايل مختلف از جمله گرانى آزمايش هاى ماموگرافى، در دسترس نبودن اين دستگاه يا ناآگاهى، آزمايش هايى كه زنان بالاتر از ۳۰ سال بايد سالى يك بار انجام دهند، به فراموشى سپرده مى شود. نبود آگاهى نسبت به غربالگرى سرطان سينه، مهم ترين دليلى است كه مسئولان بهداشت و درمان ايران براى عدم استفاده از اين روش در ايران عنوان مى كنند.
محمداسماعيل اكبرى مى گويد: «در كشورهاى پيشرفته ۸۰ درصد مبتلايان در مرحله اول بروز بيمارى شناسايى مى شوند و اين درحالى است كه در كشور ما در مرحله اول اين بيمارى تنها ۲۰ درصد قابل شناسايى هستند.»اين جراح مى افزايد: «ايرانى ها نسبت به ساير كشور ها در سنين پائين ترى به اين بيمارى مبتلا مى شوند. همچنين تشخيص بيمارى بيش از نيمى از مبتلايان به سرطان سينه در مرحله پيشرفته صورت مى گيرد.» اين در حالى است كه پزشكان ايرانى تأكيد مى كنند احتمال بروز سرطان در افرادى كه سابقه بيمارى در اعضاى درجه يك خانواده دارند، ۵ برابر ديگران است و اين مسئله، آزمايشات مكرر نزديكان مبتلايان به سرطان سينه را ضرورى تر مى سازد.
در شهريورماه سال گذشته، گروه حامى افراد مبتلا به سرطان سينه سوزان جى.كومن گردهمايى بين المللى براى پزشكان، حاميان و افرادى كه با سرطان سينه زندگى مى كنند، در بوداپست برگزار كرد. گزارش هاى مربوط به اين بيمارى از ۳۰ كشور دنيا ارائه و تفاوت هاى ميان آنها مشخص شد. در آمريكا، سالانه به طور تخمينى، ۸‎/۱ ميليارد دلار براى شناسايى و درمان موارد مبتلا به اين بيمارى صرف مى شود و سرانه دستگاه هاى ماموگرافى، كلينيك ها و متخصصان نشان دهنده كارايى اين مبلغ هزينه شده است. در مقابل، در شهر پوناى هند كه ۳‎/۵ ميليون زن زندگى مى كنند، تنها يك مورد سرويس كامل سرطان سينه وجود دارد. نيمى از زنان هندى كه با اين بيمارى زندگى مى كنند، هيچ گونه درمانى دريافت نمى كنند. در جنوب آفريقا، تنها ۵ درصد سرطان ها در موارد اوليه بروز شناسايى مى شوند (در مراحل صفر و يك از چهار مرحله اين بيمارى). اين در حالى است كه در آمريكا، اين رقم به ۵۰ درصد مى رسد.
اما زنان آسيايى همچون زنان سياه پوست در آمريكا و آفريقا در درجه بالاى خطرپذيرى رشد يك شكل مهاجم تر از سرطان سينه هستند كه به عنوان گيرنده استروژن منفى يا اى. آر منفى شناخته مى شود. اين بيمارى به طور ميانگين، ۱۰ سال زودتر از ساير انواع آن فرد را از پا مى اندازد و به داروهايى كه استروژن را مسدود مى كنند تا سلول ها با استروژن تغذيه نشوند، مقاوم است. بدتر اين كه نتايج تحقيقاتى كه در ژوئن ۲۰۰۶ منتشر شده، نشان مى دهد كه ۴۰ درصد بيماران آمريكايى- آفريقايى مبتلا به سرطان سينه كه در سنين پيش از يائسگى قرار دارند، به نوعى بيمارى مبتلا هستند كه از اى. آر منفى خطرناك تر است.
تنها يافتن سرطان سينه بدخيم در جمعيت آسيايى كافى است تا مشكلات خاصى ظاهر شود. زنان آسيايى مستعد ابتلا به بافت سرطانى سخت تر از ساير زنان هستند و بسيارى از مطالعات نشان داده است كه بافت سخت مى تواند تا ۵ برابر احتمال توسعه وخامت را افزايش دهد. علاوه بر اين، چنين بافت هايى مى توانند بيمارى را تا زمانى كه هر دو تومور و بافت سلامت در ماموگرافى سفيد نشان داده شوند، خود را مخفى كنند. بنا بر آخرين بررسى هاى انجام شده در ايران ۷۷ درصد كسانى كه به سرطان سينه دچار مى شوند طول عمر ۱۰ ساله دارند و بسيارى از بيماران دچار سرطان سينه سال هاى زيادى زنده مى مانند. رئيس مركز تحقيقات سرطان دانشگاه شهيد بهشتى در اين باره مى افزايد: «بيمارى نيمى از مبتلايان به سرطان سينه قابل كنترل است.»
* سوغات زندگى غربى
اما بعضى از اين خبرهاى بد نتيجه خبرهاى خيلى خوب هستند. به بركت رعايت اصول بهداشتى، غذاى بيشتر و بالا رفتن سطح سلامت عمومى، ميانگين اميد به زندگى در ميان افراد داراى درآمدهاى پائين و متوسط از ۵۰ سال در سال ۱۹۶۵ به ۶۵ سال در سال ۲۰۰۵ رسيد. زنان به سادگى تا سنى كه استعداد ابتلا به سرطان بالا مى رود عمر مى كنند. گسترش زندگى غربى شده، مى تواند عادت هاى غربى همچون غذاهاى چاق كننده، كم تحركى و چاقى بيمارگونه را به همراه داشته باشد كه همه اين ها شيوع سرطان سينه را افزايش مى دهد.
در پژوهشى كه تيرماه سال ۱۳۸۶ منتشر شد، دانشمندان اثرات عادات غذايى را بر ۳ هزار زن چينى ۲۵ تا ۶۴ ساله بررسى كردند. نيمى از اين گروه گوشت شيرين رژيمى كه غذايى غربى است، گوشت قرمز غنى شده، ميگو، ماهى، شيرينى، دسرها، نان و شير خورده بودند. ديگر افراد اين گروه، رژيم غذايى سنتى آسيايى شامل سبزيجات، جوانه ها، حبوبات، ماهى و شير سويا را رها نكرده بودند. اين تحقيق نشان داد زنانى كه يائسه شده بودند، در گروهى كه گوشت شيرين مى خوردند۶۰ درصد بيشتر احتمال رشد انواع رايج سرطان سينه را داشتند.
رئيس مركز تحقيقات سرطان دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى نيز معتقد است كه مصرف چربى ها، فست فود ها وخوراكى هاى داراى مواد نگهدارنده در ابتلاى فرد به اين بيمارى بسيار مؤثر است. او همچنين سابقه فاميلى ابتلا به سرطان سينه، نازايى، عدم شيردهى، استعمال دخانيات، افزايش وزن غيرطبيعى و چاقى، مصرف هورمون براى مشكلات پوستى و سقط هاى غيرايمن، را از جمله عوامل بروز سرطان سينه ذكر مى كند. رئيس مركز تحقيقات سرطان با اشاره به وابستگى سرطان به مصرف هورمون مى افزايد: «نخستين كسى كه اين وابستگى را شناسايى كرد «شيخ الرئيس ابوعلى سينا» بود كه يك هزار سال پيش سرطان را كشف كرد.»او با بيان اين خبر كه در ۱۵ سال آينده تعداد سرطان ها در كشور افزايش مى يابد زيرا سرطان بيمارى فرداى ماست، توجه بيشتر را نسبت به آزمايشات مكرر به منظور شناسايى اين بيمارى در مراحل اوليه را يادآور مى شود.
اين پزشك به زنان توصيه مى كند كه از سن ۳۰ سالگى خود را معاينه كنند و با مشاهده كوچكترين تغييرى به پزشك مراجعه كنند.
* درمان، فراتر از حيطه پزشكى
اين روز ها كمتر از ۴۰ درصد زنان آمريكايى براى برداشتن سينه انتخاب مى شوند. اگرچه اين درصد در كشورهاى ديگر بالاتر است. در كره سينه بيش از ۵۰ درصد بيماران برداشته مى شود، كه بيشتر به دليل ترس از سرطان ثانويه است. غالباً اين جراحى هاى با اشعه، تنها انتخابى است كه پيش روى بيمار گذاشته مى شود. وقتى ى. دابيانگ، زن ۴۱ ساله اى كه در تلويزيون پكن سردبير است، در سال ۲۰۰۲ يك تومور پيدا كرد، پزشكان اشاره كردند كه تصميم او، برترى دادن زيبايى بر زندگى است. و در بسيارى از موارد برداشتن سينه ارزان تر از توده بردارى است.
رئيس مركز تحقيقات سرطان دانشگاه شهيد بهشتى نيز مى گويد كه پزشكان ايرانى تقريباً از حدود ۲۰ سال پيش در عمل جراحى سرطان سينه قادر به حفظ سينه ها هستند. ميزان معمول داروى شيمى درمانى كاملاً بر اساس قد و وزن بيماران مشخص مى شود، اما شواهد نشان مى دهد كه گروه هاى نژادى مختلف به ميزان متفاوتى داروهاى شيميايى را جذب مى كنند. پژوهشگران سنگاپورى نشان داده اند كه بيماران نژاد هند و اروپايى نسبت به ساير نژاد ها احتمالاً به ميزان داروى بيشترى به ازاى هر پوند از وزن بدنشان نياز دارند. از آنجا كه ميزان تجويز بيشتر دارو ها با بدن غربى ها سنجيده مى شود، برخى از پزشكان در سنگاپور گزارش داده اند كه مقادير داروهاى بيماران خود را تا ۳۰ درصد تغيير داده اند تا انطباق بيشترى با بدن هر فرد پيدا كند و عوارض جانبى كمترى داشته باشد. دكتر ريچارد لاو، مدير علمى بنياد بين المللى تحقيقات سرطان سينه ويسكونسين مى گويد: «دانشمندان محلى بايد تحقيقات خود را انجام دهند و ميزان داروى تجويزى خود را پيدا كنند.» هر چند درمان سرطان سينه موضوعى بسيار تخصصى و تنها در حيطه كار پزشكان متخصص به نظر مى رسد، اما همچون ساير بيمارى ها، بايد آن را از لحاظ اجتماعى نيز مورد بررسى و حمايت قرار داد. در كشورهايى كه سيستم درمانى خود را براى درمان اين بيمارى تكميل كرده اند، مشاوره هاى روانشناسى براى بيماران، بخصوص افرادى كه سرطان منجر به برداشتن سينه آنها مى شود ترتيب مى دهند تا بيمار راحت تر بتواند با شرايط جديد زندگى خود كنار بيايد. در رده اى پائين تر از متخصصان و كارشناسان، اين مردم و بخصوص خانواده بيماران هستند كه بايد مخاطب برنامه هاى فرهنگ سازى قرار بگيرند تا شيوه پذيرش بيماران درمان شده را بياموزند.