سه شنبه هفتم خرداد، در ساختمان بهارستان، هشتمين دوره مجلس شوراى اسلامى با حضور رؤساى سه قوه، مقننه، مجريه و قضائيه، رؤساى ادوار گذشته مجلس و جمعى از مسئولان كشورى و لشكرى با پيام رهبر معظم انقلاب اسلامى آغاز به كار كرد. در اين مراسم سيدمهدى هاشمى، سرپرست وزارت كشور گزارشى از روند برگزارى انتخابات هشتمين دوره مجلس شوراى اسلامى ارائه داد كه مشروح اين گزارش را در ادامه مى خوانيد.
بسم الله الرحمن الرحيم
«اللهم عجل لوليك الفرج و العافية و النصر و اجعلنا من خير اعوانه و انصاره و المستشهدين بين يديه»
سلام بر پيامبر گرامى اسلام حضرت محمد مصطفى (ص) و ائمه هدى سلام الله عليهم.
سلام بر ذريه پاك رسول الله و عبد صالح خداوند حضرت امام رضوان الله تعالى عليه بنيانگذار انقلاب اسلامى.
سلام بر ولى امر مسلمين جهان حضرت آيت الله خامنه اى مدظله العالى تداوم بخش راه پرافتخار امام.
سلام بر تمام مردان و زنان مجاهد و شهيد كه جان خود را در راه تحقق آرمان هاى الهى و ارزش هاى متعالى اسلام نثار كرده اند و در جوار حق آرميدند.
و سلام و درود بر ملت شريف و عزيز، شجاع و هوشيار، مقاوم و صبور و بيداردل ايران اسلامى.
با عرض تسليت ايام فاطميه و سالگرد ارتحال بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران امام راحل و با عرض خوش آمد به شما خواهران و برادران محترم، منتخبان ملت ايران، مديران و خدمتگزاران مردم، سفرا و ساير ميهمانان عزيز و همچنين نمايندگان محترم رسانه هاى گروهى شركت كننده در مراسم افتتاحيه هشتمين دوره مجلس شوراى اسلامى، گزارش خود را پيرامون برگزارى اين دوره از انتخابات با اشاره به فرازى از فرمايشات مقام معظم رهبرى در ۲۵ اسفندماه ۱۳۸۶ به عرض مى رسانم: «با همت و هوشيارى شما، يك بار ديگر همه ترفندهاى شيطانى از صدور قطعنامه و تحريم انتخابات تا دعوت ناظران بيگانه به دخالت در حقوق و زندگى مردم، از سياه نمايى درخصوص مديريت كشور تا ترساندن مردم از خطر حمله دشمن، از تهمت سالم نبودن انتخابات تا تلقين دلسردى و بى تفاوتى مردم و به خصوص پيشگويى هاى تبليغاتى و شيطانى درباره مشاركت نكردن جوانان، همه و همه به سنگ خورد.»
الف ـ فضاى عمومى كشور در آستانه انتخابات
در سالى كه توسط رهبر معظم انقلاب اسلامى به عنوان سال وحدت ملى و انسجام اسلامى نامگذارى شده بود جمهورى اسلامى ايران در حالى به استقبال انتخابات هشتمين دوره مجلس شوراى اسلامى رفت كه كشور در يكى از پرافتخارترين مقاطع تاريخ انقلاب اسلامى قرار داشت.
برهه اى كه شايد بتوان از آن به عنوان يك نقطه عطف ياد كرد، چرا كه جمهورى اسلامى ايران در اين برهه از تاريخ انقلاب، با توكل به خداوند متعال و با استفاده از پشتوانه هاى مردمى و ظرفيت هاى داخلى با اعتماد به نفس و تلاش ستودنى، قدم هاى اساسى و اميدبخشى را در جهت ساختن كشور برداشت و به دستاوردهاى بسيار ارزشمندى رسيد. به طورى كه امواج و آثار اين خيزش، چالش هاى سنگينى در عرصه بين المللى ايجاد كرد.
امروزه نظام سلطه با تمام فرصت ها و امكانات سياسى، اقتصادى، ديپلماتيك و رسانه اى براى مقابله با اين حركت درون زاى ملت ايران به ميدان آمده است، دستيابى ملت ايران به فناورى صلح آميز انرژى هسته اى، جهش علمى درعرصه هاى نوين پزشكى، ساخت ماهواره و ورود به فضا، رشد تصاعدى سرمايه گذارى هاى عمرانى، بسط عدالت و توزيع عادلانه ثروت از طريق طرح هاى زودبازده و به تبع آن كاهش نرخ بيكارى و از همه مهمتر گرايش بى نظير ملت هاى جهان به ايران اسلامى و شكست هاى پى درپى آمريكا در عرصه هاى سياست خارجى، باعث شده بدخواهان نظام تمام هم و غم خود را براى نااميد ساختن مردم و توقف مسير رشد و تعالى جمهورى اسلامى ايران به كار بندند و بويژه در جريان انتخابات كه يك آزمون ملى و نمايشگاهى از قابليت هاى سياسى ملت و پيوند مردم با حاكميت است مانع موفقيت شوند. جمهورى اسلامى ايران به عنوان يك نظام مستقل با توكل بر خدا و حضور و مشاركت مردم مى تواند در مقابل اين توطئه ها بايستد.
بدون شك اهميت انتخابات مجلس شوراى اسلامى نه فقط به عنوان يك اقدام ملى براى تشكيل قوه مقننه و تبلور عصاره فضايل ملت بلكه نماد اعتماد مردم و پشتوانه مردمى و كارآمدى نظام اسلامى است.
انتخابات تجلى اراده ملت در تعيين سرنوشت و بهترين ساز و كار براى مشاركت مردم در اداره امور است.
براساس اصل ششم قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران، اداره كشور متكى به آراى عمومى بوده و مردم از طريق انتخابات در اداره كشور نقش ايفا مى كنند. مطابق اين اصل همه مسئولان نظام به صورت مستقيم و غيرمستقيم با آراى مردم انتخاب مى شوند و لذا رأى ملت در هر انتخابات بسيار تعيين كننده است، كه در اين ميان انتخابات مجلس شوراى اسلامى از ويژگى هاى خاصى برخوردار بوده و همان طور كه رياست محترم جمهورى اسلامى جناب آقاى دكتر احمدى نژاد فرموده اند: اقتدار دولت در گرو اقتدار مجلس است.
از طرفى چرخش قدرت سياسى ميان احزاب، گروه ها و جناح هاى سياسى طى سه دهه گذشته از عمر انقلاب اسلامى نشان مى دهد كه انتخابات در ايران، فرمايشى و نمايشى نبوده و اين مردم هستند كه با كمال آزادى و براساس خواست و دريافت هاى خود دست به انتخاب مى زنند.
آمريكا در پى شكست هاى متعدد در خاورميانه و عدم موفقيت در متوقف ساختن فعاليت هاى هسته اى ايران، بسيار اميدوار بود كه در قالب قطعنامه هاى تحريمى و اعمال محدوديت هاى شديد اقتصادى و بهره گيرى از عمليات روانى گسترده و قدرت وسيع رسانه اى، مردم را تحت فشار قرار داده و فضاى انتخابات هشتمين دوره مجلس را تحت الشعاع آن قرار دهد. لكن ملت ايران در آستانه ورود به چهارمين دهه از عمر پرافتخار انقلاب اسلامى و عرصه هاى نوين تحول و با استفاده از كوله بار تجربيات شركت در ۲۸ انتخابات، با وجود محدوديت هاى تبليغاتى، افزايش حداقل سن رأى دهندگان و شرايط روزهاى پايانى سال، حضور هوشمندانه و حماسى خود را به نمايش گذاشت.
ب ـ اجراى انتخابات
وزارت كشور انتخابات را يك آزمون ملى و برگزارى آن را به عنوان مهم ترين مسئوليت اجرايى خود تلقى كرده و از اوايل سال ۸۶ با بسيج امكانات، براى برگزارى مطلوب انتخابات، تمامى همت خود را به كار بست تا همه مردم در سراسر كشور با سهولت هرچه بيشتر امكان رأى دادن داشته باشند.
تلاش شد تا حفظ سلامت و قانونمدارى سرلوحه عملكرد مجريان در سراسر كشور باشد و صيانت از تك تك آراى مردم به عنوان «امانت الهى»، وظيفه شرعى و قانونى تمامى مجريان گردد.
ستاد انتخابات كشور با تشكيل ۶ كميته تخصصى و ۹ گروه كارشناسى و حضور نمايندگان سازمان ها و نهادهاى ذى ربط از اول دى ماه ۸۶ كار خود را به صورت رسمى آغاز كرد.
تغييرات قانون كه تا آخرين روزهاى قبل از برگزارى انتخابات ادامه داشت عبارت بودند از:
۱- افزايش حداقل سن رأى دهندگان از ۱۶ به ۱۸ سال
۲- ممنوعيت چاپ و نصب پوستر، بنر و تراكت هاى تبليغاتى نامزدها
۳- رايانه اى برگزار شدن انتخابات در صورت توافق با شوراى نگهبان
۴- افزايش شرط تحصيلى داوطلبان نمايندگى از فوق ديپلم به كارشناسى ارشد
۵- افزايش مدت استعفا قبل از ثبت نام داوطلبان از دو ماه به ۶ ماه
۶- حذف آراى باطله مأخوذه از حدنصاب موردنظر
برنامه هاى سنگين آموزشى با برگزارى همايش هاى توجيهى منطقه اى، براى كليه دست اندركاران انتخابات در ۶ نقطه كشور، تهيه نرم افزار آموزشى براى شعب، آموزش عمومى مردم از طريق رسانه ملى و جرايد، توزيع كتابچه راهنما ميان شعب و آموزش هاى نرم افزارهاى رايانه اى در مركز، استانها و تمامى حوزه هاى انتخاباتى، كارآيى و سرعت عمل را در تمامى سطوح افزايش داد.
تشكيل كميته تدوين و ترويج منشور اخلاقى انتخابات، با مشاركت سازمانها و نهادهاى فرهنگى دانشگاهها، حوزه هاى علميه، احزاب و رسانه هاى گروهى، برپايى همايشهاى تخصصى، توزيع اقلام تبليغى، چاپ كتاب احكام انتخابات براى كليه شعب و ديگر اقدامات، تأثير مطلوبى بر فضاى انتخابات گذاشت.
كاهش چشمگير جرايم انتخاباتى و تقليل ۳۲ درصدى اين موضوع در حوزه هاى انتخاباتى و كاهش شكايات و تخلفات رسيدگى شده از سوى ستادهاى بازرسى و هيأت هاى نظارت شوراى نگهبان، از ويژگى هاى برگزارى هشتمين دوره از انتخابات مجلس شوراى اسلامى است كه اميد است به لطف الهى و ارتقاى فرهنگ و اخلاق انتخاباتى، اين كاهش ها ادامه يابد. اهتمام به استفاده از روش هاى نوين وبرگزارى موازى انتخابات رايانه اى، كه خود گام مهمى در حركت به سوى دولت الكترونيك تلقى شد، از محسنات اين دوره از انتخابات بود.
اطلاع رسانى به موقع و شفاف سازى روند انتخابات براى مردم، اطمينان و آرامش را در جامعه ارتقا بخشيد. برگزارى ۵۲ نشست خبرى با خبرنگاران داخلى و بعضاً خارجى، انتشار ۱۸۰۰ گزارش خبرى، حضور در بيش از ۳۰ مورد برنامه هاى صدا و سيما و انتشار ۴۸ اطلاعيه ستاد انتخابات در مرحله اول و دوم از فعاليت هاى ستاد خبرى انتخابات بوده است.
در بخش پشتيبانى، چاپ و توزيع برگه هاى تعرفه با مشخصات امنيتى بالاتر نسبت به دوره هاى قبل، توزيع به موقع اعتبارات، خريد و توزيع اقلام ادارى و تجهيزات رايانه اى صورت گرفت.
بى ترديد برخى كاستى ها نيز على رغم تلاش بى شائبه مجموعه وزارت كشور در اين دوره از انتخابات وجود داشت كه اميدواريم اين كاستى ها را با همكارى و تدبير مجلس هشتم براى مراحل بعدى حتى المقدور مرتفع سازيم.
ج- آمارها
انتخابات هشتمين دوره مجلس شوراى اسلامى در سطح ۲۰۷ حوزه انتخابيه اصلى و ۴۴۶۲۴ (چهل و چهار هزار و ششصد و بيست و چهار) شعبه اخذ رأى شهرى و روستايى ثابت و سيار در آخرين جمعه سال يعنى ۲۴ اسفند ۱۳۸۶ براى انتخاب ۲۹۰ نفر با حضور ميليونى زن و مرد و پير و جوان در پاى صندوق هاى رأى برگزار گرديد.
لازم به ذكر است در روند اجرايى انتخابات با دريافت ۳۱۸۱ پاسخ استعلام از مراجع چهارگانه، از مجموع ۷۶۰۰ (هفت هزار و ششصد) داوطلب نمايندگى مجلس شوراى اسلامى، تعداد ۴۴۲۲ (چهار هزار و چهارصد و بيست و دو) نفر تأييد شدند كه يك درصد بيش از تأييد صلاحيت هاى دوره قبل بودند و با توجه به انصراف ۵۳۲ نفر از تأييدشدگان نهايتاً ۳۸۹۰ (سه هزار و هشتصد و نود) نفر در صحنه رقابت انتخاباتى باقى ماندند.
در مرحله اول انتخابات ۲۰۵ نفر از نامزدها به مجلس راه يافتند و انتخابات ۳ حوزه داراى يك نماينده نيز باطل گرديد. مرحله دوم انتخابات نيز در تاريخ ششم ارديبهشت ماه ۱۳۸۷ در سطح ۵۴ حوزه و ۱۷۹۴۲ (هفده هزار و نهصد و چهل و دو) شعبه اخذ رأى، براى انتخاب ۸۲ نفر از ميان ۱۶۴ نامزد راه يافته به مرحله دوم برگزار شد.
از مجموع داوطلبان انتخابات، ۵۱ درصد داراى مدرك فوق ليسانس و دكترا بوده كه در مقايسه با انتخابات مجلس هفتم ۲۲ درصد رشد داشته است. تعداد زنان داوطلب انتخابات ۶۱۱ نفر بودند كه ۳۰۸ نفر آنها در رقابت انتخاباتى شركت كردند و ۸ نفر با انتخاب مردم به مجلس راه يافتند.
مردم با دادن ۲۴‎/۱۹۷‎/۰۶۶ (بيست و چهار ميليون و يكصد و نود و هفت هزار و ششصت و شش) رأى مأخوذه مشاركتى ۵۷ درصدى را رقم زدندكه ۶درصد بيش از دوره قبل را نشان مى دهد.
مشاركت مردم در كلانشهرها شامل تهران، تبريز، اصفهان، مشهد، شيراز و اهواز بيش از يك درصد و در مناطق اهل سنت ۷‎/۶ درصد رشد داشته است.
حضور بيش از ۷۰۰‎/۰۰۰ نفر دست اندركار برگزارى انتخابات در سراسر كشور، شامل عوامل اجرايى، نظارتى، بازرسى و انتظامى و اتصال همزمان بيش از ۴۵۰۰۰ (چهل و پنج هزار) نقطه در سراسر كشور به مركز شبكه رايانه اى در ستاد انتخابات كشور و حضور ۷۷‎/۰۰۰ (هفتاد و هفت هزار) نفر كاربر رايانه در كنار ساير دست اندركاران در يك روز، انتخابات را به يكى از بزرگ ترين عمليات پرافتخار و دشمن شكن كشور تبديل نمود. كه بدون شك جز با عنايت الهى، رهنمودهاى مقام معظم رهبرى، پشتكار و تلاش شبانه روزى و بى شائبه همه دست اندركاران بويژه مسئولان سختكوش ستاد انتخابات كشور و حضور پرشكوه و حماسه آميز مردم امكان پذير نبود. اين تلاشهاى مخلصانه موجب شد:
براى اولين بار دقت، سرعت و صحت عمليات اجرايى انتخابات بويژه شمارش و تجميع آرا به حداكثر ميزان خود در مقايسه با دوره هاى قبل رسيد، به طورى كه نتايج انتخابات تهران در كمتر از ۳ روز و ساير حوزه هاى سراسر كشور در كمتر از يك روز اعلام شد.
براى اولين بار كارت ملى و شماره ملى افراد در روز اخذ رأى در سطح ملى مورد بهره بردارى قرار گرفت و براى بيش از ۹۸درصد واجدين شرايط تا روز انتخابات توسط ثبت احوال كارت ملى صادر گرديد.
براى اولين بار رايانه در سطح بسيار گسترده در مراحل مختلف انتخابات اعم از ثبت نام داوطلبان ، ثبت نام رأى دهندگان، شمارش آرا، تجميع نتايج آرا و اتوماسيون ادارى در كنار روش دستى مورد بهره بردارى قرار گرفت.
براى اولين بار با تلاش فرهيختگان و حمايت و راهنمايى هاى علما و مراجع عظام تقليد ، منشور اخلاق انتخاباتى تدوين و به همت اصحاب رسانه و اساتيد حوزه و دانشگاه مورد بحث و گفت وگو قرار گرفت و ترويج شد.
براى اولين بار ستادهاى بازرسى انتخابات مجلس، مستقل از ستادهاى اجرايى در مركز و استانها و حوزه هاى انتخابيه ، بر روند اجراى قانون انتخابات نظارت كرده و شاهد كاهش ۹۰ درصدى شكايات و گزارشات تخلفات انتخاباتى نسبت به دوره قبل بوديم. براى اولين بار سن رأى دهندگان از ۱۶ سال به ۱۸ سال افزايش يافت، هر چند تلاش دولت براى بازگرداندن آن به نتيجه نرسيد ولى در عين حال طبق بيان مقام معظم رهبرى ، «جوانان سهم بزرگى از اين مشاركت همگانى را بر دوش گرفتند و با اين كه حداقل سن انتخاب ۳ سال ارتقا يافت و چند ميليون نوجوان كمتر از ۱۸ سال از شركت در انتخابات محروم شدند، ميليونها جوان زير ۳۰ سال به سوى صندوق هاى رأى شتافتند و با حضور شورانگيز خود نشان دادند كه پسران و دختران نسل بعد، آماده تحويل گرفتن اين جمهورى مقدس مى باشند كه خون بهاى دهها هزار شهيد و محصول مبارزه سال هاى متمادى ملت ايران است.»
براى اولين بار ميز احزاب علاوه بر ستاد انتخابات كشور در ستاد انتخابات استان هاى سراسر كشور نيز تشكيل شد و نمايندگان احزاب و تشكل هاى سياسى در تمام مراحل اجرايى انتخابات حضور فعال و مؤثر داشته و از نزديك در جريان امور انتخابات قرار گرفتند.
براى اولين بار ارتباط تنگاتنگ ، به روز و پرحجم اصحاب رسانه بويژه صدا و سيما با انجام صدها مصاحبه، ، كنفرانس خبرى و گزارش ويژه، اخبار ستاد انتخابات كشور را به تمام نقاط دنيا مخابره كردند و تعامل ستاد انتخابات با رسانه ها را به اوج رساندند.
در خاتمه جا دارد تا از شوراى محترم نگهبان، هيأت هاى نظارت، هيأت هاى اجرايى، ستادهاى انتخابات استانها، نيروهاى انتظامى، نظامى و بسيج، اعضاى شعب اخذ رأى، بازرسان ، مراجع چهارگانه استعلام شامل وزارت اطلاعات، دادستانى كل كشور، ناجا و سازمان ثبت احوال، ستاد انتخابات كشور، استانداران، فرمانداران و بخشداران سراسر كشور و اصحاب رسانه بويژه رسانه ملى صميمانه تشكر و بويژه به پاس خدمات و به رسم انصاف ، از تلاش هاى دلسوزانه حجت الاسلام و المسلمين جناب آقاى پورمحمدى وزير محترم كشور وقت در برگزارى هرچه سالم تر و باشكوه تر انتخابات تقدير نمايم. توفيق مجلس هشتم را كه به تعبير مقام معظم رهبرى «مجلسى آگاه، متدين ، نخبه، ضداستكبار ، مقتدر، دردشناس و مردم گرا» است را در انجام وظايف خطير و سنگينى كه برعهده دارند ، بويژه توصيه معظم له در هموار كردن راه دولت خدمتگزار، از خداوندمتعال مسئلت دارم.
بهترين پاداش دست اندركاران انتخابات رضايت مقام معظم رهبرى است كه دربخشى از پيام ۲۵ اسفند خود فرمودند: از مجريان و ناظران انتخابات كه با تلاش طاقت فرسا، بار اين مسئوليت قانونى را بر دوش كشيدند و با صداقت و امانت، آراى مردم را صيانت نمودند صميمانه سپاسگزارى مى كنم.
والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته

جريان هاى سياسى پيوسته نيازمند انديشه ورزى و نظريه پردازى در تحليل گذشته، حال و آينده اند. مفاهيم پذيرفته شده و استناد به آنها تأثير بسيارى در فرآيند هاى صعودى يا نزولى اين جريان ها بر جاى مى گذارد. در واقع مى توان پيراستن و بازتعريف مفاهيم را در پويايى هاى سياسى- اجتماعى امرى مهم و نيازى اساسى تلقى نمود. اين نياز در سطح ملى وجود دارد و به همين دليل از سوى مقام معظم رهبرى، مفاهيم و موضوعاتى متناسب با اقتضائات كشور مطرح مى شوند. «اصولگرايى» از جمله اين موارد مى باشد كه نيازمند بسط و مطالعه بيشتر است.
بى شك انقلاب اسلامى ايران در شمار انقلاب هاى بزرگ جاى دارد، زيرا از يك سو تغيير در اساس و نوع حكومت را سبب گرديد و از سوى ديگر، به تحول در ايدئولوژى و گفتمان غالب و رسمى كشور و خط مشى هاى اجتماعى، اقتصادى و سياسى در ابعاد داخلى و خارجى انجاميد. امام خمينى (ره) ، در دوران مبارزه ، گفتمان خويش را بر محور «نفى سلطنت» و «تبيين نظريه حكومت اسلامى بر پايه ولايت فقيه» قرار دادند و با اتخاذ سازوكارهايى به عنوان استراتژى مبارزه سياسى، انقلاب را هدايت نموده و به پيروزى رساندند. ناگفته نماند كه «مردمى كردن مبارزه سياسى، مذهبى نمودن مبارزه، پرهيز از مشى مسلحانه و پرهيز از اختلاف و حفظ اتحاد و انسجام ملى» از جمله روش هاى مبارزه در دوران طاغوت بود كه در پرتو محبوبيت فراگير و جايگاه رفيع مرجعيت تأثير بى بديل در پيروزى انقلاب اسلامى برجاى گذاشت. در اين نوشتار كوشش نگارنده بر آن است با نگاهى منصفانه و مبتنى بر واقعيت اشاره اى اجمالى بر گفتمان هاى مختلفى كه پس از پيروزى انقلاب اسلامى در فضاى سياسى كشور ظهور و افول كرده اند، نقد و بررسى داشته باشد.
برخى پژوهشگران و صاحبنظران انقلاب اسلامى در تحليل گفتمان هاى شكل گرفته در دهه هاى مختلف انقلاب، به چهار نوع گفتمان دست يافته اند كه در ذيل به آنها اشاره شده است. در پرتو اولين گفتمانى كه در رده گفتمان هاى پس از انقلاب تعريف كرده اند مفاهيمى چون آخريت جويى، معنويت طلبى، ميل به ايثار و شهادت، دين باورى و تقدم منافع جمعى بر منافع فردى، به مثابه يك باور در ميان مردم و مسئولان مورد تكريم قرار گرفت. در حقيقت آنچه كه فضاى دهه اول كشور را پس از پيروزى انقلاب اسلامى تحت تأثير خود قرار داد، برگرفته از مفاهيمى بود كه در پرتو گفتمان دفاع مقدس تجلى مى يافت. گفتمانى كه روزگارى در اين سرزمين مردانى از جنس همت ها و باكرى ها و چمران ها و جمعى از بهترين و پاك ترين فرزندان اين آب و خاك را به خود ديد و موجبات خلق حماسه آفرينى هايى در هشت سال عاشوراى ملت ايران گرديد. امروز وجب به وجب خاك غرب و جنوب كشورمان گواه نسلى است كه شانه هاى ستبر خود را در پرتو اين گفتمان در برابر تجاوز بالا آورد و در فضايى آسمانى، سدى از ايمان در برابر استكبار ايجاد نمود و تومار رؤياهاى تجزيه بخش هايى از خاك كشور و شكست آرمان هاى مردم را درهم پيچيد به گونه اى كه كلمات قادر به وصف آن حماسه ها نيستند. پس از ارتحال امام خمينى(ره) و پايان يافتن جنگ، لزوم بازسازى و ترميم خرابى هاى ناشى از جنگ و ساخت زيربناها به عنوان يك راهكار نجات بخش براى دهه دوم انقلاب مورد توجه قرار گرفت. در پرتو گفتمان اين دوره كه به عنوان گفتمان سازندگى از آن ياد مى شود، پيشرفت هاى قابل توجهى براى كشور حاصل گشت. اما گذشته از اين توسعه طلبى ها و بازسازى ها، نكته حائز اهميتى كه مى توان از آن به عنوان نقطه ضعف تأمل برانگيز اين گفتمان برشمرد، تكيه صرف بر توسعه اقتصادى و بى توجهى به «عدالت و معنويت» و به حاشيه راندن فرهنگ و آزادى بود. حزب دولت ساخته كارگزاران سازندگى بدون توجه بر عوامل تأثيرگذار بر آبادانى و سازندگى شعار خود را معطوف بر گفتمان سازندگى نمود. ايراد مهم ديگرى كه بر اين گفتمان ذكر شده اين است كه دولت در آن دوره تلاش نمود خود پرچمدارى گفتمان سازندگى را برعهده گيرد و متأسفانه نصايح و تذكرات دلسوزانه مقامات عاليرتبه نظام براى تصحيح برخى از اشكالات بنيادى اين گفتمان آنگونه كه انتظار مى رفت، در عمل به كار بسته نشد. نهايتاً جامعه به تدريج بى رغبتى خود را نسبت به ناكارآمدى گفتمان سازندگى با رأى قاطع خود اعلام نمود. در تعريف سومين گفتمانى كه صاحبنظران برشمرده اند مى توان به حادثه دوم خرداد ۱۳۷۶ اشاره كرد. در دهه سوم انقلاب مجدداً اين دولت بود كه در تكرار اشتباه دولت قبلى اش تلاش خود را صرف اين نمود كه پرچمدارى گفتمان سازى را در دست داشته باشد. آزادى، مشاركت مردم، انتخابات، انفتاح فضاى سياست خارجى و همچنين گسترش اركان دموكراسى از جمله شعارهايى بود كه در گفتمان موسوم به اصلاحات مطرح گرديد. به رغم دستاوردهاى اندك مثبتى كه اين گفتمان به همراه داشت، اشكالات عديده اى بر آن وارد است. در گفتمان مختص اين دوره، دين و معنويت به دليل غلبه نگاه سكولار، به حاشيه رانده شد و عمده تلاش مسئولان دولت وقت صرف آوردن دموكراسى بر سر سفره مردم گرديد. در اين دوره مقام معظم رهبرى بارها بحث ضرورت توجه بر اصلاحات بومى و تفكيك آن از اصلاحات آمريكايى را بر رئيس دولت موسوم به اصلاحات گوشزد مى نمودند، اما تجديدنظرطلبان و دگرانديشان مجال اصلاح را از مقامات و مسئولان عاليرتبه نظام گرفته بودند. نهايتاً پس از هشت سال گفتمانى كه به دنبال مشاركت مردم در اداره امور بود، با رويگردانى و عدم رغبت مردم روبه رو گرديد. در ادامه لازم به ذكر است كه دو گفتمان سازندگى و اصلاحات به نوعى آميخته با الگوهاى وارداتى بودند و هدايت و اداره آنها بر دوش دولت هاى وقت قرار گرفته بود. در اين بين هر يك از اين دو گفتمان به رغم داشتن افتراق ها در يك نقطه به اشتراك رسيدند و آن فروكاهيدن از آرمان ها و هنجارهاى دينى منبعث از گفتمان دفاع مقدس بود. گفتمانى كه پرچمدارى آن بر دوش رهبر كبير انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى(ره) قرار داشت و مردم به طور گسترده از آن حمايت نموده بودند.
در ساليان اخير گفتمان فراگير و مهمى كه مفهوم پيشرفت و آبادانى را از گفتمان سازندگى و مفهوم اصلاحات بومى را از گفتمان اصلاحات اخذ كرده بود، با وديعه گرفتن ساختار و عناصر خود از گفتمان دفاع مقدس، نويدبخش گفتمانى تركيبى و غالبى شد كه از آن به اصولگرايى ياد مى شود.
متأسفانه گاهاً چنين پنداشته مى شود كه اصولگرايى مستلزم ايستايى و ركود يا حتى عقب گرد و بازگشت به گذشته است. اين پندار خود به خود نوعى واكنش منفى را در برابر گفتمان اصولگرايى به دنبال خواهد داشت؛ چرا كه علاقه به پيشرفت و گرايش به دگرگونى مثبت و تحول سازنده، بخصوص در عرصه هاى اجتماعى و اقتصادى، امرى فطرى است كه در همه انسان ها و جوامع بشرى ريشه دار مى باشد و بديهى شمرده مى شود.
كاملاً روشن است كه اصولگرايى در عين حال كه خط تمايز خود را آشكارا با تحجر، واپسگرايى، بنيادگرايى و محافظه كارى اعلام كرده است، خط مشى و الگويى اصلاح طلبانه كه خواهان نوآورى و شكوفايى در چارچوب قانون اساسى و آرمان هاى بلند انقلاب اسلامى مى باشد را در خود جاى داده است. مفاهيم مورد نظر گفتمان مذكور، مبانى توحيدى و اعتقادى اى است كه خاستگاه منطقى و استدلالى دارد و بازتاب ريشه هاى واقعى عالم هستى مى باشد. حال آنكه اصول مورد نظر در بنيادگرايى هاى متحجرانه يا سلطه جويانه، اصول متعصبانه و بدون ريشه در حقايق عالم هستى است كه فقط برترى جويى هاى قومى يا استكبارى را توجيه مى كند و اهداف نامشروع آن را محقق مى سازد. گفتمان اصولگرايى تلاش مى كند با تبيين و بازپيرايى توانمندى فكرى جمهورى اسلامى، پايه هاى خود را بر نقاط قوت گفتمان هاى گذشته قرار دهد. در يك نگاه كلى شاخصه هاى اين گفتمان عبارتند از: «۱- عدالتخواهى و عدالت گسترى ۲- فساد ستيزى (سلامت اعتقادى و اخلاقى مسئولان كشور) ۳- التزام به اسلام ۴- ساده زيستى و مردم دارى ۵- تواضع و نه غلتيدن در گرداب غرور ۶- اجتناب از اسراف و ريخت و پاش ۷- خردگرايى و تدبير و حكمت در تصميم گيرى و عمل ۸- مسئوليت پذيرى و پاسخگويى ۹- اهتمام به علم و پيشرفت علمى ۱۰- سعه صدر و تحمل مخالف ۱۱- اجتناب از هواهاى نفس ۱۲- شايسته سالارى، نظارت بر عملكرد زيرمجموعه و تلاش بى وقفه براى اين خدمات ۱۳- انس با خدا و قرآن و استمداد دائمى از خدا.»(۱)
از اين روى گفتمان اصولگرايى به دليل توانايى و قابليت درتجميع نقاط مثبت ساير گفتمان ها قادر خواهد بود دامنه دربرگيرى و قلمروى جغرافيايى خود را بيش از وضعيت كنونى گسترش دهد و در صورت كارآمدى بهتر مجريان و منتسبان به اين گفتمان بايد گفت گفتمان مسلط ايرانيان در دهه آينده خواهد بود. ان شاءالله
۱) بيانات مقام معظم رهبرى در ديدار با رئيس جمهور و اعضاى هيأت دولت
مورخ ۱۳۸۵‎/۶‎/۶