تن سپردن به آب دريا و رودخانه در فصل گرما اگرچه آرامبخش است اما از سويى ديگر به سودايى تلخ مى ماند. همزمان با شروع فصل گرما ، سواحل خزر، سدها و رودخانه هاى خروشان بار ديگر قربانى مى گيرند. هر دو، سه روز يك بار هم خبر از مرگ غرق شده ها به رسانه ها مى رسد. حال آن كه به نظر مى رسد براى پيشگيرى از مرگ و ميرهاى آتى برنامه هاى جدى وجود ندارد. آمارها نيز حكايت از هشدارهاى جدى دارد. براساس آمار پزشكى قانونى سال گذشته يك هزار و ۲۲۰ تن بر اثر غرق شدگى در آب هاى آزاد كشور جان باخته اند. در اين ميان يك هزار و ۴۷ تن از قربانيان از مردان و ۱۷۳ تن ديگر نيز زنان بودند.
يك كارشناس سازمان پزشكى قانونى در تحليل اين آمار مى گويد: «به ازاى هر يك ميليون نفر حدود ۲۰ نفر قربانى تن سپردن به آب مى شوند. حال آن كه آمار غرق شدگى ها به نوعى بالاست. شايد به اين دليل كه كشور ما از مناطق گرم و خشك است و افراد هم كمتر به فن شنا آشنا هستند.»
براساس آمارها بيشترين قربانيان غرق شدگى در سواحل درياى خزر جان باخته اند. بررسى هاى آمارى هم از پراكندگى ميزان غرق شدگان حكايت دارد. به طورى كه سال گذشته شهرستان هاى بابلسر، نور، نوشهر و چالوس، محمودآباد و سارى بيشترين قربانى را گرفتند. از اين رو مى توان گفت: شهرستان «بابلسر» به عنوان يك منطقه توريستى و مبدأ ورودى استان مازندران بيشترين قربانيان دريا را به خود اختصاص مى دهد.
* مرگ در تاريكى
يكى از ناجيان غريق جمعيت هلال احمر درباره غرق شدگى ها در خزر مى گويد: اكثر قربانيان همزمان با تاريك شدن هوا جان باخته اند چرا كه در اين ساعات معمولاً ناجيان غريق حضور ندارند، ديگر اين كه شناگران در مناطق ممنوعه اى شنا مى كنند كه كسى امكان نجات آنها را ندارد.
از سوى ديگر شب ها معمولاً دريا توفانى است به همين خاطر حتى افراد بومى استان هاى شمالى هم در تاريكى شنا نمى كنند اما متأسفانه مسافران دريا بدون در نظر گرفتن ويژگى ها و خطرات دل به دريا مى زنند. از سوى ديگر براساس گزارش هاى رسمى، غرق شدگى در مناطقى كه به اصطلاح مشمول طرح هاى سالم سازى نشده اند بيشتر رخ مى دهد. اين در حالى است كه بسيارى از گردشگران از تعداد اندك مراكز اجراى طرح سالم سازى دريا گله دارند و شلوغى و نامناسب بودن اين مراكز را عامل مهمى براى دورى از حضور در اين مكان مى دانند.
برخى مسافران هم مى گويند: در برخى مناطقى كه طرح هاى سالم سازى دريا وجود دارد، قايق سوارانى از فاصله نه چندان زياد از مقابل محل شناى بانوان عبور مى كنند و در بسيارى از موارد هم ديده شده كه حتى برخى دوربين هايى هم در اختيار دارند.
به گفته آنان، اطلاع رسانى به مردم، ارائه هشدار به شيوه هاى مختلف و مؤثر، نصب علائم و تابلوهاى هشداردهنده كه در برخى مناطق به اندازه كافى نيست و يا در برخى از مناطق اصلاً وجود ندارد مى تواند در كاهش جدى تلفات نقش مؤثرى داشته باشد.
از سوى ديگر مسئولان گردشگرى و پليس معتقدند: متأسفانه برخى افراد تصور مى كنند هشدارهاى مأموران به شناگران و مسافران با هدف سلب آزادى آنها صورت مى گيرد. از اين رو برخى مواقع نيز با مأموران درگير مى شوند.
* كودكان روستايى در معرض خطر
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكى نيز با برآورد اين كه سالانه ۱۵۰۰ ايرانى به علت غرق شدگى جان خود را از دست مى دهند اعلام كرد: نزديك به هزار تن از قربانيان افراد زير ۱۵ سال هستند . اما در افراد ۱۰ تا ۲۰ سال كه بيشتر ميزان بروز غرق شدگى در آنها وجود دارد تفاوت پسر و دختر تا ۲۰ برابر افزايش مى يابد.
كودكان زير ۱۰ سال روستانشين ايرانى بيش از ۲ برابر كودكان شهرنشين در معرض خطر غرق شدن قرار دارند. حتى خطر غرق شدن در نوجوانان ۱۰ تا ۲۰ سال و حتى جوانان ۲۰ تا ۳۰ سال روستايى نيز بيش از شهرنشينان است حال آن كه اين خطر پس از ۳۰ سالگى در شهرنشينان بيشتر مى شود.
براساس اين گزارش، تلقى عمومى در ايران از خطر غرق شدن در درياست اما در استان هاى پرآبى كه كنار دريا قرار ندارند ميزان بروز غرق شدگى به اندازه استان هاى ساحلى كشور است مانند استان چهارمحال و بختيارى كه ميزان غرق شدگى هفت در ۱۰۰ هزار است. رودخانه هاى پرآب مناطق روستايى و حاشيه شهرها، رودهاى فصلى كه از درون محلات مى گذرد، بركه ها، درياچه پشت سدها، استخرهاى شنا، چاله حوض ها و آب انبارهاى خانه هاى قديمى و حتى وان حمام خانه هاى شيك و امروزى براى كودكان و نوجوانان به اندازه يك دريا خطرناك است.
* شايع ترين عامل غرق شدن
كيوان اسدپور، رئيس جمعيت هلال احمر استان گيلان با بيان اين كه غرق شدگى در دريا هيچ ربطى به مهارت شناگران ندارد، مى گويد: زمانى كه عضلات شناگر در دريا مى گيرد، خود فرد نمى تواند هيچ كارى انجام دهد مگر اين كه فرد ديگرى به كمكش برود. از اين رو به خوبى مى بينيم در كنار تمرينات قهرمانان شنا هم همواره يك قايق همراهشان حركت مى كند تا در صورت بروز مشكل به آنها كمك كند. به گفته وى از «آستارا» تا «چابكسر» حدود ۵۰۰ نقطه حادثه خيز يا كور شناسايى شده است كه اين نقاط مكان هايى است كه مردم براى شنا مى روند اما جزيى از طرح سالم سازى دريا نيستند. اسدپور مى گويد: هيچ اعتمادى به استفاده از تيوپ و وسايل بادى در دريا نيست چرا كه با آمدن يك موج، فردى كه داخل آن است به راحتى تعادلش را از دست داده و از وسيله بادى دور مى افتد.
وى همچنين از مسافران مى خواهد در كانال هاى آب كه در گيلان براى آبرسانى مزارع وجود دارد و بويژه در بستر رودخانه ها شنا نكنند چرا كه در اين مكان ها باتلاق هايى وجود دارد كه شناگر را به كام مرگ مى كشاند.
* عامل اصلى تلفات انسانى
حميد عليزاده، كارشناس مركز ملى اقيانوس شناسى نيز اعتقاد دارد، دليل اصلى تلفات انسانى ناشى از شنا در سواحل خزر، موج و جريان هاى ناشى از آن بويژه جريان هاى شكافنده در سواحل درياى خزر است.
به گفته وى آشنا نبودن گردشگران با فنون شنا در محيط دريا، سالانه به غرق شدن تعداد زيادى از هموطنان در سواحل دريا مى انجامد. به همين دليل ميزان تلفات انسانى غرق شدگى در ايران قابل مقايسه با تلفات انسانى زلزله هاى متوسط كشور است.
وى درباره راه حل هاى كاهش تلفات نيز مى گويد: افراد علاوه بر يادگيرى مهارت شنا بايد از نحوه شنا در دريا شناخت كافى داشته باشند كه مهمترين نكته در اين خصوص دورى از برخى جريان هاى ساحلى است. بيشتر جريان هاى ساحلى به دليل وجود موج و شكست آن در محدوده آب هاى كم عمق ساحلى ايجاد و سبب غرق شدن حتى شناگران ماهر نيز مى شود. پشته هاى ماسه اى هلالى شكل از نشانه هاى بارز محل تشكيل اين جريان ها است. وى به گردشگران سواحل درياى خزر نيز توصيه مى كند: به محض مشاهده باريكه اى از آب هاى متلاطم و كف آلود كه به سمت دريا كشيده مى شود از شنا كردن در آن منطقه خوددارى كنند. وى تفاوت رنگ آب مناطق اطراف، برگشت مواد ريز شناور به سمت دريا و مشاهده شكستگى در الگوى امواجى كه به سوى ساحل در حركت هستند را از ديگر نشانه هاى پديده خطرناك جريان شكافنده عنوان مى كند.
با گذشت دو ماه از سال ۸۷ هر روز شاهد انتشار اخبار تلخ و تأسف آور درباره غرق شدن هموطنان هستيم كه اميدواريم با جدى گرفتن هشدارها از سوى مردم و تلاش هاى مسئولان مربوطه، تابستان امسال شاهد حداقل تلفات در اين زمينه باشيم.

اخبارى كه طى روزهاى گذشته از طريق رسانه هاى همگانى پخش شد، نشان از عزم جدى و قاطع مسئولان براى تأمين امنيت و برخورد با اخلالگران نظم اجتماعى دارد. برخورد قاطع با تبهكارانى كه تعدى به نواميس مردم را به عنوان تفريحى در كنار ساير جرايم قرار داده اند، در دستور كار تمامى دست اندركاران كشور قرار دارد. به نظر مى رسد همه نهادها از جمله نيروى انتظامى و قوه قضائيه مبارزه با جرائم خشن و بويژه تجاوز به عنف را در اولويت كارى قرار داده اند و هيچ گونه مماشاتى با اين قبيل جنايتكاران صورت نمى گيرد.
تعيين مجازات اعدام براى چند متهم تجاوز به عنف در يكى - دو هفته گذشته براى خانواده هاى قربانيان خبر بسيار مسرت بخشى بود. اگرچه زخم هاى عاطفى - اجتماعى اين ماجراها تا آخر عمر بازماندگان قربانيان را آزار خواهد داد اما مجازات تبهكاران تا حدى مى تواند باعث آرامش و تسلى خاطر آنها باشد.
هنگامى كه از محدوده نگاه قربانيان و خانواده هايشان و توقع بحق آنان در مجازات عاملان تجاوز به عنف دور شويم، باز هم تبعات مثبت اجتماعى اقدام قابل تحسين قضات پرونده رخ نمايى مى كند. چراكه صدور اين احكام به افزايش احساس امنيت عمومى مى انجامد و مردم در مى يابند كه جامعه هنوز دچار آن گونه انحطاطى نشده است كه عده اى معلوم الحال و خلافكار به نواميس مردم تعدى كنند بعد هم چند سالى را در حبس بگذرانند. شهروندان خوشحالند كه امروز مردان قانون در تلاش هستند تا جامعه را از وجود چنين مفسدانى پاكسازى كنند. روى ديگر اين اقدام امنيت ساز، هشدار به ديگر هنجارشكنان است، با آنان كه سوداى پيشرفت و اشتهار در وادى فساد را در سر مى پرورانند. برخورد قاطع پليس و آراى محاكم قضايى كشورمان - صرف نظر از دشوارى هايى كه رسيدگى به چنين پرونده هايى از جنبه هاى مختلف قابل تصور است - خطوط قرمز و آستانه تحمل نظام اسلامى را براى كسانى كه اصرار دارند همواره خارج از حيطه قانون قدم بردارند مشخص و علامتگذارى مى كند. بويژه آن كه بدانيم اكثر قريب به اتفاق مجرمان داراى سابقه يا بهتر بگوييم سوابق كيفرى اند و مجازات هاى تأديبى جامعه تاكنون تأثيرى بر روند زندگى آنها نداشته است.
در حاشيه اين وقايع بايد به نقش تأثيرگذار رسانه هاى همگانى و بويژه مطبوعات به عنوان نمايندگان افكار عمومى اشاره داشت. نقش خبرنگاران در تعديل فضاى عمومى براى ايجاد كاركرد مؤثر نهادهاى اجتماعى، انعكاس توقعات مردمى به مسئولان، اطلاع رسانى به موقع و هدفمند و بالاخره پيگيرى موضوعات خبرى با توجه به اهداف عالى جامعه نقش بسزايى در اين بين داشته است.
اعتقاد داريم با ادامه برخورد پليس آگاهى و توجه ويژه مردان عدالت در قوه قضائيه و نيز فعاليت هاى دلسوزانه و متعهدانه ارباب رسانه ها مى توان به ريشه كنى اين نوع جرايم يعنى تعرض به بانوان اميدوار بود.