داوود پنهانى

مركز اطلاعات و كنترل ترافيك پليس راهنمايى و رانندگى كشور به مثابه مغزى است كه همه داده هاى مربوط به رانندگى دركشور به آنجا منتقل شده و مورد تحليل و بررسى قرار مى گيرد. مونيتور هاى نصب شده بر ديوارهاى روبه رو تصاويرى را جلوى چشم مى آورد كه از كيلومتر ها آن طرف تر به ثبت رسيده و اكنون در برابر ديد افسران مورد تحليل و بازبينى قرار مى گيرند. در اين مركز انبوه اطلاعات مربوط به راهنمايى و رانندگى جمع آورى شده تا با بررسى آنها جلوى خطرات ناشى از وضعيت ترافيك، رانندگى، تصادفات و . . . گرفته شود. دستگاههاى نصب شده در اين مركز بخشى از تلاشى است كه به گفته سردار رويانيان رئيس پليس راهنمايى و رانندگى منجر به كنترل لحظه اى جاده هاى كشور مى شود ؛ جاده هايى كه حجم تصادفات در آنها بالاست و در نتيجه، استفاده از دستگاههاى پيشرفته براى كنترل بهتر آن ضرورتى اساسى و بسيار مهم محسوب مى شود؛ ضرورتى كه همپاى پيشرفت جامعه، اهميت خود را نشان داده به بخشى از اركان توسعه يافتگى تبديل مى شود. سرمايه گذارى در چنين بخش هايى همان نكته اى است كه دبير كل سازمان ملل نيز در پيام خويش به مناسبت هفته جهانى ايمنى راه بر آن تأكيد كرده بود و اين سرمايه گذارى را يكى از مهمترين روش ها براى پيشگيرى از سوانح رانندگى نام برده بود.
به گفته وى تصميم گيرى در زمينه بهبود ايمنى راه بايد در بالاترين سطوح دولتى اتخاذ شود و به جز وزارتخانه هاى بهداشت و درمان و راه و ترابرى، اوليا و مربيان، آموزگاران، رهبران اجتماعى و تجارى جامعه، انجمن هاى اتومبيلرانى، بيمه گزاران و سازندگان خودرو، افراد مؤثر و مشهور، رسانه هاى گروهى، بازماندگان تصادفات جاده اى و خانواده هاى آنان نقش مهمى در اين زمينه دارند. به گفته كارشناسان از روز جهانى بهداشت در سال ۲۰۰۴ و بحث هاى متعاقب آن در مجمع عمومى سازمان ملل، دولت ها و هم پيمانان آنها توجه مضاعفى را به مسئله ايمنى راه نشان داده اند، ولى هنوز بايد گام هاى رو به جلوى بيشترى در اين زمينه برداشته شود.
* هشدار
سوانح رانندگى هر ساله جان حدود ۱‎/۲ ميليون انسان را در سراسر جهان مى گيرد و ميليون ها مجروح بر جاى مى گذارد. اين سوانح، دليل اصلى مرگ افراد در سنين ۱۰ تا ۲۴ سال محسوب شده و ضايعات جبران ناپذيرى را بر خانواده ها و جوامع وارد مى كند. تلفات و جراحات ناشى از سوانح رانندگى، فشار قابل توجهى را بر سيستم بهداشت و به طور كلى، اقتصاد ملى كشور ها وارد مى كند. در مناطقى كه جوانان، بخش عمده اى از جمعيت را تشكيل مى دهند، مشكل حادتر است. به گفته كارشناسان جراحات ناشى از تصادفات ترافيكى براى كشورهاى با درآمد كم و متوسط به طور ميانگين، بيش از يك درصد توليد ناخالص ملى هزينه در بردارد. با توجه به همه دلايل ذكرشده، جراحات ناشى از سوانح رانندگى، مانع مهمى در برابر توسعه محسوب مى شود.
وضعيت سوانح رانندگى در كشور ما نيز يكى از موضوعاتى است كه همواره از آن به عنوان يك فاجعه ياد شده است. نيم نگاهى به صحبت هاى چندى پيش رئيس پليس راهنمايى و رانندگى كشور تصوير بهترى از اين وضعيت را در برابر ديد ما مى گذارد. سردار رويانيان با بيان اين كه مهمترين دلايل تصادفات در جاده ها، سرعت زياد، سبقت و انحراف به چپ، خستگى و خواب آلودگى رانندگان است، گفته بود: « به طور ميانگين روزانه ۷۵ نفر در كشور بر اثر سوانح رانندگى جان خود را از دست مى دهند.» به گفته محمد رويانيان فوت سالانه بيش از ۲۶ هزار نفر از هموطنان در سوانح رانندگى يك فاجعه است. وى افزوده بود: در ۱۱ ماه سال گذشته ۴ هزار و ۲۰۰ نفر كاهش فوتى، ۳۰ هزار نفر كاهش مجروح و ۱۰۰ هزار مورد كاهش تصادفات رانندگى در كشور داشتيم كه اين آمار در نوع خود در دنيا بى نظير است.
رئيس پليس راهنمايى و رانندگى كشور پيرامون دلايل كاهش اين آمار، اظهار داشت: اين موفقيت در سايه يك عزم ملى و همكارى شايسته بين بخشى، همچنين بهبود ۳۰ تا ۴۰ درصدى رانندگى مردم حاصل شده است؛ البته مى بايست اعلام كنم هنوز ما عقب هستيم و بايد به تلاش هايمان بيفزاييم.
رويانيان مهمترين عامل بروز سوانح جاده اى را عامل انسانى خوانده و افزود:« زمانى كه عامل انسانى با عوامل راه و وسيله نقليه اى كه ايمنى اش پائين است جمع مى شود، ۹۰ درصد خطرات افزايش مى يابد. » وى با اشاره به بالا بودن آمار واژگونى خودرو ها در سوانح جاده اى نوروز امسال گفت: « عدم توجه رانندگان به جلو كه آن هم ناشى از خواب آلودگى يا مكالمه با تلفن همراه و گفت وگو با ساير سرنشينان است، موجب بالا رفتن سرعت مى شود و به دليل اين كه اكثر رانندگان در چنين ايامى به جاده ها آشنايى كاملى ندارند، ناگهان با پيچى مواجه شده كه به دليل عدم كنترل خودرو، با واژگونى و خلق سانحه رانندگى روبه رو مى شوند.
داده هاى مربوط به آخرين گزارش هاى پزشكى قانونى از وضعيت سانحه ديدگان رانندگى در كشور كه مربوط به مقايسه فروردين ماه امسال با سال گذشته است، در تكميل اطلاعات ما از اين موضوع كمك مى كند. در اين گزارش با اشاره به كاهش۴درصدى تعداد كشته هاى تصادفات درفروردين۸۷ چنين آمده است: بررسى هاى انجام شده در واحد آمار اين سازمان در فروردين ماه سال جارى نشان مى دهد كه دو هزار و ۱۴ نفر بر اثر تصادفات رانندگى جان خود را از دست دادند كه اين رقم در مقايسه با مدت مشابه سال قبل ۴ درصد كاهش يافته است.
اين گزارش حاكيست وقوع دو حادثه جمعى در ايام نوروز امسال (۲۵ اسفند الى ۱۵ فروردين ۸۷) باعث افزايش رشد تلفات اين ايام نسبت به مدت مشابه سال گذشته به ميزان ۳‎/۲ درصد شده است. بر اساس اين گزارش تعداد كشته هاى ايام نوروز ۱۵۳۵ نفر بوده كه بيشترين تصادفات منجر به مرگ در روزهاى ۵ فروردين (۱۱۱نفر)، ۲۹ اسفند (۹۷ نفر)، سيزدهم فروردين (۹۵نفر) و كمترين تصادفات منجر به مرگ در روزهاى چهاردهم و پانزدهم فروردين (هر كدام ۵۹ نفر) رخ داده اند. همچنين استانهاى خوزستان ۱۷۲ نفر و اصفهان ۱۲۱ نفر بيشترين و استانهاى كهگيلويه و بويراحمد و خراسان جنوبى هر كدام ۱۲ نفر كمترين تعداد كشته هاى ناشى از تصادف را داشته اند.
سازمان پزشكى قانونى همچنين اعلام كرد: بيشترين افزايش در مرگهاى ناشى از تصادفات مربوط به ايام نوروز امسال نسبت به سال گذشته در استان چهارمحال و بختيارى ۱۵۰ درصد و خراسان شمالى ۸۳‎/۳ درصد و بيشترين كاهش مربوط به استانهاى بوشهر ۴۴‎/۱ درصد و سمنان ۴۲ درصد بوده است.
اين بررسى نشان مى دهد كه ۷۳‎/۳ درصد از كشته هاى ناشى از تصادفات اين ايام مرد و ۲۶‎/۷ درصد زن بوده اند. طبق اين داده ها، در زمان وقوع تصادف، ۳۷‎/۲ درصد از افراد، راننده وسيله نقليه، ۱۸‎/۸ درصد، عابر پياده و ۴۳‎/۶ درصد، سرنشين يا ترك وسيله نقليه بوده اند. نحوه وقوع تصادف ۴۶‎/۸ درصد از افراد متوفى ناشى از برخورد دو وسيله نقليه، ۲۸‎/۷ درصد واژگونى وسيله نقليه، ۱۸‎/۸ درصد ناشى از برخورد وسيله نقليه به عابر متوفى بوده است. خودرو مورد استفاده ۴۳‎/۲ درصد از افراد متوفى سوارى، ۲۲‎/۷ درصد موتوسيكلت، ۵‎/۷ درصد وانت بار، ۴‎/۴ درصد اتوبوس و ۲‎/۲ درصد كاميون و تريلى بوده است.
طبق گزارش سازمان پزشكى قانونى، علت اصلى مرگ ۵۸ درصد افراد، ضربه به سر، ۲۲‎/۴ درصد شكستى هاى متعدد و ۷‎/۴ درصد به دليل خونريزى بوده است. همچنين محل فوت ۵۴‎/۱ درصد افراد در محل حادثه، ۸‎/۲ درصد حين انتقال به بيمارستان و محل فوت ۳۷ درصد افراد در بيمارستان بوده است.
* كنترل
نيم نگاهى به آمار ارائه شده در اين زمينه نشان دهنده وضعيت ناگوارى است كه متأثر از رانندگى ما ، در جاده هاى كشور رخ مى دهد. جاده هايى كه حوادث به وجود آمده در آن بنا به آمار ارائه شده در ۷۰ درصد موارد متأثر از عامل انسانى است. اين در حالى است كه به گفته كارشناسان در صورت بى توجهى به اين موضوع تعداد تخلفات و نيز تصادفات رانندگى نه تنها رو به كاهش نمى گذارد كه افزايش نيز خواهد يافت. محققان براى دستيابى به فرمول ها و روش هاى مناسب براى جلوگيرى از تصادفات رانندگى نه تنها به بعد تكنولوژيكى و سخت افزارى موضوع توجه نشان مى دهند بلكه ابعاد ديگرى را مد نظر قرار مى دهند. گرايش به شناخت اين ابعاد متفاوت تا آنجا پيش رفته كه در يكى از تازه ترين موارد، يك پزشك ايتاليايى با نام« باتريزى» بر اهميت حالات روانى افراد تأكيد كرده و خواستار آن شده بود كه چنين موردى به عنوان يكى از موارد براى صدور گواهينامه مطرح شود. وى معتقد بود كه صرف دارا بودن ديد خوب يا سلامت بدنى براى صدور گواهينامه كافى نيست، بلكه لازم است انسان در حضور يك گروه متخصص مورد آزمايش قرار گيرد.
اين نكته از سوى اين پزشك از آن رو مورد تأكيد قرار گرفته بود كه مخالفت با مقررات رانندگى، مشكلات زيادى اعم از خسارت هاى مالى و جانى غير قابل جبران به وجود مى آورد و نشان دهنده رفتار اجتماعى راننده است. همه اين تأكيدات چه از نظر فنى و چه از نظر اجتماعى، بخشى از تلاش هايى است كه به منظور كاهش حوادث و سوانح رانندگى صورت مى گيرد. تلاش هايى كه بخشى از آن در كشور ما با راه اندازى مركز اطلاعات و كنترل ترافيك كشور اكنون به سمت مسير نهادينه تر و علمى ترى هدايت شده است. به گفته سرهنگ« قربانعلى عليمردانى»رئيس مركز اطلاعات و كنترل ترافيك كشور اينجا مركزى است كه به طور روزانه تمامى حوادث، تصادفات، رخدادهاى ترافيكى، جوى و ترافيك شهر ها و جاده هاى كشور در آن رصد مى شود و در نتيجه تذكرات و راهنمايى هاى لازم را به رده هاى مربوطه اعلام مى كند. وى مى گويد: « در اين اداره تجزيه و تحليل آمار ها به دست مى آيد و بر اساس اين تجزيه و تحليل واحدهاى عملياتى برنامه ريزى را نسبت به كنترل حوادث انجام مى دهند وآمارهاى روزانه، هفتگى، ماهيانه و سالانه را به رده هاى مربوطه اعلام مى كنند.
در اين مركز علاوه بر كنترل تصويرى جاده ها ، پاسخگويى تلفنى به مردم از طريق اتوماتيك انجام گرفته و همه اين مراحل در پيشرفته ترين شكل خود صورت مى گيرد. همه كار ها نيز به صورت ۲۴ ساعته انجام مى شود . مونيتورينگ كردن تخلفات رانندگى بخش ديگرى از فعاليت هاى صورت گرفته است. تخلفات ثبت شده در اينجا به برگه جريمه صادر شده و به در منازل رانندگان متخلف ارسال مى شود.
اقدامات انجام گرفته براى كاهش حوادث رانندگى در كشور با تمام كنترل هايى كه صورت مى گيرد به يك تلاش فرهنگى هم نياز دارد. تا زمانى كه عامل انسانى در ۷۰ درصد تصادفات نقشى اساسى داشته نمى توان انتظار داشت كه آمار حوادث به آسانى رو به كاهش بگذارد. با اين حال اقدامات صورت گرفته نشان دهنده عزم جدى دست اندركارانى است كه تلاش براى كاهش تصادفات را به عنوان برنامه اى جدى مدنظر قرار داده و در اين زمينه فعاليت مى كنند.